تموزولوماید
تموزولوماید دارویی ضدسرطان از گروهِ عواملِ آلکیلهکننده است که با آسیبرساندن به سلولهای سرطانی، از رشد و گسترشِ آنها جلوگیری میکند و بیشتر برای درمانِ برخی تومورهای مغزی بهکار میرود.
این دارو بیشتر برای درمانِ گلیوبلاستوم و برخی دیگر از تومورهای مغزیِ بدخیم، معمولاً همراه با پرتودرمانی یا بهصورتِ نگهدارنده، تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ این دارو، احتمالِ سرکوبِ سلولهای خونسازِ مغزِ استخوان است؛ به همین دلیل انجامِ منظمِ آزمایشِ خون در طولِ درمان ضروری است.
در صورتِ بروزِ تب، لرز، کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، تنگیِ نفس یا هر نشانهٔ عفونت، باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد؛ پیش از هر تغییری در نحوهٔ مصرف نیز حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تموزولوماید دارویی از دستهٔ عواملِ آلکیلهکننده (Alkylating Agent) است که در ردهٔ داروهای ضدسرطان و ایمنی قرار میگیرد و بیشتر بهصورتِ کپسولِ خوراکی مصرف میشود؛ شکلِ تزریقیِ آن نیز در شرایطِ خاص و توسطِ کادرِ درمان در بیمارستان استفاده میشود. این دارو در بدن بهطورِ خودبهخود به یک مادهٔ فعال تبدیل میشود که به دیانای (DNA) سلولهای سرطانی آسیب میزند و مانعِ تقسیم و تکثیرِ آنها میشود. تموزولوماید عمدتاً برای درمانِ برخی تومورهای مغزیِ بدخیم بهکار میرود، چه بهتنهایی و چه همراه با پرتودرمانی. مصرفِ آن باید همیشه تحتِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص و طبقِ برنامهٔ دقیقِ درمانی انجام شود.
موارد مصرف
- درمانِ گلیوبلاستومِ مولتیفرم (Glioblastoma) تازهتشخیصدادهشده، معمولاً همراه با پرتودرمانی و سپس در فازِ نگهدارنده
- درمانِ آستروسیتومای آناپلاستیک (Anaplastic Astrocytoma) در مواردی که به درمانهای پیشین پاسخِ کافی نداده باشد
- درمانِ برخی دیگر از تومورهای مغزیِ بدخیم، طبقِ تشخیص و صلاحدیدِ پزشکِ متخصصِ انکولوژی یا نورو-انکولوژی
روش مصرف
تموزولوماید را باید دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک و برنامهٔ زمانیِ مشخصشده در نسخه مصرف کرد؛ این برنامه معمولاً شاملِ چند روزِ متوالیِ مصرف و سپس یک دورهٔ استراحت است. کپسولها را باید کامل، همراه با یک لیوان آب، ترجیحاً با معدهٔ خالی و در ساعتِ ثابتی از شبانهروز مصرف کرد، بدونِ باز کردن، خرد کردن یا جویدنِ کپسول؛ دربارهٔ فاصلهٔ دقیقِ مصرف با وعدههای غذایی از پزشک یا داروسازِ خود راهنمایی بگیرید. چون این دارو یک دارویِ سیتوتوکسیک (Cytotoxic) است، بهتر است افرادِ دیگر با محتوای کپسولِ آسیبدیده تماسِ مستقیم نداشته باشند. پزشک ممکن است پیش از هر دوره آزمایشِ خون درخواست کند و داروی ضدِ تهوع نیز تجویز نماید. هرگز بدونِ مشورت با پزشک، دوز را تغییر ندهید یا درمان را قطع نکنید، حتی اگر احساسِ بهتری داشتید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به تموزولوماید یا داکاربازین (Dacarbazine) را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر سابقهٔ سرکوبِ مغزِ استخوان یا مشکلاتِ کبدی و کلیوی دارید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
- اگر بارداری، امکانِ بارداری یا شیردهی مطرح است، پیش از شروعِ درمان با پزشک صحبت کنید.
- در صورتِ داشتنِ عفونتِ فعال یا واکسیناسیونِ اخیر با واکسنِ زنده، پزشک را مطلع کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- خستگی و بیحالی
- یبوست
- سردرد
- ریزشِ مو
- کاهشِ اشتها
- تب، لرز یا هر نشانهٔ عفونت بهدلیلِ احتمالِ کاهشِ گلبولهای سفید — در این صورت فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی بهدلیلِ کاهشِ احتمالیِ پلاکتها — در صورتِ مشاهده، سریع با پزشک تماس بگیرید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و لب، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — نیازمندِ مراجعهٔ فوریِ اورژانسی است.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شکمی که میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد — در صورتِ بروز به پزشک اطلاع دهید.
- سرفهٔ شدید، تبِ مداوم یا تنگیِ نفس که میتواند نشانهٔ یک عفونتِ ریویِ جدی باشد — نیازمندِ ارزیابیِ سریعِ پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تموزولوماید میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد؛ برای نمونه، مصرفِ همزمان با والپروات سدیم (Sodium Valproate) ممکن است سرعتِ دفعِ این دارو را اندکی کاهش دهد. مصرفِ همزمان با سایرِ داروهای سرکوبکنندهٔ مغزِ استخوان یا سیستمِ ایمنی میتواند خطرِ عفونت و کاهشِ سلولهای خونی را افزایش دهد، و بهتر است در طولِ این دوره از تزریقِ واکسنهای زنده خودداری شود. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و درمانت با ایمنیِ بیشتری تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تموزولوماید میتواند برای جنین آسیبزا باشد و مصرفِ آن در دورانِ بارداری توصیه نمیشود؛ زنان و مردان در سنِ باروری باید در طولِ درمان و مدتی پس از آن از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن از بارداری استفاده کنند. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ترشحِ این دارو در شیرِ مادر وجود ندارد، به همین دلیل شیردهی در دورانِ مصرفِ آن معمولاً توصیه نمیشود. هرگونه تصمیم دربارهٔ بارداری، پیشگیری یا شیردهی را حتماً با پزشکِ متخصص در میان بگذارید.
نگهداری
کپسولهای تموزولوماید را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیم نگهدارید، مگر آنکه پزشک یا داروساز توصیهٔ دیگری کرده باشد. این دارو را حتماً دور از دسترسِ کودکان و در بستهٔ اصلیِ خود نگهدارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه از طریقِ زبالهٔ خانگی، چون این دارو سیتوتوکسیک است.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 100 mg |
| کپسول | 20 mg |
| کپسول | 5 mg |
| کپسول | 250 mg |
| کپسول | 140 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 100 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۹ برند از ۱۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرفِ تموزولوماید باعثِ ریزشِ مو میشود؟
۰۲چرا باید تموزولوماید را با معدهٔ خالی مصرف کنم؟
۰۳اگر یک وعدهٔ تموزولوماید را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۴آیا در طولِ درمان با تموزولوماید نیاز به آزمایشِ خون هست؟
۰۵آیا کپسولِ تموزولوماید را میتوان باز کرد یا خرد کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۹ برند از ۱۶ سازنده، در گروه L01AX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.