تریپاراتاید
تریپاراتاید شکل ساختهشدهای از بخش فعال هورمون پاراتیروئید و دارویی استخوانساز است. با تحریک سلولهای استخوانساز، به افزایش تراکم و استحکام استخوان کمک میکند.
بیشتر برای پوکی استخوان پرخطر در زنان پس از یائسگی و مردان، و نیز پوکی استخوان ناشی از مصرف طولانیمدت کورتون تجویز میشود. معمولاً در افرادی مطرح است که خطر شکستگی بالاست یا درمانهای دیگر برایشان کافی نبوده یا تحمل نشده است.
این دارو میتواند کلسیم خون را موقتاً بالا ببرد و در شروع درمان موجب سبکی سر یا افت فشار شود؛ نخستین تزریق و ترجیحاً دفعات ابتدایی را در جایی انجام دهید که بتوانید بنشینید یا دراز بکشید. اگر سابقهٔ افزایش کلسیم، سنگ کلیه، بیماری خاص استخوان یا پرتودرمانی استخوانی دارید، پیش از شروع باید بررسی شوید.
پیش از شروع، بیماری کلیه، سابقهٔ سنگ کلیه، افزایش کلسیم خون، بیماری پاژه، سرطان یا پرتودرمانی استخوانی و همهٔ داروهایتان را مطرح کنید. تورم صورت یا گلو، دشواری تنفس، غش، درد قفسهٔ سینه یا علائم شدید افزایش کلسیم نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تریپاراتاید در ردهٔ هورمونهای سیستمیک و داروهای استخوانساز قرار دارد. این دارو مانند بخش فعال هورمون پاراتیروئید انسانی عمل میکند و با تزریق طبق برنامهٔ تجویزشده، فعالیت سلولهای استخوانساز را بیشتر از روند تخریب استخوان تحریک میکند. در نتیجه، توده و استحکام استخوان افزایش مییابد و خطر برخی شکستگیها در بیماران مناسب کاهش پیدا میکند. این فرآورده به شکل محلول تزریقی با غلظت ۲۵۰ میکروگرم در هر میلیلیتر عرضه میشود و باید زیر پوست تزریق شود.
موارد مصرف
- پوکی استخوان در زنان پس از یائسگی که خطر شکستگی بالاست
- پوکی استخوان اولیه یا ناشی از کمبود هورمون جنسی در مردان پرخطر
- پوکی استخوان ناشی از مصرف طولانیمدت کورتونهای سیستمیک در زنان و مردان پرخطر
روش مصرف
تریپاراتاید بهصورت تزریق زیرجلدی در ران یا شکم مصرف میشود و تزریق عضلانی یا داخلوریدی برای آن نیست. خودتزریقی فقط پس از آموزش عملی پزشک یا داروساز انجام شود؛ پیش از هر تزریق، برچسب و تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات است، آن را به کار نبرید. این دارو به غذا وابسته نیست، اما زمان و دفعات تزریق را طبق نسخه در برنامهای ثابت رعایت کنید و مقدار یا دفعات را خودسرانه تغییر ندهید. برای جبران نوبت فراموششده، مقدار اضافی یا دو نوبت در یک روز تزریق نکنید. اگر فرآورده قلمی است، آن را به سرنگ منتقل نکنید، با فرد دیگری به اشتراک نگذارید و برای هر تزریق از سوزن نو استفاده کنید. اگر بعد از تزریق احساس سبکی سر داشتید، بنشینید یا دراز بکشید؛ در صورت تداوم یا شدت علائم، پیش از نوبت بعدی راهنمایی بگیرید. درمان بیش از دو سال در طول عمر فقط در فردی که همچنان یا دوباره در معرض خطر بالای شکستگی است و با تصمیم متخصص ادامه مییابد. اگر بهاشتباه مقدار اضافی تزریق شد و تهوع، ضعف، استفراغ، سرگیجه یا افت فشار ایجاد کرد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پوکی استخوان در زنان پس از یائسگی با خطر بالای شکستگی
در ران یا شکم تزریق شود. اگر دریافت غذایی کافی نیست، مصرف کلسیم و ویتامین د در نظر گرفته شود. نوبتهای نخست در شرایطی انجام شود که بیمار بتواند بنشیند یا دراز بکشد، زیرا افت فشار وضعیتی گذرا ممکن است رخ دهد.
پوکی استخوان اولیه یا ناشی از کمبود هورمونهای جنسی در مردان با خطر بالای شکستگی
در ران یا شکم تزریق شود. اگر دریافت غذایی کافی نیست، مصرف کلسیم و ویتامین د در نظر گرفته شود. نوبتهای نخست در شرایطی انجام شود که بیمار بتواند بنشیند یا دراز بکشد، زیرا افت فشار وضعیتی گذرا ممکن است رخ دهد.
پوکی استخوان ناشی از مصرف طولانیمدت کورتونهای سیستمیک در زنان و مردان با خطر بالای شکستگی
در ران یا شکم تزریق شود. اگر دریافت غذایی کافی نیست، مصرف کلسیم و ویتامین د در نظر گرفته شود. نوبتهای نخست در شرایطی انجام شود که بیمار بتواند بنشیند یا دراز بکشد، زیرا افت فشار وضعیتی گذرا ممکن است رخ دهد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به تریپاراتاید یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده حساسیت داشتهاید، پیش از نخستین تزریق اطلاع دهید.
