توسیلیزوماب
توسیلیزوماب یک داروی زیستی و پادتن تکدودمانی است که گیرندهٔ اینترلوکین-۶ را مهار میکند. با کمکردن پیامهای التهابی، فعالیت بیشازحد دستگاه ایمنی را کاهش میدهد.
بیشتر برای آرتریت روماتوئید، آرتریت سلول غولآسا، بعضی انواع آرتریت نوجوانان و بیماری بینابینی ریهٔ مرتبط با اسکلروز سیستمیک بهکار میرود. در بیمارستان نیز برای برخی موارد شدید سندرم آزادسازی سیتوکین و کووید-۱۹ شدید کاربرد دارد.
توسیلیزوماب دفاع بدن را تضعیف میکند و میتواند عفونتهای جدی ایجاد کند؛ پیش از شروع، وجود عفونت و معمولاً سل نهفته و هپاتیت ب بررسی میشود. چون ممکن است تب و برخی نشانههای التهاب را کمرنگ کند، سرفهٔ مداوم، تنگی نفس، ضعف شدید یا درد شکم تازه را سریع پیگیری کنید.
اگر عفونت فعال یا عودکننده، بیماری کبدی، دیورتیکولیت یا زخم گوارشی دارید، یا آزمایش خون و کبدتان غیرطبیعی است، پیش از نوبت درمان اطلاع دهید. بارداری، برنامهٔ بارداری، شیردهی، واکسن اخیر یا جراحی پیشرو نیز باید مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
توسیلیزوماب یک داروی زیستی و پادتن تکدودمانی است که گیرندهٔ اینترلوکین-۶ را مهار میکند. این دارو در ردهٔ داروهای ضدسرطان و تعدیلکنندهٔ ایمنی قرار دارد و با کاهش پیامهای التهابی، فعالیت بیشازحد دستگاه ایمنی را کم میکند. در ایران ممکن است همین مادهٔ مؤثره را با نامهای تجاری آکتمرا، اکتمرا، رواکتمرا یا تمزیوا ببینید. به شکل تزریق زیرپوستی و فرآوردهٔ غلیظ برای رقیقسازی و تزریق داخل رگ عرضه میشود؛ انتخاب شکل به بیماری و نظر تیم درمان بستگی دارد. بهدلیل اثر بر دفاع بدن، شمارش سلولهای خون، آزمایش کبد و چربی خون در طول درمان ممکن است به پایش منظم نیاز داشته باشد.
موارد مصرف
- آرتریت روماتوئید متوسط تا شدید در بزرگسالانی که به درمانهای تعدیلکنندهٔ بیماری پاسخ کافی ندادهاند.
- آرتریت سلول غولآسا در بزرگسالان.
- بیماری بینابینی ریهٔ مرتبط با اسکلروز سیستمیک، برای کند کردن افت عملکرد ریه در بزرگسالان.
- آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان چندمفصلی فعال.
- آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان سیستمیک فعال.
- سندرم آزادسازی سیتوکین شدید یا تهدیدکنندهٔ حیات پس از بعضی درمانهای سلولی سرطان؛ همچنین در برخی بیماران بستری مبتلا به کووید-۱۹ شدید که کورتون سیستمیک دریافت میکنند و به اکسیژن یا حمایت تنفسی نیاز دارند.
روش مصرف
توسیلیزوماب خوراکی نیست و بسته به فرآورده بهصورت تزریق زیرپوستی یا تزریق آهسته در رگ داده میشود؛ فرآوردهٔ غلیظ وریدی باید در مرکز درمانی آماده و رقیق شود. تزریق زیرپوستی را فقط پس از آموزش عملی و برای فرآوردهای که برایتان تجویز شده انجام دهید. فاصلهٔ نوبتها بر اساس بیماری، سن، وزن، پاسخ درمانی و آزمایشها تعیین میشود؛ برنامهٔ نسخه را دقیق دنبال کنید و خودسرانه شکل تزریق یا زمان آن را تغییر ندهید. اگر نوبت تزریق از دست رفت، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید و برای جبران، هرگز مقدار اضافه تزریق نکنید. در صورت عفونت، تب، جراحی پیشرو یا نتیجهٔ غیرطبیعی آزمایش، پیش از نوبت بعدی اطلاع دهید؛ پزشک ممکن است درمان را موقتاً به تعویق بیندازد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به توسیلیزوماب یا هر جزء فرآورده حساسیت داشتهاید، یا در تزریق قبلی دچار کهیر، تورم یا تنگی نفس شدهاید، پیش از دریافت نوبت بعدی اطلاع دهید.
- هر عفونت فعلی یا عودکننده، تب، سرفهٔ مداوم، زخم پوستی، عفونت ادراری، تماس با فرد مبتلا به سل یا سابقهٔ سل و هپاتیت ب را بگویید؛ بررسی سل نهفته و هپاتیت ب پیش از درمان ممکن است لازم باشد.
- سابقهٔ بیماری کبدی، بالا بودن آنزیمهای کبد، شمارش پایین گلبولهای سفید یا پلاکت، چربی خون بالا، یا بیماریهای مهم دیگر را مطرح کنید؛ آزمایش خون، کبد و چربی خون معمولاً پیش و در طول درمان پایش میشود.
- اگر دیورتیکولیت، درد شکمی بیعلت، تغییر مداوم اجابت مزاج یا زخم معده و روده دارید، پزشک باید پیش از درمان در جریان باشد؛ خطر عوارض جدی گوارشی در این شرایط مهمتر است.
