ترلیپرسین
ترلیپرسین از داروهای هورمونی سیستمیک و همتای مصنوعی وازوپرسین است. با تنگکردن رگهای خونی، جریان خون ناحیهٔ شکم و فشار ورید باب را کاهش میدهد.
بیشتر برای کنترل کوتاهمدت خونریزی واریسی مری و کمک به بهبود عملکرد کلیه در سندرم کبدیکلیوی همراه با افت سریع عملکرد کلیه در بزرگسالان منتخب استفاده میشود. در خونریزی واریسی، معمولاً تا انجام درمان آندوسکوپیک و گاهی بهعنوان درمان کمکی پس از آن بهکار میرود.
ترلیپرسین معمولاً در بیمارستان تزریق میشود و میتواند باعث نارسایی تنفسی، کاهش خونرسانی اندامها یا اختلال فشار و ریتم قلب شود. پایش اکسیژن، قلب، فشار خون و مایعات در طول درمان اهمیت دارد.
وجود بیماری قلبی یا عروقی، تنگی نفس، فشار خون کنترلنشده، اختلال کلیه یا املاح خون و مصرف داروهای مؤثر بر ضربان و ریتم قلب را پیش از تزریق اعلام کنید. بارداری یا احتمال آن و شیردهی نیز باید از قبل گفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ترلیپرسین از هورمونهای سیستمیک و همتای مصنوعی وازوپرسین است. پس از تبدیل در بدن، گیرندههای وازوپرسین در دیوارهٔ رگها را تحریک میکند و باعث انقباض عروق میشود. این اثر، جریان خون در رگهای ناحیهٔ شکم و فشار ورید باب را کاهش میدهد و در سندرم کبدیکلیوی میتواند حجم مؤثر گردش خون و خونرسانی کلیه را بهتر کند. بهدلیل اثر آن بر قلب و عروق و امکان تجمع مایع در ریه، این دارو باید در محیط درمانی و با پایش دقیق استفاده شود.
موارد مصرف
- کنترل کوتاهمدت خونریزی حاد ناشی از واریس مری تا انجام درمان آندوسکوپیک
- درمان کمکی پس از کنترل آندوسکوپیک خونریزی واریسی مری
- سندرم کبدیکلیوی همراه با افت سریع عملکرد کلیه در بزرگسالان منتخب
روش مصرف
ترلیپرسین باید فقط بهصورت تزریق وریدی، معمولاً در بیمارستان و توسط پزشک یا پرستار، طبق دستور پزشک و دستور فرآورده تجویز شود. مقدار، فاصلهٔ تزریق و طول درمان به علت مصرف و وضعیت قلب، کبد، کلیه، فشار خون و پاسخ بیمار بستگی دارد و نباید خودسرانه تغییر کند. در طول درمان ممکن است فشار خون، ضربان و ریتم قلب، اکسیژن خون، سدیم و پتاسیم، عملکرد کلیه و تعادل مایعات پایش شود؛ دریافت آلبومین یا مایعات وریدی نیز باید طبق برنامهٔ تیم درمان باشد. این دارو را در خانه یا بهصورت عضلانی و زیرجلدی تزریق نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل کوتاهمدت خونریزی حاد ناشی از واریس مری تا انجام درمان آندوسکوپیک
فقط وریدی و زیر پایش فشارخون، ضربان قلب، اکسیژن، الکترولیتها و تعادل مایعات؛ بهدلیل خطر ایسکمی و نارسایی تنفسی.
درمان کمکی پس از کنترل آندوسکوپیک خونریزی واریسی مری
درمان باید بیمارستانی و کوتاهمدت باشد و جایگزین درمان آندوسکوپیک و مراقبت حمایتی نیست.
سندرم کبدیکلیوی همراه با افت سریع عملکرد کلیه در بزرگسالان منتخب
در صورت کمبود اکسیژن، اضافهبار مایع، علائم ایسکمی یا بدترشدن تنفس، درمان باید متوقف یا بازبینی شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به ترلیپرسین، وازوپرسین یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده را بگویید.
- اگر بیماری قلبی یا عروقی، سابقهٔ سکتهٔ قلبی یا مغزی، درد قفسهٔ سینه، بیماری عروق اندامها، فشار خون کنترلنشده، ضربان کند یا اختلال ریتم قلب دارید، اطلاع دهید.
- تنگی نفس، آسم، بیماری ریوی، اکسیژن پایین یا تجمع مایع در ریه را پیش از درمان مطرح کنید.
