واکسن خوراکی دوگانه فلج اطفال
واکسن خوراکی زنده و تضعیفشدهای است که علیه ویروس فلج اطفال نوع ۱ و ۳ ایمنی ایجاد میکند. این واکسن با تحریک ایمنی روده به کاهش بیماری و انتقال ویروس کمک میکند.
بیشتر برای ایمنسازی کودکان در برنامه واکسیناسیون و نوبتهای تکمیلی یا کمپینهای کنترل فلج اطفال به کار میرود. گروه هدف و زمان دریافت را برنامه ملی واکسیناسیون تعیین میکند.
این فرآورده فقط خوراکی است و نباید تزریق شود. در نقص ایمنی شدید، مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی یا وجود فرد دچار نقص ایمنی شدید در خانه، پیش از دریافت آن ارزیابی لازم است.
در صورت حساسیت به نئومایسین، کانامایسین یا اجزای واکسن، اسهال یا استفراغ مداوم، بیماری شدید، بارداری یا نقص ایمنی، پیش از واکسیناسیون اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن خوراکی دوظرفیتی فلج اطفال نوع ۱ و ۳، محلولی از ویروسهای زنده اما تضعیفشده است. این ویروسها با تحریک ایمنی روده و تولید پادتن، از فلج اطفال ناشی از انواع ۱ و ۳ پیشگیری میکنند و به قطع انتقال ویروس کمک میرسانند. این فرآورده نوع ۲ ویروس فلج اطفال را پوشش نمیدهد و ممکن است در برنامه واکسیناسیون در کنار واکسن تزریقی فلج اطفال استفاده شود. در بازار ممکن است با نامهایی مانند بیوپولیو، بیوپولیو بی، واکسن دوگانه فلج اطفال و واکسن دوگانه فلج اطفال تیپ دیده شود؛ نوع و ترکیب درجشده روی ویال را ملاک قرار دهید.
موارد مصرف
- ایمنسازی فعال در برابر ویروس فلج اطفال نوع ۱ و ۳
- پیشگیری از فلج اطفال در برنامه واکسیناسیون کودکان
- کمک به قطع انتقال ویروس در واکسیناسیونهای تکمیلی
- افزایش ایمنی گروههای در معرض خطر در زمان شیوع یا اجرای برنامههای ویژه سلامت
روش مصرف
این فرآورده فقط از راه دهان و به شکل قطرهای، توسط کارکنان آموزشدیده داده میشود و نباید تزریق شود. زمانبندی و تعداد نوبتها بر اساس برنامه ملی، سن و سابقه واکسیناسیون تعیین میشود؛ نوبتها را کامل و بهموقع دریافت کنید. اگر کودک اسهال یا استفراغ مداوم دارد، ممکن است نوبت خوراکی مؤثر محسوب نشود و زمان تکرار آن پس از بهبودی باید توسط مرکز واکسیناسیون تعیین شود. اگر کودک بلافاصله پس از دریافت واکسن استفراغ کرد، خودسرانه واکسن را تکرار نکنید و به مسئول واکسیناسیون اطلاع دهید. شیر مادر و غذای معمولی معمولاً مانعی برای دریافت واکسن نیستند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه واکنش آلرژیک شدید پس از نوبت قبلی یا حساسیت به نئومایسین، کانامایسین یا هر جزء ویال را اطلاع دهید.
- وجود نقص ایمنی مادرزادی یا اکتسابی، سرطان، بیماریهای خونی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی باید پیش از واکسیناسیون بررسی شود.
- اسهال یا استفراغ مداوم، عفونت گوارشی یا بیماری حاد همراه با تب شدید ممکن است دریافت واکسن را تا زمان بهبودی به تعویق بیندازد.
- در صورت بارداری یا احتمال بارداری، زنده بودن واکسن اهمیت دارد و دریافت آن فقط در شرایط خطر مشخص انجام میشود.
