واکسن نوترکیب زونا
واکسن نوترکیب و غیرزندهٔ زوناست که با تحریک دستگاه ایمنی، خطر فعالشدن دوبارهٔ ویروس آبلهمرغان و ایجاد زونا را کم میکند. این فرآورده در بازار ایران با نام تجاری شینگریکس شناخته میشود.
برای پیشگیری از زونا در بزرگسالان ۵۰ سال و بالاتر و نیز بزرگسالان دارای نقص یا سرکوب ایمنی ناشی از بیماری یا درمان بهکار میرود. در افرادی که قبلاً زونا داشتهاند نیز ممکن است برای کاهش خطر بروز دوباره و عوارض آن توصیه شود.
اگر پس از نوبت قبلی یا نسبت به یکی از اجزای واکسن واکنش حساسیتی شدید داشتهاید، نباید آن را دریافت کنید. درد محل تزریق، خستگی، تب و لرز شایعاند؛ تورم صورت یا گلو و دشواری تنفس نیازمند اقدام فوری است.
پیش از تزریق، بارداری یا قصد بارداری، شیردهی، بیماری یا درمان تضعیفکنندهٔ ایمنی، اختلال خونریزی، مصرف داروی رقیقکنندهٔ خون، سابقهٔ غش یا سندرم گیلنباره را مطرح کنید. اگر اکنون تب و بیماری حاد شدید یا زونای فعال دارید، زمان مناسب تزریق باید دوباره ارزیابی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن نوترکیب زونا یک واکسن غیرزنده و همراه با مادهٔ کمکی است که بهصورت تزریق عضلانی داده میشود. این فرآورده بخشی غیرعفونی از پروتئین سطحی ویروس آبلهمرغان و زونا را به دستگاه ایمنی معرفی میکند و مادهٔ کمکی، پاسخ ایمنی را تقویت میکند. هدف آن کاهش احتمال زونا و پیامدهایی مانند درد عصبی طولانیمدت پس از زوناست. برای درمان زونای فعال، درمان درد پس از زونا یا پیشگیری از آبلهمرغان بهکار نمیرود.
موارد مصرف
- پیشگیری از زونا در بزرگسالان ۵۰ سال و بالاتر
- پیشگیری از زونا در بزرگسالان دارای نقص یا سرکوب ایمنی ناشی از بیماری یا درمان
- کاهش خطر درد عصبی طولانیمدت پس از زونا
- کمک به پیشگیری از بروز دوبارهٔ زونا پس از ابتلای قبلی
روش مصرف
این واکسن باید توسط پزشک یا پرستار و بهصورت تزریق عضلانی، معمولاً در قسمت بالای بازو، انجام شود و برای تزریق خودسرانه مناسب نیست. دورهٔ کامل معمولاً شامل دو نوبت با فاصلهٔ چندماهه است؛ در افراد دارای نقص یا سرکوب ایمنی ممکن است پزشک فاصلهٔ کوتاهتری تعیین کند. اگر فرآورده به شکل دو ویال ارائه شده باشد، پودر و سوسپانسیون فقط با اجزای همراه خود و درست پیش از تزریق آماده میشوند و نباید با دارو یا واکسن دیگری مخلوط شوند. غذا محدودیتی ایجاد نمیکند؛ نوبتهای برنامهریزیشده را کامل کنید و اگر نوبتی جا افتاد، برای تعیین ادامهٔ برنامه مراجعه کنید و دوره را خودسرانه از ابتدا شروع نکنید. پس از تزریق، چند دقیقه در محل بمانید چون سرگیجه یا غش ممکن است رخ دهد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنش حساسیتی شدید به این واکسن، هر یک از اجزای آن یا نوبت قبلی؛ بهویژه اگر کهیر گسترده، تورم صورت یا دشواری تنفس رخ داده است.
- تب و بیماری حاد شدید، یا زونای فعال و بثورات تازه؛ در این شرایط معمولاً تزریق تا بهبود یا ارزیابی پزشک به تعویق میافتد. سرماخوردگی خفیف بهتنهایی معمولاً مانع نیست.
- اختلال پلاکت یا انعقاد خون، کبودی آسان، یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون؛ تزریق عضلانی میتواند خطر خونریزی را بیشتر کند.
