واکسن پنجگانه
واکسن پنجگانه یا پنتاوالان یک واکسن ترکیبی تزریقی است که سیستم ایمنی کودک را در برابر دیفتری، کزاز، سیاهسرفه، هپاتیت ب و بیماریهای ناشی از هموفیلوس آنفلوانزا نوع ب آماده میکند.
این فرآورده بیشتر برای ایمنسازی شیرخواران و کودکان در برنامهٔ واکسیناسیون روتین استفاده میشود. در ایران معمولاً نوبتهای آن در ۲، ۴ و ۶ ماهگی برنامهریزی میشوند.
درد محل تزریق، تب خفیف و بیقراری معمولاً گذرا هستند. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، تشنج یا بیحالی شدید پس از تزریق نیازمند مراجعهٔ فوری است.
اگر کودک پس از دوز قبلی واکنش شدید داشته، به یکی از اجزای واکسن حساسیت دارد، یا دچار تب بالا و بیماری حاد است، پیش از تزریق اطلاع دهید. نقص ایمنی، بیماری عصبی، اختلال خونریزی یا مصرف داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی و رقیقکنندهٔ خون نیز باید بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن پنجگانه یک واکسن ترکیبی تزریقی از گروه واکسنهای پیشگیرانه است. اجزای بیخطرشده یا غیرفعالشدهٔ آن، بههمراه اجزای مربوط به هپاتیت ب و هموفیلوس آنفلوانزا نوع ب، سیستم ایمنی را برای شناسایی این عوامل و پاسخ دفاعی آماده میکنند. هدف اصلی، کاهش خطر ابتلا و بیماری شدید ناشی از این پنج عفونت در سالهای نخست زندگی است. این واکسن برای درمان عفونت موجود بهکار نمیرود و باید طبق برنامهٔ ایمنسازی تزریق شود.
موارد مصرف
روش مصرف
این واکسن فقط بهصورت تزریق عضلانی و توسط کارکنان آموزشدیدهٔ بهداشتی یا درمانی تزریق میشود؛ در شیرخواران، محل معمول تزریق عضلهٔ بخش خارجی ران است. در برنامهٔ معمول کشوری، سه نوبت در ۲، ۴ و ۶ ماهگی انجام میشود، اما زمانبندی کودک بر پایهٔ سن، کارت واکسن، نوع فرآورده و شرایط پزشکی تعیین میشود. اگر نوبتی عقب افتاد، معمولاً لازم نیست برنامه از ابتدا شروع شود؛ کارت واکسن را به مرکز بهداشت ببرید تا نوبت جبرانی مشخص شود. پس از تزریق، کودک را برای مدتی کوتاه در محل نگه دارید تا واکنش فوری بررسی شود و تببر را پیشگیرانه، بدون توصیهٔ پزشک، پیش از واکسن ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر کودک پس از دوز قبلی واکسن یا هر فرآوردهٔ حاوی یکی از اجزای آن دچار حساسیت شدید یا واکنش تهدیدکنندهٔ جان شده است، حتماً اطلاع دهید.
- اگر پس از واکسن قبلی حاوی جزء سیاهسرفه، تشنج طولانی، کاهش هوشیاری یا واکنش عصبی شدید رخ داده است، پیش از تزریق بعدی باید ارزیابی شود.
- در صورت تب بالا یا بیماری حاد متوسط تا شدید، زمان تزریق باید بررسی شود؛ سرماخوردگی خفیف بدون بدحالی معمولاً بهتنهایی مانع واکسیناسیون نیست.
- نقص ایمنی، بیماریهای عصبی یا مصرف داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی را اطلاع دهید؛ پاسخ بدن به واکسن ممکن است در این شرایط کمتر شود.
- در صورت اختلال خونریزی یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون، پیش از تزریق اطلاع دهید تا اقدامات احتیاطی لازم انجام شود.
- کارت واکسن و فهرست داروها و مکملهای کودک را همراه داشته باشید تا سوابق و نوبت بعدی درست بررسی شود.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم خفیف محل تزریق
- تب خفیف
- بیقراری، گریه یا خوابآلودگی کوتاهمدت
- کاهش موقت اشتها
- گاهی تهوع، استفراغ یا اسهال خفیف
- کهیر گسترده، تورم لبها، صورت یا گلو، خسخس یا تنگی نفس: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، کاهش سطح هوشیاری یا بیحالی شدید: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گریهٔ شدید و غیرقابلتسکین، تب بالا یا تب ماندگار: همان روز برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
- تورم، قرمزی، گرمی یا درد شدید و رو به گسترش در محل تزریق: برای بررسی سریع به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این واکسن معمولاً میتواند همزمان با واکسنهای دیگر تزریق شود، اما هر واکسن در محل جداگانه تزریق میشود و برنامه را مرکز بهداشت تعیین میکند. داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی ممکن است پاسخ بدن به واکسن را کاهش دهند. تداخل مهمی با غذا یا شیر و الکل شناخته نشده است؛ بااینحال تببر پیشگیرانه را خودسرانه قبل از تزریق ندهید. فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای کودک را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این فرآورده برای ایمنسازی شیرخواران و کودکان است و بهطور معمول در بارداری استفاده نمیشود. اگر فرد باردار به حفاظت در برابر هپاتیت ب، کزاز یا سیاهسرفه نیاز داشته باشد، پزشک واکسن مناسب و جداگانه را انتخاب میکند. شیردهی مانع تزریق واکسن به کودک نیست و معمولاً نیازی به قطع شیر مادر وجود ندارد.
نگهداری
این واکسن باید در زنجیرهٔ سرد و معمولاً در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس، دور از نور و هرگز در حالت یخزده نگهداری شود. آن را در فریزر یا کنار بخش یخزن نگذارید؛ ویال چنددوزیِ بازشده فقط باید طبق مقررات مرکز تزریق و دستور همان فرآورده مدیریت شود. تاریخ انقضا، سلامت ویال و ظاهر محتویات باید پیش از مصرف بررسی شود و واکسن دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۰ برند از ۲۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا واکسن پنجگانه همان واکسن آنفلوانزا است؟
۰۲آیا واکسن پنجگانه، واکسن هپاتیت ب بدو تولد را هم پوشش میدهد؟
۰۳اگر کودک بعد از تزریق تب کرد، چه کنیم؟
۰۴اگر یک نوبت واکسن عقب افتاد، باید همهٔ دوزها از ابتدا تزریق شوند؟
۰۵ویال ۱۰ دوزی یعنی کودک باید ۱۰ بار واکسن بزند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۰ برند از ۲۴ سازنده، در گروه J07C. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.