- اگر کلسیم خون بالا، پرکاری غدهٔ پاراتیروئید یا بیماری دیگری از استخوان، مانند بیماری پاژه، دارید، شروع درمان نیازمند بررسی تخصصی است.
- سابقهٔ سرطان استخوان، گسترش سرطان به استخوان، بیماری بدخیم اسکلتی، پرتودرمانی استخوانی یا بیماری ارثی افزایشدهندهٔ خطر تومور استخوانی را مطرح کنید.
- سابقهٔ سنگ کلیهٔ فعال یا اخیر، دفع زیاد کلسیم در ادرار، بیماری کلیه یا نارسایی شدید کلیه را بگویید؛ ممکن است پایش کلسیم خون و ادرار لازم باشد.
- برای کودکان، نوجوانان و جوانانی که رشد استخوانیشان کامل نشده است، ایمنی و اثربخشی دارو ثابت نشده و مصرف معمولاً مناسب نیست.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی و نیز همهٔ داروها و مکملها، بهویژه دیگوکسین، وارفارین، کورتونهای سیستمیک، کلسیم، ویتامین د و داروهای دیگر پوکی استخوان را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع
- سرگیجه یا سبکی سر
- درد اندام یا مفصل
- سردرد
- درد یا گرفتگی عضلات پا
- درد، کبودی یا تورم محل تزریق
- تورم ناگهانی لب، زبان، صورت یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا دشواری تنفس میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ تزریق را ادامه ندهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تهوع یا استفراغ مداوم، یبوست شدید، تشنگی و ادرار زیاد، ضعف شدید، گیجی یا خوابآلودگی میتواند نشانهٔ افزایش قابلتوجه کلسیم باشد؛ اگر علائم شدید یا مداوم است، نوبت بعدی را بدون ارزیابی ادامه ندهید و در صورت شدت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، سرگیجهٔ شدید، تپش قلب یا افت فشار پس از تزریق نیازمند توجه فوری است؛ دراز بکشید و اگر برطرف نشد یا همراه غش و آسیب بود، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس ناگهانی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تغییر رنگ، زخم یا سفتی رو به افزایش پوست، بهویژه در فرد مبتلا به بیماری کلیه یا مصرفکنندهٔ وارفارین یا کورتون سیستمیک، میتواند نشانهٔ رسوب دردناک کلسیم در پوست باشد؛ مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد استخوانی مداوم و غیرمعمول یا توده و تورم جدید روی استخوان را سریع به پزشک اطلاع دهید و پیگیری را به تأخیر نیندازید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشدهٔ تریپاراتاید با دیگوکسین است؛ افزایش موقت کلسیم خون ممکن است خطر مسمومیت با دیگوکسین و ضربان نامنظم را بیشتر کند. کلسیم و ویتامین د ممکن است برای بعضی بیماران لازم باشند، اما مصرف بیش از نیاز آنها یا داروهای دیگری که کلسیم خون را بالا میبرند میتواند خطر افزایش کلسیم و سنگ کلیه را بیشتر کند. غذا تداخل مهمی با این تزریق ندارد. الکل تداخل مستقیم مهمی با تریپاراتاید ندارد، ولی میتواند سرگیجه و خطر زمینخوردن را تشدید کند؛ مصرف آن را محدود کنید. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید، بهویژه اگر وارفارین یا کورتون سیستمیک مصرف میکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی دربارهٔ مصرف تریپاراتاید در بارداری وجود ندارد و این دارو معمولاً در بارداری استفاده نمیشود؛ در صورت باردار شدن یا قصد بارداری، پزشک باید درمان را بازبینی کند. مشخص نیست دارو وارد شیر مادر میشود یا نه، بنابراین در دوران شیردهی معمولاً توصیه نمیشود و دربارهٔ ادامهٔ شیردهی باید با پزشک تصمیمگیری شود.
نگهداری
فرآوردهٔ تریپاراتاید را معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و دور از نور نگه دارید؛ آن را منجمد نکنید و اگر یخ زده، کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات است، استفاده نکنید. زمان بیرون ماندن از یخچال را کوتاه کنید و اگر قلم است، پس از هر بار مصرف سوزن را جدا کرده، درپوش را بگذارید و طبق دستور همان فرآورده دوباره در یخچال قرار دهید. مهلت مصرف پس از نخستین استفاده را از برچسب همان محصول رعایت کنید؛ بسیاری از قلمها پس از ۲۸ روز باید دور انداخته شوند. دارو و وسایل تزریق را دور از دسترس کودکان نگه دارید و تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱اگر یک نوبت تریپاراتاید را فراموش کنم چه کنم؟
۰۲آیا لازم است همراه تریپاراتاید کلسیم و ویتامین د مصرف کنم؟
۰۳چرا بعد از تزریق تریپاراتاید سرگیجه میگیرم؟
۰۴اگر سابقهٔ سنگ کلیه داشته باشم، میتوانم تریپاراتاید مصرف کنم؟
۰۵آیا تریپاراتاید باعث سرطان استخوان میشود و میتوان آن را بیشتر از دو سال مصرف کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه H05AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.