تکنسیوم تیسی-۹۹ام بیکیسات
تکنسیوم تیسی-۹۹ام بیکیسات یک رادیوداروی تشخیصی برای تصویربرداری پزشکی هستهای است. پس از نشاندارشدن با تکنسیوم پرتوزا، الگوی خونرسانی موضعی مغز را در تصویربرداری تکفوتونی نشان میدهد.
بیشتر برای کمک به تعیین محل سکتهٔ مغزیِ از پیش تشخیصدادهشده و تکمیل ارزیابی با تصویربرداری رایانهای یا تشدید مغناطیسی به کار میرود. در برخی بررسیهای تخصصی خونرسانی مغز نیز استفاده میشود.
پودر لیوفیلیزهٔ این فرآورده برای تزریق مستقیم نیست؛ در بخش پزشکی هستهای با تکنسیوم-۹۹ام آماده و سپس بهصورت وریدی تزریق میشود. پس از تزریق، نوشیدن مایعات و ادرارکردن مکرر طبق دستور مرکز به کاهش تابش به مثانه کمک میکند.
اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، شیرده هستید، بیماری کلیه یا کبد، محدودیت مصرف مایعات یا مشکل دفع ادرار دارید، پیش از انجام بررسی اطلاع دهید. در کودکان نیز ایمنی و اثربخشی بهطور کافی تثبیت نشده است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تکنسیوم تیسی-۹۹ام بیکیسات یک رادیوداروی تشخیصی از ترکیبات تکنسیوم-۹۹ام برای بررسی خونرسانی موضعی مغز است. بیکیسات پس از نشاندارشدن، ترکیبی چربیدوست میسازد که از سد خونیـمغزی عبور میکند و بر اساس خونرسانی و جذب سلولهای مغزی در ناحیههای مختلف توزیع میشود. دوربین پزشکی هستهای تابش آن را ثبت و تصویر سهبعدیِ تکفوتونی ایجاد میکند. این فرآورده که در ایران با نام تجاری ایسیدی نیز عرضه میشود، بهصورت پودر لیوفیلیزه برای تهیه محلول تزریقی با قدرت بیکیسات ۱ میلیگرم عرضه میشود؛ این مقدار مربوط به جزء غیرپرتوزای کیت است و ویال پیش از آمادهسازی نباید مستقیم تزریق شود. نتیجهٔ این بررسی معمولاً در کنار تصویربرداری رایانهای یا تشدید مغناطیسی تفسیر میشود و جایگزین آنها یا آزمون حیات بافت مغز نیست.
موارد مصرف
- تصویربرداری تکفوتونی از خونرسانی موضعی مغز
- کمک به تعیین محل سکتهٔ مغزیِ از پیش تشخیصدادهشده، در کنار تصویربرداری رایانهای یا تشدید مغناطیسی
- ارزیابی تخصصی برخی بیماریهای عروقی مغز و اختلالات دستگاه عصبی مرکزی، مانند کانونهای صرعی یا الگوهای خونرسانی در اختلالات شناختی، طبق تصمیم متخصص
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و تزریق آن در منزل انجام نمیشود. پودر لیوفیلیزه در مرکز پزشکی هستهای با محلول مناسب تکنسیوم-۹۹ام نشاندار میشود، از نظر کیفیت بررسی میشود و سپس مقدار پرتوزای تعیینشده در نسخه و پروتکل مرکز بهصورت وریدی تزریق میگردد؛ بیمار نباید در آمادهسازی یا تزریق دخالت کند. پیش از تزریق معمولاً آب کافی بنوشید، مگر اینکه پزشک برای نارسایی قلب، کلیه یا علت دیگری محدودیت مایعات تعیین کرده باشد. بعد از تزریق، طبق دستور مرکز مایعات بنوشید و در ساعتهای نخست مرتب ادرار کنید؛ زمان تصویربرداری و هر دستور مربوط به تماس با دیگران را همان مرکز تعیین میکند.
پیش از مصرف بدانید
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید؛ این بررسی باید با سنجش فایدهٔ تشخیصی و خطر تابش برنامهریزی شود.
