تکنسیوم-۹۹ام مدرونات
تکنسیوم-۹۹ام مدرونات یک رادیوداروی تشخیصی از گروه مواد نشاندار استخوانی است. مدرونات به نواحی دارای فعالیت بیشتر در استخوان میچسبد و تکنسیوم امکان ثبت این نواحی را در اسکن استخوان فراهم میکند.
بیشتر برای اسکن استخوان و یافتن نواحی با تغییر در ساختوساز استخوان به کار میرود؛ از جمله بررسی گسترش برخی سرطانها به استخوان، شکستگیهای پنهان یا عفونت استخوان. نتیجه معمولاً باید همراه با علائم و بررسیهای دیگر تفسیر شود.
این فرآورده برای مصرف خانگی نیست؛ ویال پودری باید در پزشکی هستهای با تکنسیوم پرتوزا آماده و از راه ورید تزریق شود. پس از تزریق، طبق دستور مرکز مایعات بنوشید و ادرار را نگه ندارید.
پیش از تزریق، بارداری یا احتمال آن، شیردهی، بیماری کلیه، اختلال کلسیم خون، کمادراری یا تزریق اخیر آهن وریدی را اطلاع دهید. اگر پس از تزریق تنگی نفس، ورم صورت یا غش رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تکنسیوم-۹۹ام مدرونات یک رادیوداروی تشخیصی است که در ردهبندی داروییِ متفرقه قرار میگیرد و برای تصویربرداری از استخوان به کار میرود. پس از آمادهسازی، مدرونات به سطح استخوان، بهویژه در نواحی با فعالیت ساختوساز و گردش استخوان بیشتر، متصل میشود و تابش تکنسیوم با دوربین گاما ثبت میشود. بنابراین اسکن نواحی فعال یا غیرطبیعی را نشان میدهد، اما افزایش جذب بهتنهایی علت را مشخص نمیکند و میتواند در شکستگی، عفونت، التهاب، تغییرات مفصلی یا تومور دیده شود. ویال لیوفیلیزه پیش از آمادهسازی پرتوزا نیست و نباید مستقیماً تزریق شود؛ این فرآورده در ایران با نام تجاری مدرونیت نیز عرضه میشود.
موارد مصرف
- اسکن استخوان برای نشاندادن نواحی با تغییر در ساختوساز یا فعالیت استخوان
- کمک به بررسی گسترش برخی سرطانها به استخوان
- بررسی شکستگیهای پنهان، شکستگیهای ناشی از فشار یا آسیبهای استخوانی که در تصویربرداری معمول روشن نیستند
- کمک به ارزیابی عفونت استخوان یا درگیری اطراف مفصل و پروتز در کنار سایر بررسیها
- بررسی برخی بیماریهای افزایشدهنده گردش استخوان، مانند بیماری پاژه
روش مصرف
این فرآورده را بیمار مصرف یا آماده نمیکند. کارکنان آموزشدیده پزشکی هستهای پودر را با تکنسیوم پرتوزا آماده میکنند و محلول نهایی را بهصورت تزریق وریدی میدهند؛ مقدار فعالیت پرتوزا بر اساس نوع بررسی و شرایط بیمار تعیین میشود. تصویربرداری معمولاً یک تا چهار ساعت بعد انجام میشود و گاهی تصاویر زودهنگام، دیرهنگام یا چندمرحلهای لازم است. طبق دستور مرکز، پیش از تصویربرداری و در ساعات پس از آن مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید تا دفع کلیوی سریعتر شود و تابش مثانه کاهش یابد؛ اگر محدودیت مایعات دارید، قبل از تزریق اطلاع دهید. ناشتایی معمولاً لازم نیست مگر مرکز پزشکی هستهای دستور دیگری داده باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری میدهید یا شیرده هستید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- سابقه حساسیت به مدرونات، رادیوداروهای قبلی یا هر واکنش شدید پس از تزریق را بگویید.
- بیماری کلیه، کاهش واضح ادرار، انسداد ادراری یا محدودیت مصرف مایعات را اعلام کنید؛ دفع این رادیودارو عمدتاً کلیوی است.
- اگر اختلال کلسیم خون، بهویژه کلسیم پایین، آلکالوز یا اضافهبار آهن دارید، اطلاع دهید تا احتیاط لازم انجام شود.
- تزریقهای اخیر و فهرست داروها و مکملها، بهخصوص آهن وریدی، فرآوردههای کلسیم یا آلومینیوم و داروهای مؤثر بر استخوان را اعلام کنید.
- اسکن هستهای اخیر یا برنامهریزیشده، بهخصوص اسکن مغز، را به مرکز بگویید. در کودکان، ضرورت تصویربرداری و مقدار فعالیت باید جداگانه توسط متخصص تعیین شود.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ خفیف و گذرا
- خارش یا دانههای پوستی خفیف
- لرز گذرا
- سرگیجه یا احساس ضعف؛ معمولاً کوتاهمدت و در برخی افراد
- تنگی نفس، خسخس، تورم لبها، زبان یا صورت یا کهیر گسترده: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افت فشار خون، غش، رنگپریدگی یا سرگیجه شدید: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دانههای پوستی یا خارش شدید و منتشر، بهویژه همراه با تورم یا بیحالی: میتواند نشانه حساسیت مهم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این فرآورده بیشتر از آنکه تداخل داروییِ درمانی ایجاد کند، از داروها و شرایطی اثر میپذیرد که کیفیت اسکن را تغییر میدهند. تزریق آهن، بهویژه آهن وریدی، و بالا بودن سطح آهن، کلسیم یا آلومینیوم ممکن است جذب استخوانی را کم و جذب خارج استخوانی را زیاد کند؛ آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم، فرآوردههای کلسیم، کورتیکواستروئیدها، بیسفسفوناتها، برخی داروهای شیمیدرمانی و درمانهای هورمونی نیز ممکن است الگوی تصویر را تغییر دهند. اگر اسکن مغز با رادیوداروی تکنسیومی در برنامه است، ترتیب بررسیها را با مرکز هماهنگ کنید. غذا و الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارند و معمولاً ناشتایی لازم نیست. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک، داروساز و تیم پزشکی هستهای بگو و هیچکدام را خودسرانه قطع نکن.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ این فرآورده در بارداری فقط زمانی استفاده میشود که ضرورت آن روشن باشد. تکنسیوم پرتوزا وارد شیر میشود و ممکن است لازم باشد شیردهی موقتاً متوقف و شیر دوشیدهشده دور ریخته شود. بسته به فرآورده و روش آمادهسازی، وقفه میتواند چند ساعت تا یک شبانهروز باشد؛ زمان دقیق را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
ویال لیوفیلیزه را در بستهبندی اصلی، معمولاً در دمای ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد و دور از دسترس کودکان نگه میدارند. محلول رادیونشانشده پس از آمادهسازی باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد نگهداری و حداکثر تا شش ساعت مصرف شود؛ این کار فقط در مرکز پزشکی هستهای انجام میشود. تاریخ انقضا و سالمبودن بسته پیش از آمادهسازی بررسی شود و فرآورده کدر یا تاریخگذشته استفاده نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پودر داخل ویال را میتوان مستقیم تزریق کرد؟
۰۲آیا تکنسیوم-۹۹ام مدرونات سرطان یا درد استخوان را درمان میکند؟
۰۳برای اسکن با این فرآورده باید ناشتا باشم؟
۰۴چه زمانی بعد از تزریق تصویربرداری انجام میشود؟
۰۵اگر بیماری کلیه داشته باشم، آیا میتوانم این اسکن را انجام دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.