تموسیلین سدیم
تموسیلین سدیم آنتیبیوتیکی تزریقی از خانوادهٔ پنیسیلینهاست که تنها بر باکتریهای گرممنفی اثر میکند و با جلوگیری از ساختِ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، آن را از بین میبرد.
بیشتر برای درمانِ عفونتهای دستگاهِ ادراری و عفونتِ خون و سایرِ عفونتهای سیستمیکِ ناشی از باکتریهای گرممنفیِ حساس بهکار میرود، بهویژه وقتی باکتری به آنتیبیوتیکهای رایجتر مقاوم شده باشد.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ آن، امکانِ بروزِ واکنشِ حساسیتی در افرادی است که پیشتر به پنیسیلین حساسیت داشتهاند؛ همچنین چون بیشترِ دارو از راهِ کلیه دفع میشود، در نارساییِ کلیوی باید با احتیاط و تنظیمِ ویژه مصرف شود.
اگر سابقهٔ حساسیت به پنیسیلین یا سفالوسپورینها، بیماریِ کلیوی، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروعِ درمان حتماً پزشک را مطلع کنید. اگر تورمِ صورت، کهیرِ گسترده یا دشواریِ تنفس رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تموسیلین سدیم یک آنتیبیوتیکِ نیمهمصنوعی از خانوادهٔ پنیسیلینهاست که ساختارِ آن بهگونهای تغییر یافته که در برابرِ آنزیمهایی که بسیاری از باکتریها برای مقاومت در برابرِ آنتیبیوتیکهای معمول میسازند، پایدار بماند. این دارو مانندِ سایرِ پنیسیلینها با جلوگیری از ساختِ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری کرده و در نهایت باعثِ مرگِ باکتری میشود. برخلافِ بسیاری از پنیسیلینهای دیگر، طیفِ اثرِ تموسیلین محدود به باکتریهای گرممنفی است و روی باکتریهای گرممثبت یا بیهوازی اثری ندارد؛ همین ویژگی آن را به گزینهای هدفمند برای عفونتهای گرممنفیِ مقاوم و راهی برای کاهشِ مصرفِ بیرویهٔ آنتیبیوتیکهای قویتر تبدیل کرده است. این دارو تنها بهصورتِ پودر برای تهیهٔ محلولِ تزریقی، با قدرتِ هر ویال معادلِ یک گرم تموسیلین سدیم، عرضه میشود و در محیطِ درمانی از راهِ وریدی یا عضلانی تزریق میشود؛ در ایران با نامهای تجاریِ تموسیلین و نگابان شناخته میشود.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتهای دستگاهِ ادراری، از عفونتِ سادهٔ مثانه تا عفونتِ پیچیدهٔ کلیه، ناشی از باکتریهای گرممنفیِ حساس
- درمانِ عفونتِ خون (سپتیسمی) و عفونتهای سیستمیکِ ناشی از باکتریهای گرممنفیِ حساس
- درمانِ برخی عفونتهای دستگاهِ تنفسیِ تحتانی ناشی از باکتریهای گرممنفیِ حساس
- درمانِ عفونتهای ناشی از باکتریهایی که به گروهی از پنیسیلینها و سفالوسپورینهای رایجتر مقاوم شدهاند، پس از تأییدِ حساسیت با آزمونِ کشت
- گزینهای برای کاهشِ نیاز به آنتیبیوتیکهای قویتر مانندِ کارباپنمها در عفونتهای گرممنفیِ حساس، طبقِ صلاحدیدِ پزشکِ متخصص
روش مصرف
تموسیلین سدیم تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی یا عضلانی و توسطِ کادرِ درمان در بیمارستان یا درمانگاه آماده و تجویز میشود؛ این دارو در خانه و توسطِ خودِ بیمار تزریق نمیشود. تعدادِ نوبتهای تزریق، فاصلهٔ میانِ آنها و طولِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ نوعِ عفونت، شدتِ آن، عملکردِ کلیه و پاسخِ بدن به درمان تعیین میکند. مهم است دورهٔ کاملِ تجویزشده تمام شود، حتی اگر پس از چند روز حالِ عمومی بهتر شد؛ قطعِ زودهنگام میتواند به بازگشتِ عفونت یا افزایشِ خطرِ مقاومتِ باکتریایی بینجامد. هرگونه تغییر در برنامهٔ تزریق باید فقط با نظرِ پزشکِ معالج انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت دستگاه ادراری و پیلونفریت ناشی از باکتریهای گرممنفی حساس
دارو تزریقی است؛ مدت درمان بر اساس محل و شدت عفونت و پاسخ بالینی تعیین میشود.
سپسیس، باکتریمی و عفونتهای سیستمیک ناشی از باکتریهای گرممنفی حساس
در عفونت خون، درمان وریدی و شروع درمان در بیمارستان ترجیح دارد؛ در عفونت مختلط ممکن است داروی ضدباکتریایی مکمل لازم شود.
عفونت دستگاه تنفسی تحتانی ناشی از باکتریهای گرممنفی حساس
در عفونتهای مختلط با باکتریهای گرممثبت یا بیهوازی، تموسیلین بهتنهایی کافی نیست و درمان مکمل لازم است.
