تریامسینولون
تریامسینولون یک کورتیکواستروئید مصنوعی و قوی است که به صورت تزریقی برای کنترل سریع التهاب و واکنشهای ایمنی بیشفعال بدن استفاده میشود.
این دارو بیشتر برای کنترل حملات شدید آسم و آلرژیهای شدید، کاهش التهاب و درد مفاصل با تزریق داخل مفصلی، و درمان برخی بیماریهای پوستی مقاوم به درمانهای موضعی به کار میرود.
مصرف این دارو باید کاملاً زیر نظر پزشک باشد، زیرا کورتیکواستروئیدها میتوانند عملکرد غدهٔ فوق کلیه، قندخون، فشار خون و استخوانها را تحت تأثیر قرار دهند.
اگر پس از تزریق نشانههایی مانند تب، قرمزی و درد فزایندهٔ محل تزریق، تاری دید یا علائم آلرژی شدید مشاهده کردید، بدون تأخیر با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تریامسینولون یک کورتیکواستروئید مصنوعی از دستهٔ گلوکوکورتیکوئیدهاست که اثر ضدالتهابی و سرکوبکنندهٔ ایمنی نسبتاً قوی و طولانیاثر دارد. این دارو مانند کورتیزول طبیعی بدن عمل میکند و با مهار مسیرهای التهابی، از تولید موادی که باعث تورم، قرمزی، درد و تنگی راههای هوایی میشوند جلوگیری میکند. شکل تزریقی آن سوسپانسیونی است که به آرامی از محل تزریق آزاد میشود؛ بسته به اینکه داخل مفصل، داخل عضله یا داخل ضایعهٔ پوستی تزریق شود، میتواند اثری موضعی یا فراگیرتر داشته باشد. هدف اصلی این دارو، کنترل سریع و مؤثر التهاب یا واکنشهای ایمنی بیشفعال در شرایطی است که درمانهای خط اول کافی نبودهاند.
موارد مصرف
- کنترل حملات شدید آسم و برخی بیماریهای آلرژیک تنفسی که به درمانهای معمول پاسخ کافی ندادهاند
- تسکین سریع آلرژی فصلی شدید، مانند تب یونجه، در مواردی که سایر روشها کافی نبوده است
- کاهش التهاب و درد مفاصل در بیماریهایی مانند آرتروز و آرتریت روماتوئید، با تزریق داخل مفصلی
- کنترل واکنشهای آلرژیک شدید و گستردهٔ پوستی، مانند کهیر شدید
- درمان بیماریهای التهابی پوستی مقاوم به درمانهای موضعی، با تزریق عضلانی یا داخل ضایعه
- کوچک کردن برخی ضایعات پوستی مزمن مانند کلوئید یا کمک به رشد مجدد مو در آلوپسی آرهآتا
روش مصرف
این دارو به صورت تزریقی است و همیشه توسط پزشک یا کادر درمان، در مطب، درمانگاه یا بیمارستان تزریق میشود؛ بنابراین نیازی به تنظیم دوز توسط خود فرد نیست. بسته به نوع بیماری، پزشک محل تزریق (داخل مفصل، داخل عضله یا داخل ضایعهٔ پوستی) و فاصلهٔ بین نوبتها را تعیین میکند و پایبندی دقیق به همان برنامه برای اثربخشی و ایمنی دارو اهمیت دارد. اگر این دارو یا سایر کورتیکواستروئیدها را برای مدتی طولانی مصرف کردهاید، هرگز بدون هماهنگی با پزشک درمان را قطع نکنید، زیرا قطع ناگهانی میتواند عملکرد غدهٔ فوق کلیه را مختل کند. در روزهای پس از تزریق نیز هر توصیهای که پزشک دربارهٔ استراحت دادن به مفصل یا ناحیهٔ تزریقشده میدهد را جدی بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آسم شدید یا بیماریهای آلرژیک تنفسی مقاوم به درمانهای معمول
برای تسکین فوری حملهٔ حاد آسم نیست و جایگزین داروی نجاتبخش استنشاقی نمیشود؛ تزریق وریدی ممنوع است.
آلرژی فصلی شدید، مانند تب یونجه، مقاوم به درمانهای معمول
اثر ممکن است چندین هفته یا تمام فصل ادامه یابد؛ تکرار زودهنگام یا مکرر بهدلیل عوارض سیستمیک توصیه نمیشود.
التهاب و درد مفصل در آرتروز و آرتریت روماتوئید، با تزریق داخل مفصل
اغلب یک تزریق کافی است؛ تکرار بر اساس عود علائم انجام میشود و تزریق داخل مفصل عفونی ممنوع است.
واکنشهای آلرژیک شدید و گستردهٔ پوستی، مانند کهیر شدید
در آنافیلاکسی یا شوک حساسیتی، جایگزین تزریق فوری اپینفرین نیست.