- هرگونه بیماری کلیه، کاهش ادرار، دیالیز، بیماری کبد یا محدودیت مصرف مایعات را بگویید؛ این ماده عمدتاً از راه کلیه دفع میشود و برنامهریزی مناسب برای این شرایط باید توسط متخصص انجام شود.
- سابقهٔ حساسیت شدید به رادیوداروها، بیکیسات یا اجزای کیت، و هر واکنش ناخوشایند به تزریق وریدی را اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را همراه داشته باشید؛ بهویژه داروهای مؤثر بر جریان خون مغز، فشار خون، هوشیاری یا تشنج.
- اگر بیمار کودک یا سالمند است، یا اخیراً رادیوداروی دیگری دریافت کردهاید، مرکز پزشکی هستهای را مطلع کنید؛ در سالمندان عملکرد کلیه اهمیت بیشتری دارد.
عوارض احتمالی
- هیچ عارضهٔ شایع مشخصی برای این فرآورده گزارش نشده است؛ موارد خفیف زیر در درصد کمی از افراد دیده شدهاند.
- سردرد
- سرگیجه یا خوابآلودگی
- تهوع
- بیقراری یا اضطراب
- بثورات پوستی خفیف
- تنگی نفس، خسخس، تورم لب، زبان یا صورت، کهیر گسترده یا احساس غش میتواند نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید باشد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس شدید، کبودی لبها یا غش نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
- تشنج جدید یا طولانی، توهم، بیقراری شدید یا کاهش واضح سطح هوشیاری را جدی بگیرید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش شدید ادرار یا ناتوانی در ادرارکردن پس از تزریق را سریعاً به مرکز پزشکی هستهای یا پزشک اطلاع دهید؛ در صورت بدحالی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل دارویی مشخصی برای خود بیکیسات گزارش نشده است؛ بااینحال کافئین، الکل و بعضی داروهایی که جریان خون مغز یا سطح هوشیاری را تغییر میدهند ممکن است کیفیت یا تفسیر تصویربرداری را تحتتأثیر قرار دهند. ممکن است مرکز از شما بخواهد پیش از بررسی از کافئین و الکل پرهیز کنید؛ داروهای تجویزی را خودسرانه قطع نکنید. فهرست کامل همهٔ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید یا احتمال بارداری دارید، پیش از تزریق حتماً اطلاع دهید؛ دربارهٔ آسیب احتمالی جنین مطالعات کافی وجود ندارد و استفاده فقط زمانی قابلتوجیه است که فایدهٔ تشخیصی بر خطر احتمالی تابش بچربد. در شیردهی، مادهٔ پرتوزا میتواند برای مدتی در شیر حضور داشته باشد؛ ممکن است وقفهٔ موقت در شیردهی لازم شود، بنابراین زمان دوشیدن و دور ریختن شیر و شروع دوبارهٔ شیردهی را مرکز پزشکی هستهای بر اساس فرآورده و فعالیت تزریقشده تعیین میکند.
نگهداری
ویال لیوفیلیزه را طبق برچسب فرآورده، در دمای اتاق کنترلشده، معمولاً ۱۵ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد و دور از نور نگه دارید. پس از نشاندارشدن، فرآوردهٔ پرتوزا باید با حفاظ مناسب و فقط در مرکز پزشکی هستهای نگهداری و در مهلت تعیینشده مصرف شود و برای نگهداری خانگی مناسب نیست. تاریخ انقضا و سالمبودن ویال را بررسی کنید و فرآورده را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 1 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تکنسیوم تیسی-۹۹ام بیکیسات سکتهٔ مغزی را درمان میکند؟
۰۲چرا روی ویال بیکیسات ۱ میلیگرم نوشته شده، اما از فعالیت پرتوزا هم صحبت میشود؟
۰۳آیا میتوان ویال لیوفیلیزه را مستقیم تزریق کرد؟
۰۴پیش از اسکن مغز، قهوه یا داروهای روزانهام را قطع کنم؟
۰۵بعد از تزریق، میتوانم به نوزادم شیر بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.