عفونتهای ناشی از باکتریهای گرممنفی مقاوم به پنیسیلینها یا سفالوسپورینهای رایج
فقط پس از کشت و تأیید حساسیت مصرف شود؛ مقاومت به داروهای دیگر، حساسیت به تموسیلین را ثابت نمیکند. انتخاب آن برای کاهش مصرف کارباپنمها باید با نظر متخصص باشد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ آلرژیک به پنیسیلینها، سفالوسپورینها یا سایرِ آنتیبیوتیکهای بتالاکتام را حتماً به پزشک بگویید
- وجودِ بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه را اطلاع دهید، زیرا ممکن است مقدار یا فاصلهٔ تزریقها تنظیم شود
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ درمان با پزشک مشورت کنید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز اطلاع دهید
- سابقهٔ تشنج یا بیماریهای عصبی را در صورتِ وجود با پزشک در میان بگذارید، بهویژه اگر نارساییِ کلیوی هم دارید
- در کودکان و سالمندان، ارزیابیِ دقیقِ عملکردِ کلیه پیش از شروعِ درمان اهمیتِ بیشتری دارد
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا التهابِ محلِ تزریق، چه وریدی و چه عضلانی
- حالتِ تهوع یا ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- اسهالِ خفیف
- بثوراتِ خفیفِ پوستی یا خارش
- سردرد
- افزایشِ خفیف و گذرای آنزیمهای کبدی در آزمایشِ خون، معمولاً بدونِ هیچ علامتِ محسوسی
- تورمِ ناگهانیِ لب، زبان، صورت یا گلو، کهیرِ گسترده، خسخسِ سینه یا دشواریِ تنفس — نشانهٔ واکنشِ حساسیتیِ شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- اسهالِ شدید، آبکی یا خونی همراه با تب یا دردِ شکم، چه در حینِ درمان و چه تا چند هفته پس از آن — همان روز به پزشک اطلاع دهید و بدونِ نظرِ او داروی ضداسهال مصرف نکنید
- کاهشِ محسوسِ حجمِ ادرار، ورم، افزایشِ وزنِ ناگهانی یا خستگیِ غیرِعادی — میتواند نشانِ تشدیدِ نارساییِ کلیه باشد؛ هرچه زودتر به پزشک اطلاع دهید
- لرزِ عضلانی، تشنج یا گیجیِ ناگهانی، بهویژه در کسی که نارساییِ کلیوی دارد — نادر اما جدی است و نیازمندِ توجهِ فوریِ پزشکی است
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شدید در قسمتِ فوقانیِ راستِ شکم — میتواند نشانهٔ درگیریِ کبد باشد؛ به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ تموسیلین با پروبنسید میتواند دفعِ کلیویِ آن را کند کرده و غلظتش را در خون بالا ببرد؛ گاهی پزشک آگاهانه از همین ویژگی برای تقویتِ درمان بهره میگیرد، اما این کار باید فقط تحتِ نظرِ مستقیمِ او انجام شود. مصرفِ همزمان با داروهای دیگری که به کلیه آسیب میرسانند، مانندِ برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی، نیازمندِ پایشِ دقیقترِ عملکردِ کلیه است. تموسیلین همچنین ممکن است اثرِ داروهای ضدِانعقادِ خوراکی مانندِ وارفارین را تقویت کند و نیاز به بررسیِ بیشترِ آزمایشهای انعقادی پیش بیاید. مصرفِ همزمان با متوترکسات نیز میتواند دفعِ کلیویِ آن را کاهش دهد و خطرِ عوارضِ متوترکسات را افزایش دهد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالیِ دیگر هم بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای بالینیِ گسترده دربارهٔ مصرفِ تموسیلین در بارداریِ انسان محدود است؛ مانندِ سایرِ پنیسیلینها، ریسکِ شناختهشدهٔ بالایی برای جنین گزارش نشده، اما تصمیمِ نهایی همیشه با پزشک است و این دارو فقط در صورتِ نیازِ روشنِ درمانی و زیرِ نظرِ متخصص تجویز میشود. در دورانِ شیردهی نیز مقدارِ کمی از دارو ممکن است وارد شیر شود و احتمالِ اسهال یا حساسیتِ خفیف در شیرخوار وجود دارد؛ پیش از تزریق، بارداری یا شیردهی را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
نگهداری
نگهداریِ ویالِ پودریِ تموسیلین سدیم پیش از تزریق—دور از نورِ مستقیم و رطوبت، در دمایی که روی جعبهٔ همان برند درج شده—معمولاً بر عهدهٔ داروخانه یا بخشِ درمانی است. اگر بخشی از دارو در منزل نگهداری میشود، آن را در بستهٔ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار تزریق، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ ظاهریِ ویال را بررسی کنید. محلولِ آمادهشده برای تزریق پایداریِ محدودی دارد و باید طبقِ دستورِ کادرِ درمان و در همان بازهٔ زمانیِ مشخصشده مصرف شود، نه ذخیره برای بعد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا تموسیلین سدیم فقط بهصورتِ تزریقی مصرف میشود؟
۰۲آیا تموسیلین برای هر نوع عفونتی مؤثر است؟
۰۳اگر پیشتر به پنیسیلین حساسیت داشتهام، آیا میتوانم تموسیلین دریافت کنم؟
۰۴چرا در طولِ درمان با تموسیلین ممکن است آزمایشِ کلیه بگیرند؟
۰۵آیا تموسیلین میتواند جایگزینِ آنتیبیوتیکهای قویتری مانندِ کارباپنمها شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه J01CA17. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.