- نارسایی کلیه، کمآبی، اضافهبار مایعات، اختلال سدیم، پتاسیم یا منیزیم خون، یا عفونت شدید و افت فشار را به تیم درمان بگویید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای گیاهی و مکملها را ارائه کنید؛ بهویژه داروهای قلب و فشار خون، داروهای ادرارآور و داروهای مؤثر بر ریتم قلب.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید؛ در کودکان ایمنی و اثرگذاری تثبیت نشده و سالمندان ممکن است به پایش دقیقتری نیاز داشته باشند.
عوارض احتمالی
- درد یا گرفتگی گذرای شکم
- تهوع یا استفراغ
- اسهال گذرا
- سردرد
- رنگپریدگی یا احساس سردی پوست و دستوپا
- افزایش یا تغییرات گذرای فشار خون
- تنگی نفس جدید یا تشدیدشونده، نفسکشیدن سخت، کبودی لبها، کاهش اکسیژن، خسخس یا تورم سریع: میتواند نشانهٔ نارسایی تنفسی یا تجمع مایع در ریه باشد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و اگر خارج از بیمارستان هستید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تپش قلب شدید، ضربان نامنظم، غش یا سرگیجهٔ شدید: میتواند نشانهٔ کاهش خونرسانی قلب یا اختلال ریتم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید یا مداوم شکم، اسهال خونی، یا سردی و تغییر رنگ انگشتان دستوپا: احتمال کاهش خونرسانی به قلب، روده یا اندامها مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سفید، بنفش یا سیاهشدن پوست، تاول یا درد شدید در محل تزریق یا نقاط دیگر بدن: میتواند نشانهٔ آسیب پوستی ناشی از کاهش خونرسانی باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- تب، لرز، گیجی یا بدحالشدن ناگهانی، بهویژه هنگام درمان سندرم کبدیکلیوی: میتواند نشانهٔ عفونت شدید باشد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید.
- تورم صورت، لبها یا زبان، کهیر گسترده یا دشواری تنفس: نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای مهم ترلیپرسین بیشتر از نوع اثر بر قلب، فشار خون و املاح هستند. داروهای کندکنندهٔ ضربان، از جمله برخی داروهای قلبی و داروهای بیهوشی، ممکن است کندی ضربان را شدیدتر کنند؛ پروپرانولول و داروهای مشابه که برای کاهش فشار ورید باب مصرف میشوند نیز به پایش نیاز دارند. داروهایی که فاصلهٔ نوار قلب را طولانی میکنند، مانند برخی داروهای ضدریتم قلب، اریترومایسین، بعضی آنتیهیستامینها و ضدافسردگیهای سهحلقهای، و نیز داروهای ادرارآوری که پتاسیم یا منیزیم را پایین میآورند، خطر اختلال ریتم را بیشتر میکنند. آلبومین و مایعات وریدی باید با دقت تنظیم شوند تا اضافهبار مایع و تنگی نفس ایجاد نشود؛ برای شکل تزریقی، تداخل غذایی مستقیم مطرح نیست. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با ترلیپرسین ندارد، اما در بیماری شدید کبدی یا خونریزی گوارشی میتواند وضعیت بیمار را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ترلیپرسین میتواند انقباض رحم و کاهش خونرسانی رحم و جفت ایجاد کند و برای جنین خطر داشته باشد؛ بنابراین در بارداری معمولاً نباید استفاده شود و فقط در وضعیتهای نجاتبخش و پس از سنجش دقیق سود و زیان بهکار میرود. اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر مادر میشود و ایمنی آن برای شیرخوار ثابت نشده است؛ دربارهٔ ادامه یا توقف شیردهی باید تصمیم فردی گرفته شود.
نگهداری
فرآوردهٔ تزریقی ترلیپرسین را معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبه و دور از نور نگه میدارند؛ یخ نزنید و در گرمای شدید نگذارید. اگر روی بستهٔ همان فرآورده شرایط دیگری درج شده است، همان را ملاک قرار دهید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید، تاریخ انقضا و شفاف و بیرنگ بودن محلول و سلامت بستهبندی را بررسی کنید و محلول بازشده یا تغییررنگداده را برای مصرف بعدی نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ترلیپرسین برای همهٔ خونریزیهای گوارشی استفاده میشود؟
۰۲چرا هنگام تزریق ترلیپرسین فشار خون، نوار قلب و اکسیژن را کنترل میکنند؟
۰۳اگر بعد از تزریق ترلیپرسین تنگی نفس پیدا کنم چه کار کنم؟
۰۴آیا ترلیپرسین کلیه را درمان میکند؟
۰۵آیا میتوان ترلیپرسین را در خانه تزریق کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه H01BA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.