تکنسیوم-۹۹ام اگزامتازیم
تکنسیوم-۹۹ام اگزامتازیم یک ردیاب پرتوزای تشخیصی در پزشکی هستهای است، نه داروی درمانی. پس از آمادهسازی، برای نشاندادن خونرسانی نواحی مغز یا برچسبگذاری گلبولهای سفید خود فرد به کار میرود.
بیشتر برای بررسی اختلال خونرسانی مغز، بهویژه در سکته و برخی بیماریهای عروق مغزی، و برای پیدا کردن محل عفونت یا التهاب با تصویربرداری از گلبولهای سفید برچسبخورده استفاده میشود.
این فرآورده پرتوزا است و پودر ویال نباید مستقیم تزریق شود؛ آمادهسازی و تزریق فقط در مرکز مجاز پزشکی هستهای انجام میشود. برای کاهش پرتودهی، معمولاً نوشیدن مایعات و ادرار کردن مکرر پس از بررسی توصیه میشود، مگر اینکه محدودیت مایعات داشته باشید.
پیش از بررسی، بارداری یا احتمال آن، شیردهی، بیماری کلیه یا کبد، رژیم کمنمک شدید و هر حساسیت یا واکنش قبلی به تزریق را اعلام کنید. اگر پس از تزریق تنگی نفس، تورم صورت یا احساس غش داشتید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تکنسیوم-۹۹ام اگزامتازیم از رادیوداروهای تشخیصی مورد استفاده در پزشکی هستهای است و به شکل ویال پودری لیوفیلیزه عرضه میشود؛ این فرآورده در ایران ممکن است با نام تجاری «وایت بی سی» دیده شود. پس از آمادهسازی با تکنسیوم-۹۹ام، ترکیب حاصل متناسب با جریان خون منطقهای در مغز تجمع مییابد و به ایجاد تصویر کمک میکند. در کاربرد دیگر، این ماده گلبولهای سفید خود فرد را برچسبگذاری میکند تا محل تجمع آنها در عفونت یا التهاب دیده شود. اثر درمانی ندارد و هدف آن فراهمکردن اطلاعات تصویری برای تشخیص است.
موارد مصرف
- تصویربرداری از خونرسانی ناحیهای مغز در سکته مغزی و برخی بیماریهای عروق مغز
- کمک به بررسی الگوهای غیرطبیعی خونرسانی مغز در صرع
- کمک به ارزیابی برخی انواع زوال شناختی و زوال عقل
- یافتن محل عفونتهای کانونی، مانند آبسه شکمی، با گلبولهای سفید برچسبخورده
- بررسی تب با علت نامشخص و التهابهای غیرعفونی، از جمله بیماری التهابی روده
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی و توسط کارکنان مجاز پزشکی هستهای آماده و استفاده میشود؛ پودر اولیه برای تزریق مستقیم نیست. برای تصویربرداری مغز، محلول آمادهشده مستقیماً تزریق میشود؛ برای بررسی گلبولهای سفید، خونگیری انجام میشود، گلبولهای سفید در مرکز برچسبگذاری و سپس دوباره تزریق میشوند. زمان تزریق و تصویربرداری را مرکز تعیین میکند و ممکن است بیش از یک نوبت تصویر لازم باشد. این بررسی معمولاً به غذا وابسته نیست، اما هر دستور اختصاصی مرکز درباره آمادگی، داروهای روزانه یا استراحت را رعایت کنید. پس از بررسی، اگر محدودیت مایعات ندارید، مایعات کافی بنوشید و در ساعتهای نخست مرتب ادرار کنید؛ مقدار و فعالیت پرتوزا را فقط مرکز بر اساس نسخه و دستورالعمل تعیین میکند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید یا قاعدگیتان عقب افتاده است، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ در صورت امکان روش بدون پرتو بررسی میشود.
- اگر شیرده هستید، از قبل اطلاع دهید؛ ممکن است برحسب نوع بررسی و مقدار پرتوزایی، قطع موقت شیردهی و دور ریختن شیر دوشیده لازم باشد.