- بیماری یا درمان تضعیفکنندهٔ ایمنی، مانند شیمیدرمانی، پیوند عضو یا سلولهای بنیادی و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی؛ زمان تزریق ممکن است بر پاسخ واکسن اثر بگذارد.
- سابقهٔ سندرم گیلنباره، ضعف یا گزگز عصبی پس از واکسن قبلی، یا غش هنگام تزریق؛ این موارد برای سنجش خطر و مراقبت پس از تزریق مهماند.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، و سابقهٔ زونا یا دریافت واکسن زونا را اطلاع دهید. کاربرد این واکسن در افراد زیر ۱۸ سال ثابت نشده و برای پیشگیری از آبلهمرغان نیست.
عوارض احتمالی
- درد، حساسیت یا احساس سنگینی در محل تزریق
- قرمزی یا تورم محل تزریق
- خستگی و احساس ناخوشی
- درد عضلانی
- سردرد
- تب، لرز یا ناراحتی گوارشی مانند تهوع، اسهال یا درد شکم
- کهیر گسترده، خارش شدید، تورم لبها، صورت، زبان یا گلو، خسخس یا دشواری تنفس میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف پیشرونده، گزگز یا بیحسی دستوپا، اختلال تعادل یا دشواری راهرفتن پس از تزریق میتواند نشانهٔ سندرم گیلنباره باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید. در صورت ضعف تنفسی یا مشکل بلع، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش طولانی، گیجی شدید، تشنج یا آسیب ناشی از افتادن نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
- درد، قرمزی یا تورم شدید و رو به افزایش، کاهش حرکت بازو که ادامهدار است، یا تب بالا و ماندگار باید سریع توسط پزشک بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای این واکسن تداخل دارویی مستقیم، غذایی یا الکلیِ مشخصی که بهطور معمول مانع تزریق شود شناخته نشده است؛ داروهای ضدویروس مانند آسیکلوویر نیز معمولاً مانع واکسن غیرزنده نیستند. بااینحال داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی و برخی درمانهای سرطان میتوانند پاسخ بدن به واکسن را کمتر کنند، بنابراین زمانبندی آنها اهمیت دارد. میتوان واکسن را همزمان با بعضی واکسنهای بزرگسالان، مانند آنفلوانزا، پنوموکوک یا کووید، در محلهای جداگانه تزریق کرد؛ همزمانی با واکسن پنوموکوکی ممکن است تب یا لرز را بیشتر کند. فهرست کامل داروها، واکسنها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری اطلاعات انسانی کافی دربارهٔ ایمنی این واکسن وجود ندارد و واکسیناسیون معمولاً تا پس از بارداری به تعویق میافتد، مگر پزشک بر پایهٔ شرایط فردی ضرورت دیگری ببیند. اگر واکسن بهطور ناخواسته در بارداری تزریق شد، موضوع را به پزشک اطلاع دهید. دربارهٔ ورود واکسن به شیر و اثر آن بر شیرخوار نیز دادهٔ کافی وجود ندارد؛ تصمیم دربارهٔ تزریق یا ادامهٔ واکسیناسیون در شیردهی باید با سنجش نیاز مادر انجام شود.
نگهداری
ویالها را در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل بستهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید و هرگز منجمد نکنید. واکسن را دور از دسترس کودکان و مطابق تاریخ انقضا نگه دارید؛ اگر یخ زده، آسیب دیده یا ظاهر آن غیرطبیعی و دارای ذرات بود، استفاده نشود. آمادهسازی و نگهداری فرآوردهٔ آمادهشده باید توسط مرکز واکسیناسیون انجام شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای سوسپانسیون | 0.5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا واکسن نوترکیب زونا میتواند زونا یا آبلهمرغان ایجاد کند؟
۰۲اگر قبلاً زونا گرفته باشم، باز هم واکسن لازم است؟
۰۳آیا یک نوبت شینگریکس کافی است؟
۰۴آیا میتوان شینگریکس را همراه واکسنهای دیگر یا داروهای ضدویروس دریافت کرد؟
۰۵تب و درد بعد از تزریق طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J07BK. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.