- واکسن اخیر یا برنامهریزیشده، بهویژه واکسن زنده، و هر جراحی یا کار دندانپزشکی را اطلاع دهید؛ واکسن زنده ممکن است نیاز به زمانبندی جداگانه داشته باشد.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیرده هستید، حتماً اطلاع دهید. برای کودکان، سالمندان یا افراد دارای بیماریهای مزمن و داروهای متعدد نیز اطلاعات کامل پزشکی باید در اختیار تیم درمان باشد.
عوارض احتمالی
- علائم عفونت دستگاه تنفسی فوقانی، مانند آبریزش بینی، عطسه یا گلودرد
- سردرد یا سرگیجه
- افزایش فشار خون
- قرمزی، درد، خارش یا تورم محل تزریق زیرپوستی
- افزایش آنزیمهای کبدی یا تغییر چربی خون در آزمایش، که ممکن است علامت واضحی نداشته باشد اما نیازمند پیگیری است
- یبوست، اسهال یا درد خفیف شکم
- سرفهٔ مداوم، تنگی نفس، لرز، تعریق، سوزش ادرار، زخم یا قرمزی دردناک پوست و ضعف شدید میتواند نشانهٔ عفونت جدی باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در تنگی نفس شدید یا بدحالی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر منتشر، تورم لب، زبان یا صورت، خسخس، دشواری تنفس یا بلع، سرگیجهٔ شدید یا غش، بهویژه هنگام تزریق یا بلافاصله پس از آن، واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد جدید یا شدید شکم، تب، استفراغ، خون در مدفوع یا تغییر ناگهانی اجابت مزاج میتواند نشانهٔ عارضهٔ جدی روده باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، مدفوع روشن، بیاشتهایی، خستگی شدید، درد قسمت بالای راست شکم یا کبودی و خونریزی غیرعادی میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و تا ارزیابی، نوبت بعدی را بدون هماهنگی انجام ندهید.
- کبودی گسترده، خونریزی بیدلیل، رنگپریدگی یا عفونتهای مکرر ممکن است با کاهش پلاکت یا گلبولهای سفید مرتبط باشد؛ همان روز برای ارزیابی و آزمایش خون اقدام کنید.
- تاول یا پوستهریزی پوست، زخمهای دهان یا بثورات گسترده همراه تب میتواند واکنش پوستی شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
توسیلیزوماب را با داروهای زیستی سرکوبگر ایمنی دیگر بدون نظر متخصص همراه نکنید؛ ترکیب چند داروی زیستی میتواند خطر عفونت و سرکوب ایمنی را بالا ببرد. متوترکسات، کورتونها و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی گاهی همراه آن تجویز میشوند، اما ترکیب آنها نیاز به پایش عفونت، کبد و نشانههای گوارشی دارد. با شروع یا قطع توسیلیزوماب، اثر داروهایی که در کبد تجزیه میشوند ممکن است تغییر کند؛ بهخصوص وارفارین، سیکلوسپورین، تئوفیلین، بعضی داروهای چربیخون و قرصهای جلوگیری. واکسنهای زنده معمولاً نباید همزمان با درمان دریافت شوند. تداخل غذایی مشخصی ندارد، اما بهدلیل احتمال آسیب کبدی، مصرف الکل را مطرح کنید. فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ بارداری محدود است و توسیلیزوماب، بهویژه در ماههای پایانی، میتواند از جفت عبور کند و بر پاسخ ایمنی جنین یا نوزاد اثر بگذارد؛ در بارداری یا برنامهٔ بارداری فقط با تصمیم پزشک متخصص مصرف شود و بارداری حین درمان سریع اطلاع داده شود. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر انسان میشود و چه اثری بر شیرخوار دارد؛ دربارهٔ ادامهٔ درمان و شیردهی باید با پزشک تصمیمگیری شود. اگر نوزاد در دوران بارداری در معرض دارو بوده است، واکسنهای زندهٔ او را با پزشک کودک هماهنگ کنید.
نگهداری
فرآوردهٔ توسیلیزوماب را معمولاً در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید؛ آن را یخ نزنید، تکان ندهید و در معرض گرما یا نور مستقیم نگذارید. فرم زیرپوستی ممکن است طبق بروشور همان فرآورده برای مدت محدودی خارج از یخچال قابل نگهداری باشد؛ مدت درجشده روی بسته را رعایت کنید. محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات و همچنین فرآوردهٔ تاریخگذشته را استفاده نکنید و همهٔ شکلها را دور از دسترس کودکان بگذارید. فرآوردهٔ غلیظ وریدی پس از رقیقسازی باید در مرکز درمانی و طبق شرایط همان فرآورده مصرف شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 20 mg / 1mL |
| تزریقی | 162 mg / 0.9mL |
| تزریقی | 20 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا توسیلیزوماب داروی شیمیدرمانی است؟
۰۲چرا هنگام مصرف توسیلیزوماب آزمایش خون لازم است؟
۰۳اگر هنگام درمان تب یا درد شکم پیدا کردم، نوبت بعدی را بگیرم؟
۰۴آیا میتوانم تزریق زیرپوستی را در خانه انجام دهم؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوان توسیلیزوماب دریافت کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۸ سازنده، در گروه L04AC07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.