تکنسیوم-۹۹m
تکنسیوم-۹۹m پس از آمادهسازی در مرکز پزشکی هستهای، یک رادیوداروی تشخیصی برای نشاندادن مسیر رسیدن و دفع ماده از کلیههاست.
بیشتر برای بررسی عملکرد توبولهای کلیه، جریان خون کلیوی و تخلیهٔ ادرار در رنوگرافی دینامیک استفاده میشود. این فرآورده برای درمان بیماری کلیه نیست.
کیت نباید در خانه آماده یا تزریق شود و فقط کارکنان مجاز پزشکی هستهای آن را آماده و تزریق میکنند. بارداری، احتمال بارداری و شیردهی را پیش از تزریق اطلاع دهید.
اگر بیماری کلیوی یا قلبی، کاهش ادرار، محدودیت مصرف مایعات، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از تصویربرداری اطلاع دهید. مصرف داروهای فشار خون، ادرارآور یا داروهای مؤثر بر کلیه نیز باید به مرکز گفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
این فرآورده یک کیت رادیودارویی است که پس از برچسبگذاری با تکنسیوم-۹۹m به رادیوداروی اتیلندیسیستئین برای بررسی عملکرد توبولهای کلیه تبدیل میشود. تکنسیوم پرتو گاما ساطع میکند و دوربین گاما مسیر رسیدن ماده به کلیه، جذب و دفع آن را ثبت میکند. مادهٔ آمادهشده بهسرعت از خون به کلیه میرسد و عمدتاً از راه توبولها در ادرار دفع میشود. نیمهعمر فیزیکی تکنسیوم-۹۹m حدود ۶ ساعت است؛ بنابراین این فرآورده برای تشخیص به کار میرود، نه درمان.
موارد مصرف
- بررسی عملکرد توبولی و دفعی کلیهها
- رنوگرافی دینامیک و ترسیم منحنی رسیدن و تخلیهٔ ماده
- مقایسهٔ عملکرد نسبی کلیهٔ راست و چپ
- کمک به بررسی تأخیر تخلیه یا انسداد مسیرهای خروج ادرار
- برآورد جریان مؤثر پلاسمایی کلیه و پاکسازی ماده از خون
- ارزیابی عملکرد کلیهٔ پیوندی
روش مصرف
پودر لیوفیلیزه در مرکز پزشکی هستهای با محلول استریل پرتکنتات سدیمِ تکنسیوم-۹۹m آماده و پس از کنترل کیفیت بهصورت تزریق وریدی داده میشود؛ بیمار نباید کیت را مستقیماً تزریق یا در خانه آماده کند. تصویربرداری معمولاً از زمان تزریق آغاز میشود و حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه ادامه دارد. گاهی برای بررسی تخلیه، داروی ادرارآور مانند فوروزماید در زمان مشخص و تحت نظر تیم پزشکی داده میشود. پیش از آزمون به اندازهٔ کافی آب بنوشید و در ساعات اول مرتب ادرار کنید، مگر اینکه محدودیت مایعات داشته باشید یا مرکز دستور دیگری بدهد. هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید و زمان مصرف داروها را طبق برنامهٔ مرکز پزشکی هستهای رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- بارداری یا احتمال بارداری را پیش از تزریق اطلاع دهید؛ تصویربرداری در بارداری فقط در صورت ضرورت انجام میشود.
- اگر به اتیلندیسیستئین، اجزای کیت، پرتکنتات یا رادیوداروهای قبلی واکنش حساسیتی داشتهاید، بگویید.
- وجود بیماری کلیوی، کاهش شدید ادرار، انسداد یا احتباس ادرار، دیالیز، نارسایی قلبی یا محدودیت مصرف مایعات را مطرح کنید.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه مهارکنندههای آنزیم تبدیلکنندهٔ آنژیوتانسین، داروهای ادرارآور و داروهای مؤثر بر کلیه را ارائه دهید.
- اگر اخیراً رادیودارو یا تصویربرداری پزشکی هستهای انجام دادهاید، زمان و نوع آن را به مرکز اطلاع دهید.
- در کودکان و سالمندان، فعالیت پرتوزا و برنامهٔ تصویربرداری باید با توجه به سن، وزن و وضعیت کلیه تنظیم شود.
عوارض احتمالی
- برای خودِ فرآورده، عارضهٔ شایع و ثابتشدهای گزارش نشده است.
- درد، سوزش یا کبودی خفیف و کوتاهمدت در محل تزریق که بیشتر به رگگیری مربوط است.
- تهوع، احساس ناخوشی یا سبکی سرِ گذرا ممکن است رخ دهد، اما معمول نیست.
- تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، خسخس، تنگی نفس، ضعف شدید یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تورم قابلتوجه، تغییر رنگ پوست یا تاول در محل تزریق: احتمال نشت ماده به بافت اطراف مطرح است؛ همان لحظه به کارکنان مرکز اطلاع دهید و در صورت تداوم فوراً مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، ناتوانی در تخلیهٔ مثانه یا درد شدید پهلو پس از تزریق، بهویژه در فرد مبتلا به بیماری کلیوی: فوراً با مرکز پزشکی هستهای یا پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی مهارکنندههای آنزیم تبدیلکنندهٔ آنژیوتانسین ممکن است دفع کلیوی ماده و شکل منحنی رنوگرافی را آهسته کنند. داروهای ادرارآور مانند فوروزماید نیز میتوانند بخشی از پروتکل آزمایش باشند و نباید بدون هماهنگی زمان مصرفشان تغییر کند. برای تکنسیوم-۹۹m اتیلندیسیستئین، تداخل غذایی یا الکلی شناختهشدهای گزارش نشده است؛ بااینحال دستور مرکز دربارهٔ آب، داروها و آمادهسازی را رعایت کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز یا مرکز پزشکی هستهای بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، این بررسی فقط زمانی انجام میشود که اطلاعات تشخیصی آن ضروری باشد و فایدهٔ آن از خطر پرتودهی بیشتر باشد. تکنسیوم-۹۹m وارد شیر میشود؛ برای این نوع فرآورده معمولاً شیردهی حدود ۱۲ ساعت قطع و شیر دوشیده دور ریخته میشود، اما زمان دقیق را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند. تا زمان دریافت دستور مشخص، شیردهی را از سر نگیرید.
نگهداری
کیت لیوفیلیزه باید در مرکز مجاز و طبق برچسب سازنده، معمولاً در یخچال با دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و دور از نور نگهداری شود. پس از برچسبگذاری، محلول باید در حفاظ مناسب، دور از نور و در بازهٔ زمانی محدود مصرف شود؛ در فرآوردههای اتیلندیسیستئین این زمان معمولاً حداکثر ۸ ساعت است. نگهداری خانگی، استفاده پس از تاریخ انقضا یا دفع معمولی باقیماندهٔ فرآورده مجاز نیست.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تکنسیوم-۹۹m بیماری کلیه را درمان میکند؟
۰۲چرا پیش از آزمایش باید آب بنوشم و مرتب ادرار کنم؟
۰۳آیا باید داروی فشار خونم را پیش از رنوگرافی قطع کنم؟
۰۴اگر باردار یا شیرده باشم، میتوانم این تصویربرداری را انجام دهم؟
۰۵بعد از تزریق میتوانم کنار نوزاد یا زن باردار باشم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09CA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.