- اگر در خانه فردی با نقص ایمنی شدید زندگی میکند، پیش از واکسیناسیون اطلاع دهید؛ ویروس واکسن ممکن است مدتی از راه مدفوع دفع و منتقل شود.
- سابقه دریافت واکسن خوراکی یا تزریقی فلج اطفال و فهرست همه داروها و مکملهای مصرفی را همراه داشته باشید.
عوارض احتمالی
- در بیشتر افراد عارضهای دیده نمیشود.
- تب خفیف، بیقراری یا کسالت کوتاهمدت.
- دلبههمخوردگی یا تهوع خفیف.
- استفراغ یا اسهال گذرا که معمولاً خودبهخود برطرف میشود.
- کهیر گسترده، تورم لب یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف ناگهانی یا پیشرونده عضلات، شلشدن اندام یا فلج پس از دریافت واکسن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا همراه با بیحالی شدید، خوابآلودگی غیرعادی یا اختلال هوشیاری: همان روز برای ارزیابی فوری پزشکی مراجعه کنید.
- استفراغ یا اسهال مداوم، خشکی دهان، کاهش ادرار یا ناتوانی در نوشیدن: فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این واکسن طبق برنامه میتواند همزمان با بسیاری از واکسنهای دیگر، از جمله واکسن تزریقی فلج اطفال، دریافت شود؛ اما نباید در یک ویال با واکسن یا داروی دیگری مخلوط شود. داروهای سرکوبگر ایمنی و برخی بیماریهای نقص ایمنی ممکن است پاسخ واکسن را کاهش دهند و دفع ویروس زنده واکسن را طولانیتر کنند. اسهال و استفراغ مداوم از نظر دریافت واکسن خوراکی مهم است؛ تداخل مهمی با غذا، شیر مادر یا الکل شناخته نشده است. فهرست کامل داروها و مکملهای خود را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این فرآورده زنده تضعیفشده است و در بارداری معمولاً انتخاب اول نیست؛ مگر خطر قطعی تماس با ویروس وجود داشته باشد و پزشک سود و زیان را ارزیابی کند. شیردهی مانع دریافت واکسن نیست و معمولاً نیازی به قطع آن وجود ندارد. ویروس واکسن ممکن است چند هفته در مدفوع دفع شود؛ شستن دستها پس از تعویض پوشک، بهویژه در خانهای با فرد دچار نقص ایمنی شدید، اهمیت دارد.
نگهداری
این واکسن باید در زنجیره سرد، دور از نور و گرما، نگهداری شود؛ فرآورده معمولاً تا زمان انقضا در دمای منفی ۲۰ درجه یا سردتر نگهداری میشود و طبق دستور سازنده ممکن است برای مدت محدود در دمای ۲ تا ۸ درجه قرار گیرد. پس از باز شدن، مدت مصرف ویال چنددوزی را مرکز واکسیناسیون بر اساس دستور سازنده و نشانگر حساس به گرما تعیین میکند. تاریخ انقضا، سلامت ویال و نشانگر آن را بررسی کنید؛ فرآورده تاریخگذشته یا دارای نشانگر رسیده به نقطه دورریز را مصرف نکنید و آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | — |
| سوسپانسیون | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا واکسن خوراکی دوگانه فلج اطفال جای واکسن تزریقی را میگیرد؟
۰۲اگر کودک اسهال یا استفراغ داشته باشد، میتواند قطره فلج اطفال را دریافت کند؟
۰۳آیا کودک مبتلا به نقص ایمنی میتواند این واکسن را بگیرد؟
۰۴بعد از دریافت واکسن، میتوان به کودک شیر داد یا با او تماس داشت؟
۰۵اگر کودک قبلاً واکسن تزریقی یا نوبت قبلی خوراکی فلج اطفال گرفته باشد، باز هم این واکسن لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۳ سازنده، در گروه J07BF. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.