واکسن فلج اطفال غیرفعالشده
این فرآورده یک واکسن تزریقی غیرفعال از گروه واکسنهای ضدویروسی است که دستگاه ایمنی را برای ساخت پادتن علیه فلج اطفال آماده میکند. ویروسهای آن غیرفعالاند و توان تکثیر و ایجاد خودِ بیماری را ندارند.
بیشتر برای پیشگیری از فلج اطفال در نوزادان و کودکان طبق برنامه واکسیناسیون به کار میرود. برای تکمیل نوبتهای عقبافتاده و در بعضی افرادِ در معرض خطر، مانند مسافران مناطق پرخطر، نیز استفاده میشود.
سابقه واکنش آلرژیک شدید به نوبت قبلی یا هر جزء واکسن را پیش از تزریق اعلام کنید. بیماری حاد شدید، ضعف ایمنی یا تولد بسیار نارس نیازمند ارزیابی و گاهی پایش ویژه است.
در بارداری، نقص ایمنی، مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی، بیماری حاد همراه تب یا سابقه حساسیت شدید به واکسنها، پیش از تزریق راهنمایی بگیرید. اگر نوبتی جا افتاده است، برای برنامه جبرانی سؤال کنید و آن را خودسرانه تکرار نکنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن فلج اطفال غیرفعالشده یک فرآورده تزریقی از گروه واکسنهای ضدویروسی و برای پیشگیری از بیماری فلج اطفال است. این واکسن از ویروسهای غیرفعالشده سه نوع اصلی فلج اطفال ساخته میشود و با تحریک دستگاه ایمنی، پادتنهای محافظ ایجاد میکند. ویروس موجود در آن زنده نیست و خودِ واکسن باعث فلج اطفال نمیشود. شکل پنجدوزی در ویال چنددوزی عرضه میشود و مقدار و زمان هر نوبت باید طبق برنامه واکسیناسیون و دستور همان فرآورده تعیین شود.
موارد مصرف
- پیشگیری فعال از فلج اطفال در نوزادان و کودکان طبق برنامه واکسیناسیون
- تکمیل یا جبران نوبتهای واکسیناسیون عقبافتاده
- واکسیناسیون کودکان، نوجوانان یا بزرگسالان واکسینهنشده یا ناقصواکسینه، بر اساس ارزیابی فردی
- تزریق یادآور یا واکسیناسیون پیش از سفر یا در شرایط افزایش خطر ابتلا، طبق توصیههای رسمی
روش مصرف
تزریق باید توسط کارکنان آموزشدیده سلامت انجام شود؛ بسته به فرآورده، معمولاً بهصورت عضلانی و گاهی زیرجلدی است و هرگز نباید داخل رگ تزریق شود. زمانبندی و تعداد نوبتها را برنامه واکسیناسیون و نظر پزشک یا مرکز واکسیناسیون تعیین میکند؛ نوبتها را خودسرانه جابهجا یا حذف نکنید. اگر نوبتی فراموش شد، معمولاً نیازی به شروع دوباره دوره نیست و باید برای ادامه برنامه راهنمایی بگیرید. ویال پنجدوزی برای استفاده کادر درمان است و نباید در منزل باز یا تزریق شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت شدید یا واکنش فوری پس از تزریق قبلی واکسن فلج اطفال یا واکسنی با ترکیبات مشابه را اعلام کنید؛ حساسیت به هر جزء فرآورده نیز مهم است.
- اگر اکنون بیماری حاد متوسط یا شدید، بهویژه همراه تب دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ بیماری خفیف معمولاً بهتنهایی مانع واکسیناسیون نیست.
- نقص ایمنی، بیماریهای تضعیفکننده ایمنی، یا مصرف شیمیدرمانی، داروهای پیوند، کورتون با دوز بالا یا داروهای زیستی را بگویید؛ پاسخ ایمنی ممکن است کمتر شود.
- در نوزاد بسیار نارس، بهخصوص با سابقه ناپختگی تنفسی، امکان پایش تنفس پس از تزریق باید با مرکز واکسیناسیون بررسی شود.
- بارداری یا احتمال آن، شیردهی، برنامه سفر به مناطق پرخطر و سابقه یا نوبتهای قبلی واکسیناسیون را اطلاع دهید.
- فهرست همه داروها، مکملها و واکسنهای اخیر و هر حساسیت شناختهشده به مواد کمکی، نگهدارنده یا آنتیبیوتیکهای احتمالی موجود در واکسنها را همراه داشته باشید؛ ترکیبات بین برندها یکسان نیست.
عوارض احتمالی
- درد، حساسیت یا احساس سوزش در محل تزریق
- قرمزی، تورم یا سفتی محدود در محل تزریق
- تب خفیف و بیحالی
- سردرد، بدندرد یا کاهش اشتها
- بیقراری، گریه یا خوابآلودگی در شیرخواران و کودکان
- کهیر گسترده، تورم لبها، زبان یا گلو، خسخس یا تنگی نفس، ضعف شدید یا غش؛ احتمال واکنش آلرژیک شدید مطرح است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، بیهوشی، گیجی شدید یا کاهش سطح هوشیاری، بهویژه همراه تب؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا فلج جدید اندام، بیحسی یا گزگز منتشر پس از تزریق؛ برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید.
- وقفههای تنفسی، کبودی یا دشواری تنفس در نوزاد بسیار نارس پس از تزریق؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بسیار بالا، بیحالی غیرعادی، یا تورم و درد شدید و رو به افزایش در محل تزریق؛ همان روز برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این واکسن معمولاً با واکسنهای رایج دیگر در یک جلسه قابل تزریق است و در صورت همزمانی، در محلهای جداگانه تزریق میشود. داروهای سرکوبکننده ایمنی، شیمیدرمانی، داروهای پیوند و برخی درمانهای زیستی ممکن است پاسخ بدن به واکسن را کاهش دهند؛ غیرفعال بودن واکسن معمولاً به معنی منع قطعی این درمانها نیست. تداخل مستقیم مهمی با غذا یا الکل شناخته نشده است. فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیرتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
واکسن فلج اطفال غیرفعالشده معمولاً در بارداری بهصورت روتین تزریق نمیشود، اما اگر خطر ابتلا بالا باشد، مانند سفر یا شیوع بیماری، پزشک میتواند پس از سنجش فایده و خطر آن را توصیه کند. در شیردهی، این واکسن معمولاً قابل استفاده است و انتظار نمیرود به شیرخوار آسیب بزند؛ فرآورده و شرایط فردی باید در نظر گرفته شود.
نگهداری
در یخچال و دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد، دور از نور و دسترس کودکان نگهداری شود؛ هرگز آن را منجمد نکنید و فرآورده یخزده را مصرف نکنید. ویال چنددوزیِ بازشده فقط طبق دستور همان فرآورده و ضوابط مرکز واکسیناسیون نگهداری یا دور ریخته شود. پیش از تزریق، تاریخ انقضا و سالم بودن ویال را بررسی کنید و اگر آسیبدیده، یخزده یا دارای ظاهر غیرعادی است، استفاده نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
| محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این واکسن میتواند باعث فلج اطفال شود؟
۰۲پنجدوزی بودن ویال یعنی هر فرد باید پنج نوبت واکسن بگیرد؟
۰۳اگر یکی از نوبتهای واکسن فلج اطفال عقب افتاد، چه کار کنیم؟
۰۴آیا میتوان واکسن فلج اطفال غیرفعالشده را با واکسنهای دیگر در یک روز تزریق کرد؟
۰۵بعد از تزریق، درد محل یا تب خفیف طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۹ سازنده، در گروه J07BF03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.