تایگسیکلین
تایگسیکلین آنتیبیوتیکی تزریقی از ردهٔ گلایسیلسیکلینهاست که با مهارِ ساختِ پروتئین در باکتری، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری میکند. این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی و در محیطِ درمانی مصرف میشود.
بیشتر برای عفونتهای پیچیدهٔ پوست، عفونتهای داخلِ شکم و برخی مواردِ ذاتالریهٔ نیازمندِ بستری بهکار میرود، بهویژه وقتی باکتریِ عامل به آنتیبیوتیکهای معمول پاسخ نداده باشد.
بررسیها نشان دادهاند مصرفِ تایگسیکلین در برخی بیماران با خطرِ اندکی بالاترِ مرگومیر در مقایسه با داروهای جایگزین همراه بوده، به همین دلیل معمولاً وقتی گزینهٔ دیگری مناسب نباشد تجویز میشود.
اگر تورمِ صورت یا گلو، تنگیِ نفس، اسهالِ شدید و مداوم یا زردیِ پوست و چشم دیده شد، باید فوراً به تیمِ درمانی اطلاع داد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تایگسیکلین آنتیبیوتیکی نیمهمصنوعی از ردهٔ گلایسیلسیکلینها (Glycylcycline) است که از نظرِ ساختاری به خانوادهٔ تتراسایکلینها نزدیک است، اما برای دورزدنِ برخی مکانیسمهای مقاومتِ باکتریایی طراحی شده است. این دارو با اتصال به بخشی از ریبوزومِ باکتری، ساختِ پروتئینهای ضروریِ آن را مختل میکند و در نتیجه رشد و تکثیرِ باکتری متوقف میشود. طیفِ اثرِ آن گسترده است و بسیاری از باکتریهای گرممثبت، گرممنفی، بیهوازی و برخی باکتریهای غیرمعمول را پوشش میدهد، هرچند روی برخی باکتریها مانندِ سودوموناس اثری ندارد. به همین دلیل، تایگسیکلین معمولاً برای عفونتهای نسبتاً جدی و بیمارستانی، بهویژه در مواردی که باکتری به آنتیبیوتیکهای رایجتر مقاوم شده، در نظر گرفته میشود؛ آن هم فقط بهصورتِ تزریقِ وریدی و زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ درمانی.
موارد مصرف
- عفونتهای پیچیدهٔ پوست و بافتِ نرمِ زیرِ آن
- عفونتهای پیچیدهٔ داخلِ شکم (مانندِ آبسه یا التهابِ صفاق)
- ذاتالریهٔ اکتسابی از جامعه در بیمارانِ نیازمندِ بستری
- عفونتهای ناشی از باکتریهای مقاوم به چند آنتیبیوتیک، بهعنوانِ گزینهٔ درمانیِ آخر
روش مصرف
تایگسیکلین فقط در بیمارستان یا زیرِ نظرِ مستقیمِ کادرِ درمانی و بهصورتِ تزریقِ آهسته در ورید تجویز میشود؛ شکلِ خوراکی یا تزریقِ عضلانی برای آن وجود ندارد و بیمار یا همراهانش هرگز آن را در منزل تزریق نمیکنند. دوز، فاصلهٔ زمانیِ تزریقها و طولِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ نوعِ عفونت و شرایطِ کبدیِ بیمار مشخص میکند و پیروی از همان برنامه اهمیت دارد. حتی اگر علائم زودتر بهبود یابد، قطعِ زودهنگامِ درمان بدونِ نظرِ پزشک میتواند به بازگشتِ عفونت یا مقاومشدنِ باکتری بینجامد. هرگونه تغییر در برنامهٔ تزریق باید تنها با هماهنگیِ تیمِ درمانی انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای پیچیدهٔ پوست و بافت نرم (بهجز عفونت پای دیابتی)
در کودکان، انفوزیون ترجیحاً طی ۶۰ دقیقه انجام شود؛ در کودکان زیر ۸ سال بهعلت خطر تغییر رنگ دائمی دندانها مصرف نشود.
عفونتهای پیچیدهٔ داخل شکم، مانند آبسه یا التهاب صفاق
در سوراخشدگی روده، عفونت شدید یا شوک عفونی، ارزیابی فوری و گاه درمان ضدباکتری ترکیبی لازم است.
ذاتالریهٔ اکتسابی از جامعه در بیماران نیازمند بستری
برای ذاتالریهٔ بیمارستانی یا وابسته به دستگاه تنفس استفاده نشود؛ خطر شکست درمان و مرگ بیشتر است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به تایگسیکلین یا داروهای خانوادهٔ تتراسایکلین
- بیماریِ کبدی یا هرگونه اختلال در عملکردِ کبد
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرفِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین
- سابقهٔ اسهالِ شدید یا التهابِ رودهٔ مرتبط با آنتیبیوتیکهای پیشین
- مصرفِ قرصهای ضدبارداریِ خوراکی
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- اسهال
- دردِ شکم
- سردرد
- قرمزی یا درد در محلِ تزریق
- تورمِ ناگهانیِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهالِ شدید، آبکی یا خونی که ادامهدار باشد — این را به پزشک اطلاع دهید و بدونِ تجویزِ او از داروی ضداسهال استفاده نکنید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شدیدِ بالای شکم — نشانِ احتمالیِ آسیبِ کبدی یا التهابِ لوزالمعده است و باید سریع به پزشک اطلاع داد.
- کبودیِ غیرِعادیِ پوست، خونریزیِ لثه یا وجودِ خون در ادرار یا مدفوع — این علائم را بیدرنگ به تیمِ درمانی گزارش دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تایگسیکلین میتواند اثرِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین را تقویت و خطرِ خونریزی را بیشتر کند؛ در این موارد پزشک معمولاً آزمایشهای انعقادی را دقیقتر پیگیری میکند. مانندِ سایرِ اعضای خانوادهٔ تتراسایکلین، احتمالِ کاهشِ اثرِ قرصهای ضدبارداریِ خوراکی نیز مطرح است و بهتر است در دورانِ درمان از یک روشِ مکملِ پیشگیری هم استفاده شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخلِ احتمالی پیش از شروعِ درمان بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ تایگسیکلین در بارداریِ انسان وجود دارد، اما چون این دارو از خانوادهٔ تتراسایکلینهاست، نگرانیِ شناختهشده دربارهٔ اثر بر رشدِ استخوان و رنگِ دندانهای جنین مطرح است. به همین دلیل در بارداری فقط زمانی تجویز میشود که پزشک فایدهٔ آن را از خطرِ احتمالی بیشتر بداند. دربارهٔ شیردهی نیز دادههای کافی در دست نیست و زنانِ شیرده باید پیش از مصرفِ این دارو حتماً با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
در محیطِ درمانی، نگهداریِ ویالهای تایگسیکلین معمولاً بر عهدهٔ داروخانهٔ بیمارستان است و باید دور از نورِ مستقیم و در دمای درجشده روی بستهبندی نگهداری شوند. اگر ویالی موقتاً در منزل نگهداری میشود، باید دور از دسترسِ کودکان بماند و پیش از هرگونه تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا تایگسیکلین فقط بهصورتِ تزریقی است و شکلِ خوراکی ندارد؟
۰۲تایگسیکلین چه تفاوتی با آنتیبیوتیکهای معمولتر دارد؟
۰۳چرا پزشک دربارهٔ خطراتِ این دارو توضیحاتِ بیشتری میدهد؟
۰۴آیا تهوع پس از تزریقِ این دارو طبیعی است؟
۰۵آیا کودکان میتوانند این دارو را دریافت کنند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۷ سازنده، در گروه J01AA12. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.