واکسن دوگانه فلج اطفال
واکسن دوگانه فلج اطفال یک واکسن خوراکیِ زنده و تضعیفشده است که برای ایجاد ایمنی در برابر ویروسهای فلج اطفال نوع ۱ و ۳ به کار میرود.
این واکسن بیشتر برای ایمنسازی کودکان طبق برنامهٔ واکسیناسیون و گاهی در پویشهای عمومی برای کاهش انتقال ویروس استفاده میشود.
بهدلیل زنده و تضعیفشده بودن، برای افراد دارای نقص ایمنی شدید یا مصرفکنندهٔ برخی داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی مناسب نیست. ضعف ناگهانی اندام، فلج، دشواری تنفس یا واکنش حساسیتی شدید پس از دریافت، نیازمند رسیدگی فوری است.
پیش از دریافت، سابقهٔ حساسیت شدید، نقص ایمنی، بیماری بدخیم، درمانهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، بارداری یا تماس نزدیک با فرد دچار نقص ایمنی شدید را اطلاع دهید. در صورت اسهال، استفراغ یا بیماری متوسط تا شدید، زمان مناسب واکسیناسیون باید بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن دوگانه فلج اطفال یک واکسن ویروسی زنده و تضعیفشده است که به شکل سوسپانسیون خوراکی عرضه میشود. سویههای تضعیفشدهٔ ویروس فلج اطفال نوع ۱ و ۳ با تحریک ایمنی بدن، به ایجاد پادتن و ایمنی مخاطی کمک میکنند. این واکسن خطر ابتلا و انتقال فلج اطفال را در برابر همین دو نوع ویروس کاهش میدهد. برای درمان فرد مبتلا به فلج اطفال کاربرد ندارد و پوشش آن شامل نوع ۲ ویروس نیست.
موارد مصرف
- پیشگیری از فلج اطفال ناشی از ویروس نوع ۱
- پیشگیری از فلج اطفال ناشی از ویروس نوع ۳
- ایمنسازی روتین کودکان طبق برنامهٔ کشوری
- نوبتهای تکمیلی یا پویشهای واکسیناسیون در مناطق در معرض خطر انتقال ویروس
روش مصرف
این واکسن فقط به صورت خوراکی و قطرهای توسط کارکنان آموزشدیدهٔ واکسیناسیون داده میشود و تزریقی نیست. زمان و تعداد نوبتها را برنامهٔ واکسیناسیون و کارت واکسن تعیین میکند؛ اگر نوبتی جا افتاد، خودسرانه برنامه را از ابتدا شروع یا نوبت را تکرار نکنید. اگر کودک هنگام دریافت واکسن اسهال یا استفراغ دارد، یا بلافاصله پس از آن بخش زیادی از قطرهها را بالا آورد، به همان مرکز اطلاع دهید؛ ممکن است آن نوبت نیاز به ارزیابی یا تکرار پس از بهبودی داشته باشد. قطرهچکان نباید با دهان تماس پیدا کند و ویال چنددوزی باید در زنجیرهٔ سرد و طبق دستور فرآورده مدیریت شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنش حساسیتی شدید به واکسن فلج اطفال یا هر یک از اجزای درجشده روی برچسب ویال
- نقص ایمنی اولیه یا شدید، ابتلا به بیماریهای بدخیم، یا مصرف داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی مانند برخی داروهای شیمیدرمانی، پیوند و کورتونهای سرکوبگر ایمنی
- زندگی در کنار فردی با نقص ایمنی شدید؛ ویروس واکسن ممکن است برای مدتی از مدفوع کودک دفع شود و رعایت بهداشت دست پس از تعویض پوشک اهمیت دارد
- تب یا بیماری متوسط تا شدید، استفراغ یا اسهال قابلتوجه در زمان مراجعه
- بارداری، احتمال بارداری، یا نیاز به واکسیناسیون بهدلیل سفر و خطر بالای تماس با ویروس
عوارض احتمالی
- تب خفیف و گذرا
- بیقراری یا خوابآلودگی کوتاهمدت
- تهوع یا استفراغ خفیف و گذرا
- شل شدن مدفوع یا اسهال خفیف و گذرا
- کهیر منتشر، تورم لب یا صورت یا گلو، خسخس، تنگی نفس، ضعف شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف ناگهانی یا پیشروندهٔ عضلات، شل شدن اندام، از دست رفتن توان راهرفتن، یا مشکل بلع و تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا یا ماندگار، بیحالی شدید، تشنج، یا استفراغ و اسهال مداوم همراه با نشانههای کمآبی: فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید؛ در موارد شدید به اورژانس بروید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این واکسن طبق برنامه میتواند همزمان با بسیاری از واکسنهای کودکان دریافت شود. داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، از جمله برخی درمانهای شیمیایی، داروهای پس از پیوند، داروهای زیستی و کورتونهای با مقدار سرکوبگر، ممکن است پاسخ ایمنی را کاهش دهند یا دریافت واکسن زنده را نامناسب کنند. تداخل غذایی مهمی که نیازمند فاصلهگذاری باشد شناخته نشده است و الکل اثر مستقیمی بر خود واکسن ندارد. فهرست کامل داروها و مکملهای فرد واکسینهشونده را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، این واکسن معمولاً بهصورت روتین داده نمیشود؛ بااینحال اگر خطر تماس یا ابتلا بالا باشد، پزشک با سنجش فایده و خطر تصمیم میگیرد. شواهد موجود افزایش مشخصی در ناهنجاریهای جنینی نشان ندادهاند، اما بارداری باید پیش از واکسیناسیون اعلام شود. شیردهی معمولاً مانع دریافت واکسن نیست و قطع آن لازم نیست.
نگهداری
واکسن باید در زنجیرهٔ سرد و طبق برچسب همان ویال نگهداری شود. بسیاری از فرآوردهها برای نگهداری طولانیمدت در دمای منفی ۲۰ درجهٔ سانتیگراد یا پایینتر و برای مدت محدود در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد پایدارند؛ ملاک نهایی، دستور سازنده است. از گرما، نور و تغییرات دمایی خارج از دستور جلوگیری کنید و ویال تاریخگذشته، آسیبدیده یا دارای نشانگر دمایی نامعتبر را مصرف نکنید. واکسن و ویال بازشده را دور از دسترس کودکان و تحت مدیریت مرکز واکسیناسیون نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| سوسپانسیون | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا واکسن دوگانه فلج اطفال تزریقی است؟
۰۲اگر کودک بعد از دریافت قطرهها استفراغ کرد یا اسهال داشت، چه باید کرد؟
۰۳آیا این واکسن در فرد دارای نقص ایمنی قابل استفاده است؟
۰۴آیا تماس با کودک واکسینهشده برای فرد دارای نقص ایمنی خطر دارد؟
۰۵اگر یک نوبت واکسن جا افتاد، آیا باید برنامه از ابتدا شروع شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J07BF. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.