توپوتکان
توپوتکان یک داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای آنزیم توپوییزومراز یک است. با مختلکردن مادهٔ ژنتیکیِ سلولهای در حال تقسیم، رشد سلولهای سرطانی را کند یا متوقف میکند.
بیشتر در برخی موارد سرطان تخمدانِ منتشر یا عودکرده پس از شیمیدرمانی قبلی و سرطان ریهٔ سلول کوچکِ عودکرده پس از درمان اولیه بهکار میرود. برای بعضی موارد سرطان دهانهٔ رحمِ پیشرفته یا عودکرده نیز، معمولاً همراه سیسپلاتین، استفاده میشود.
مهمترین خطر توپوتکان افت شدید گلبولهای سفید، پلاکتها و گلبولهای قرمز است. تب، لرز، خونریزی یا کبودی غیرعادی را همان روز گزارش کنید.
پیش از هر نوبت، عفونت یا تب، بیماری کلیه یا ریه، کاهش شمارش خون و همهٔ داروهایتان را به تیم درمان بگویید. تنگی نفس، تورم صورت یا خونریزی شدید نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
توپوتکان یک داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای آنزیم توپوییزومراز یک است. این آنزیم هنگام تکثیر سلول، بازشدن و اتصال دوبارهٔ رشتههای مادهٔ ژنتیکی را تنظیم میکند؛ توپوتکان این روند را مختل میکند و به سلولهای در حال تقسیم، از جمله سلولهای سرطانی، آسیب میزند. شکل ارائهشده در این صفحه ویال تزریقی لیوفیلیزه برای تهیهٔ محلول است و قدرت ثبتشدهٔ آن ۴ میلیگرم است. بهدلیل سرکوب مغز استخوان، در طول درمان شمارش سلولهای خون و وضعیت عمومی بهطور منظم بررسی میشود.
موارد مصرف
- برخی موارد سرطان تخمدانِ منتشر پس از پیشرفت بیماری در جریان یا پس از شیمیدرمانی قبلی
- برخی موارد سرطان ریهٔ سلول کوچکِ عودکرده یا پیشرونده پس از درمان اولیه
- برخی موارد سرطان دهانهٔ رحمِ پیشرفته، عودکرده یا باقیمانده، معمولاً همراه سیسپلاتین
روش مصرف
توپوتکانِ این صفحه فقط بهصورت تزریق وریدی، پس از حلکردن و رقیقسازی ویال، در مرکز درمانی و زیر نظر کادر آموزشدیده تجویز میشود؛ خودتان آن را آماده یا تزریق نکنید. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول دوره بر اساس نوع سرطان، سطح سلولهای خون، عملکرد کلیه و درمانهای همراه تعیین میشود و ممکن است با افت شمارش خون به تعویق بیفتد یا تغییر کند. برای این شکل تزریقی، لازم نیست زمان تجویز با غذا هماهنگ شود؛ داروی ضدتهوع یا مراقبتهای حمایتی را طبق برنامهٔ تیم درمان انجام دهید. در روزهای تعیینشده برای آزمایش و مراجعه حاضر شوید و نوبتها یا کل درمان را خودسرانه جابهجا یا قطع نکنید. هرگونه درد، سوزش، قرمزی یا تورم محل تزریق را همان لحظه به پرستار بگویید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به توپوتکان یا هر مادهٔ موجود در ویال حساسیت داشتهاید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
- سابقهٔ پایینبودن گلبولهای سفید، پلاکت یا هموگلوبین، بیماری مغز استخوان، خونریزی یا عفونت فعال را بگویید.
- بیماری کلیه، کمآبی بدن یا بیماری مهم کبدی را اطلاع دهید؛ عملکرد کلیه در دفع دارو و ایمنی درمان اهمیت دارد.
