واکسن کووید-۱۹، نوترکیب
اسپایکوژن، نام تجاری واکسن کووید-۱۹، نوترکیب، یک واکسن پروتئینی است که دستگاه ایمنی را برای شناسایی ویروس کرونا آماده میکند. هدف آن پیشگیری از کووید-۱۹ و کاهش خطر بیماری شدید است.
برای پیشگیری از کووید-۱۹ در افراد واجد شرایط استفاده میشود. در برخی برنامهها برای تقویت ایمنی پس از واکسنهای قبلی نیز بهکار میرود، اما نوبت تقویتی باید طبق برنامه رسمی تعیین شود.
درد محل تزریق، خستگی، سردرد، بدندرد و تب خفیف معمولاً گذرا هستند. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه شدید یا غش میتواند نشانه حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
اگر بعد از نوبت قبلی واکسن واکنش شدید داشتهاید، به یکی از اجزای فرآورده حساسیت دارید، بیماری حاد همراه تب دارید، یا داروی سرکوبکننده ایمنی یا رقیقکننده خون مصرف میکنید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بارداری، قصد بارداری و شیردهی نیز باید پیش از واکسیناسیون مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن کووید-۱۹، نوترکیب، در رده واکسنهای ضدویروسی و از نوع واکسن پروتئینی زیرواحدی است. این فرآورده بخشی از پروتئین سطحی ویروس کرونا را همراه با ماده کمکی تقویتکننده پاسخ ایمنی در اختیار بدن قرار میدهد، نه ویروس کامل. این پروتئین باعث فعال شدن سلولهای ایمنی و ساخت پادتن میشود تا بدن در برخورد بعدی سریعتر واکنش نشان دهد. اثر و برنامه نوبتها به سن، وضعیت سلامت، واکسنهای قبلی و دستورالعمل جاری بستگی دارد.
موارد مصرف
- پیشگیری از بیماری کووید-۱۹ در افراد واجد شرایط
- ایجاد ایمنی اولیه در برابر ویروس کرونا
- تقویت ایمنی پس از واکسیناسیون قبلی، در صورت توصیه برنامه رسمی
- کاهش احتمال بیماری شدید ناشی از کووید-۱۹
روش مصرف
این واکسن بهصورت تزریق عضلانی، معمولاً در عضله بازو، و توسط کارکنان آموزشدیده تزریق میشود؛ خوراکی نیست و نباید در خانه تزریق شود. تعداد نوبتها و فاصله آنها را طبق دستور پزشک، برنامه رسمی و کارت واکسیناسیون رعایت کنید و خودسرانه فاصله را تغییر ندهید. برای پیشگیری از عوارض، مسکن یا داروی دیگری را خودسرانه مصرف نکنید و داروهای روزمره را بدون دستور پزشک قطع نکنید. پس از تزریق برای مدت کوتاهی در محل بمانید تا واکنش فوری بررسی شود؛ اگر نوبتی از دست رفت، مرکز واکسیناسیون زمان ادامه برنامه را تعیین میکند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت شدید به واکسنها، داروهای تزریقی یا هر یک از اجزای این فرآورده را اطلاع دهید. واکنش شدید پس از نوبت قبلی میتواند نیازمند ارزیابی پیش از نوبت بعدی باشد.
- اگر تب یا بیماری حاد متوسط تا شدید دارید، زمان تزریق ممکن است تا بهتر شدن وضعیت جابهجا شود.
- اختلالات خونریزی، کاهش پلاکت یا مصرف داروهای رقیقکننده خون را به مرکز تزریق بگویید تا تزریق عضلانی با احتیاط انجام شود.
- اگر بیماری زمینهای مهم یا ضعف ایمنی دارید، یا داروهای سرکوبکننده ایمنی مصرف میکنید، اطلاع دهید؛ بیماری زمینهای بهتنهایی معمولاً مانع قطعی تزریق نیست، اما پاسخ ایمنی ممکن است متفاوت باشد.
- سن دریافتکننده، بهویژه کودک یا سالمند بودن، و تاریخ واکسنهای قبلی یا ابتلای اخیر به کووید-۱۹ را اعلام کنید تا شرایط مجاز و برنامه نوبتها درست تعیین شود.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، تورم یا سفتی محل تزریق
- خستگی و بیحالی
- سردرد
- بدندرد یا درد مفاصل
- تب یا لرز خفیف
- تهوع یا استفراغ
- تنگی نفس، خسخس، تورم لبها، زبان یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه شدید یا غش؛ میتواند نشانه حساسیت شدید باشد—فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسه سینه، تنگی نفس تازهشده، تپش قلب مداوم، غش طولانی یا ضعف شدید—فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا، تشنج، گیجی شدید، یا علائمی که غیرعادی ماندگار یا رو به بدتر شدن هستند—همان روز برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این واکسن با غذا تداخل شناختهشدهای ندارد و رژیم غذایی خاصی برای تزریق لازم نیست؛ تداخل مستقیم مورد انتظاری با الکل نیز وجود ندارد، اما مصرف زیاد الکل میتواند حال عمومی و تحمل عوارض را بدتر کند. داروهای سرکوبکننده ایمنی ممکن است پاسخ بدن به واکسن را کاهش دهند و داروهای رقیقکننده خون بیشتر خطر کبودی یا خونریزی محل تزریق را مطرح میکنند. تزریق همزمان با واکسنهای دیگر و زمانبندی آن باید طبق برنامه جاری و تصمیم مرکز واکسیناسیون باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی مستقیم درباره مصرف این واکسن در بارداری و شیردهی محدود است. اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، تصمیم تزریق را با پزشک و برنامه رسمی واکسیناسیون هماهنگ کنید؛ این فرآورده ویروس زنده ندارد و شیردهی را خودسرانه قطع نکنید.
نگهداری
واکسن را در یخچال، بین ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد، دور از نور و گرمای زیاد نگهداری کنید و هرگز آن را منجمد نکنید. نگهداری، جابهجایی و آمادهسازی باید توسط مرکز درمانی انجام شود؛ فرآورده یخزده، منقضی یا دارای تغییر غیرعادی در ظاهر نباید تزریق شود. آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی امولسیون | 0.5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اسپایکوژن باعث ابتلا به کووید-۱۹ میشود؟
۰۲آیا میتوان از اسپایکوژن برای درمان کرونای فعلی استفاده کرد؟
۰۳پس از تزریق اسپایکوژن درد و تب داشتم؛ چه کنم؟
۰۴اگر قبلاً واکسن دیگری زده باشم، میتوانم اسپایکوژن بزنم؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوانم اسپایکوژن دریافت کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J07BX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.