- سابقه حساسیت به اگزامتازیم، ترکیبات ویال، رادیوداروها یا واکنش شدید به تزریق و خونگیری را بگویید.
- بیماری کلیه یا کبد، کاهش دفع ادرار، محدودیت مصرف مایعات یا رژیم کمنمک شدید را اعلام کنید؛ دفع کند میتواند پرتودهی را افزایش دهد.
- فهرست کامل داروهای نسخهای، بدون نسخه و مکملها را ارائه دهید؛ بهویژه داروهایی که بر جریان خون مغز یا عملکرد گلبولهای سفید اثر میگذارند.
- اگر بیمار کودک یا نوجوان است، سن او را از قبل اعلام کنید؛ استفاده در این گروه باید با تصمیم متخصص پزشکی هستهای انجام شود.
عوارض احتمالی
- سردرد، سرگیجه یا احساس گزگز گذرا
- گرگرفتگی
- تهوع یا استفراغ خفیف
- احساس خستگی یا ناخوشی
- افزایش موقت فشار خون
- کهیر گسترده، خارش شدید، تورم لبها، صورت یا گلو، تنگی نفس، خسخس، افت فشار یا احساس غش میتواند نشانه حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، درد قفسه سینه، تپش قلب شدید یا افزایش شدید و پایدار فشار خون نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی ناگهانی یک سمت بدن، اختلال گفتار، کاهش هوشیاری یا تشنج ممکن است به بیماری زمینهای مربوط باشد، اما نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
- پرتودهی یونساز معمولاً عارضه فوری ایجاد نمیکند، اما دریافتهای تکراری یا غیرضروری میتواند خطر دیررس را افزایش دهد؛ تصویربرداریهای قبلی و هر دریافت ناخواسته را به پزشک پزشکی هستهای اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای این فرآورده تداخل دارویی مستقیم و ثابتشدهای که معمولاً نیاز به قطع خودسرانه داروها داشته باشد شناخته نشده است، اما بعضی داروها میتوانند جریان خون مغز، فعالیت تشنجی یا عملکرد و توزیع گلبولهای سفید را تغییر دهند و بر تفسیر تصویر اثر بگذارند. هیچ دارویی را برای انجام تصویربرداری خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید. تداخل غذایی یا الکلی مشخصی برای خود رادیودارو گزارش نشده است، ولی دستور آمادگی مرکز بر این موارد مقدم است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پیش از تزریق، احتمال بارداری، عقبافتادن قاعدگی یا شیردهی را اطلاع دهید. بهعلت وجود پرتو، در بارداری این فرآورده فقط برای بررسی ضروری و پس از سنجش سود و خطر استفاده میشود و اطلاعات انسانی درباره آن محدود است. در شیردهی، بسته به نوع بررسی و مقدار پرتوزایی ممکن است قطع موقت شیردهی و دور ریختن شیر دوشیده لازم باشد؛ مدت دقیق را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
ویال پودری پیش از آمادهسازی را در بستهبندی اصلی، معمولاً در دمای ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد، دور از نور و دسترس کودکان و مطابق دستور برچسب نگهداری میکنند. پس از افزودن تکنسیوم، محلول عمر کوتاهی دارد و باید در مرکز مجاز، در زمان تعیینشده مصرف و پسماند آن طبق مقررات دفع شود؛ بیمار نباید آن را نگهداری یا جابهجا کند. تاریخ انقضا و سالمبودن ویال باید پیش از آمادهسازی بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تکنسیوم-۹۹ام اگزامتازیم برای درمان سکته یا عفونت است؟
۰۲در تصویربرداری گلبول سفید چه اتفاقی میافتد؟
۰۳آیا برای این تصویربرداری باید ناشتا باشم؟
۰۴بعد از تزریق، تماس با اعضای خانواده یا کودک خطرناک است؟
۰۵آیا میتوانم داروهای روزانهام را قبل از تصویربرداری مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.