بیماریهای التهابی پوستی مقاوم به درمان موضعی
تزریق داخل ضایعه فقط توسط متخصص پوست انجام شود؛ برای ضایعات کوچک یا صورت، غلظت پایینتر ترجیح دارد و تزریق در چربی میتواند آتروفی ایجاد کند.
کلوئید
در ضایعات صورت یا نازک، غلظت پایینتر مناسبتر است؛ مجموع دوز هر جلسه معمولاً از ۴۰ میلیگرم بیشتر نشود و خطر آتروفی و تغییر رنگ پوست وجود دارد.
آلوپسی آرهآتا
برای ریزش موی محدود مناسبتر است؛ تزریق باید سطحی و یکنواخت انجام شود تا خطر آتروفی و بیرنگی پوست کاهش یابد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به تریامسینولون یا سایر کورتیکواستروئیدها را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر عفونت فعالی دارید، بهویژه عفونت قارچی، سل یا عفونت در همان ناحیهای که قرار است تزریق شود، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ دیابت، فشار خون بالا، پوکی استخوان، زخم گوارشی یا مشکلات چشمی مانند گلوکوم را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیر یا برنامهریزیشده را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از تزریق حتماً به پزشک بگویید.
- در کودکان، سالمندان و افراد دارای مشکل کبدی یا کلیوی، تصمیم دربارهٔ نیاز به تزریق و تعداد دفعات آن باید با ارزیابی دقیقتر پزشک انجام شود.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تغییر رنگ خفیف پوست در محل تزریق
- افزایش اشتها و احتباس خفیف مایعات بدن
- بیخوابی یا بیقراری گذرا، بهویژه در روزهای اول پس از تزریق
- افزایش خفیف و موقت قندخون
- ناراحتی خفیف گوارشی
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، درد شدید و قرمزی فزاینده در محل تزریق که میتواند نشانهٔ عفونت باشد؛ در این حالت با پزشک تماس بگیرید.
- تاری دید، درد چشم یا کاهش بینایی؛ در این حالت به پزشک مراجعه کنید تا فشار داخل چشم بررسی شود.
- ضعف شدید عضلانی یا درد غیرمعمول و پایدار در استخوان یا مفصل تزریقشده؛ در این حالت حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای قندخون بسیار بالا مانند تشنگی شدید، ادرار زیاد یا گیجی؛ در این حالت با پزشک تماس بگیرید.
- تغییرات روانی قابلتوجه مانند افسردگی شدید، بیقراری شدید یا افکار غیرعادی؛ در این حالت با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تریامسینولون میتواند با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) مانند ایبوپروفن تداخل داشته باشد و خطر زخم و خونریزی گوارشی را افزایش دهد. این دارو ممکن است اثر داروهای رقیقکنندهٔ خون و داروهای کنترل قندخون، مانند انسولین یا قرصهای دیابت، را تغییر دهد و نیاز به تنظیم دوز آنها را ایجاد کند. مصرف همزمان با داروهای مدر (ادرارآور) خطر افت پتاسیم خون را بیشتر میکند و تزریق واکسنهای زنده در دورهٔ درمان با این دارو معمولاً توصیه نمیشود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف تریامسینولون در بارداری محدود است و این دارو معمولاً فقط زمانی تزریق میشود که فایدهٔ آن برای مادر از خطرات احتمالی بیشتر باشد؛ تصمیمگیری در این باره کاملاً بر عهدهٔ پزشک است. مقدار کمی از کورتیکواستروئیدهای تزریقی ممکن است وارد شیر مادر شود، بنابراین اگر شیر میدهید، پیش از تزریق حتماً موضوع را با پزشک مطرح کنید تا زمانبندی مناسب بررسی شود.
نگهداری
این دارو معمولاً در مطب یا بیمارستان و توسط کادر درمان تزریق میشود، بنابراین نگهداری آن اغلب بر عهدهٔ داروخانه یا مرکز درمانی است. اگر ویال دارو به شما تحویل داده شد، آن را دور از نور مستقیم و گرمای زیاد و طبق دستور روی برچسب نگهداری کنید، از فریز کردن آن خودداری کنید و پیش از استفاده همیشه به تاریخ انقضا و ظاهر محلول، از جمله کدر شدن یا رسوب غیرعادی، توجه کنید. این دارو، مانند هر داروی دیگر، باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 40 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریق تریامسینولون دردناک است؟
۰۲تزریق داخل مفصل تریامسینولون را چند بار میتوان تکرار کرد؟
۰۳اثر تزریق تریامسینولون از چه زمانی شروع میشود؟
۰۴آیا بعد از تزریق تریامسینولون باید فعالیت را محدود کرد؟
۰۵آیا این دارو باعث افزایش وزن میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۶ سازنده، در گروه R03BA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.