- سابقهٔ بیماری بینابینی یا فیبروز ریه، بیماری ریوی، پرتودرمانی قفسهٔ سینه یا مصرف داروهای آسیبزننده به ریه را مطرح کنید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، رقیقکنندههای خون، داروهای ضدسرطان، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه کنید؛ زمانبندی پرتودرمانی یا داروهای محرک گلبول سفید هم باید مشخص باشد.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری دارید، شیرده هستید یا قصد فرزندآوری دارید، پیش از درمان بگویید؛ اثر دارو بر بارداری و باروری مهم است.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ
- اسهال یا یبوست
- خستگی، بیحالی یا احساس ضعف
- کاهش اشتها
- ریزش مو یا نازکشدن مو
- زخم یا التهاب دهان
- تب، لرز، گلودرد، زخم دهان یا هر نشانهٔ عفونت میتواند با افت گلبول سفید همراه باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و اگر بدحال هستید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی بیدلیل، خونریزی از بینی یا لثه، خون در ادرار یا مدفوع، لکههای خونریزی زیر پوست یا خونریزی بندنیامدنی میتواند نشانهٔ افت پلاکت باشد؛ سریع اطلاع دهید و در خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- رنگپریدگی شدید، تپش قلب، سرگیجه، تنگی نفس با فعالیت کم یا ضعف غیرمعمول ممکن است با کمخونی شدید مرتبط باشد؛ برای ارزیابی سریع با تیم درمان تماس بگیرید.
- دلدرد شدید یا مداوم، شکم حساس یا متورم، یا اسهال همراه تب و بیحالی میتواند نشانهٔ التهاب جدی روده در زمان افت گلبول سفید باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و در بدحالی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سرفهٔ جدید یا تشدیدشونده، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا کاهش تحمل فعالیت میتواند نشانهٔ آسیب جدی ریه باشد؛ همان لحظه پیگیری پزشکی کنید و اگر تنفس دشوار است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لب، زبان یا صورت، کهیر گسترده، خسخس یا تنگی نفس نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید است؛ در زمان تزریق فوراً به پرستار بگویید و برای تنگی نفس یا تورم صورت فوراً به اورژانس مراجعه کنید. همچنین درد، سوزش، قرمزی یا تورم محل رگ را همان لحظه گزارش کنید، چون نشت دارو میتواند به بافت آسیب بزند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروهای ضدسرطان دیگر، پرتودرمانی و فرآوردههای دیگری که مغز استخوان را سرکوب میکنند میتوانند افت گلبولهای سفید، پلاکتها و گلبولهای قرمز را شدیدتر کنند. سیسپلاتین، که در بعضی رژیمهای سرطان دهانهٔ رحم همراه توپوتکان داده میشود، نیاز به زمانبندی و پایش دقیق دارد؛ داروهای محرک گلبول سفید نیز فقط طبق برنامهٔ تیم درمان مصرف شوند. اگر پلاکتها پایین باشد، رقیقکنندههای خون، داروهای مؤثر بر پلاکتها و بعضی مسکنهای ضدالتهابی میتوانند خطر خونریزی را بیشتر کنند. برای شکل تزریقی، غذا تداخل مهمی با جذب ندارد؛ الکل ممکن است تهوع، ضعف و کمآبی را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ داروی تازهای را خودسرانه شروع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
توپوتکان میتواند به جنین آسیب بزند؛ اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از شروع درمان اطلاع دهید و ادامهٔ درمان فقط با تصمیم متخصص سرطانشناسی انجام میشود. زنان دارای امکان بارداری باید هنگام درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین نوبت از پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ مردان دارای شریک با امکان بارداری نیز باید هنگام درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین نوبت پیشگیری کنند، چون احتمال آسیب به اسپرم و باروری وجود دارد. دربارهٔ حفظ باروری پیش از شروع درمان گفتوگو کنید. در شیردهی اطلاعات انسانی کافی وجود ندارد، اما بهدلیل احتمال آسیب جدی به شیرخوار، در طول درمان و تا ۱ هفته پس از آخرین نوبت شیردهی نکنید.
نگهداری
ویال پودری را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و یخزدگی و دور از دسترس کودکان نگه دارید. ویال تکدوز است؛ آمادهسازی، نگهداری و دورریختن محلول باید در مرکز درمانی و طبق دستور همان فرآورده انجام شود و چیزی از آن را در خانه نگه ندارید. ویال آسیبدیده، تاریخگذشته یا دارای تغییر غیرعادی رنگ و ذرات نباید مصرف شود؛ تاریخ انقضا و شرایط درجشده روی بسته را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 4 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱توپوتکان برای کدام سرطانها تجویز میشود؟
۰۲آیا های کمتین یا هایکمتین همان توپوتکان است؟
۰۳چرا در طول درمان با توپوتکان آزمایش خون تکرار میشود؟
۰۴اگر بعد از تزریق توپوتکان تب کنم چه کار کنم؟
۰۵آیا توپوتکان باعث ریزش مو میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۹ سازنده، در گروه L01XX17. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.