فولیک اسید
فولیک اسید صورتِ مصنوعیِ ویتامین B۹ (یکی از ویتامینهای گروهِ B) است که بدن برای ساختِ سلولهای تازه و گلبولهای قرمز به آن نیاز دارد.
این دارو بیشتر برای پیشگیری و درمانِ کمبودِ فولات، کمخونیِ ناشی از این کمبود، و در دورانِ بارداری برای کاهشِ خطرِ نقایصِ لولهٔ عصبیِ جنین تجویز میشود.
فولیک اسید معمولاً بسیار بیخطر است، اما اگر کمبودِ ویتامینِ B۱۲ داشته باشید، مصرفِ آن میتواند نشانههای این کمبود را پنهان کند؛ پس تشخیصِ دقیق پیش از شروع اهمیت دارد.
اگر پیش از این کمخونی داشتهاید، بیماریِ کلیوی یا تشنج دارید، باردار هستید یا شیر میدهید، یا داروی دیگری مصرف میکنید، پیش از مصرفِ فولیک اسید با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فولیک اسید نوعِ مصنوعیِ فولات (ویتامین B۹) است و در گروهِ داروهای مؤثر بر خون و خونسازی جای میگیرد. این ویتامین در بدن به شکلِ فعالِ خود تبدیل میشود و نقشِ کلیدی در ساختِ مادهٔ ژنتیکیِ سلولها، تقسیمِ سلولی و تولیدِ گلبولهای قرمزِ سالم دارد. کمبودِ آن میتواند به کمخونیِ مگالوبلاستیک و در جنینِ درحالِ رشد به نقایصِ لولهٔ عصبی بینجامد. هدفِ اصلیِ مصرفِ فولیک اسید، جبرانِ این کمبود و پیشگیری از پیامدهای آن است.
موارد مصرف
- درمانِ کمبودِ فولات و کمخونیِ ناشی از آن
- پیشگیری از نقایصِ لولهٔ عصبیِ جنین در دورانِ بارداری
- تأمینِ نیازِ افزایشیافتهٔ فولات در بارداری و شیردهی
- کمکِ درمانی در کنارِ داروهایی مانندِ متوترکسات، طبقِ تجویزِ پزشک
- جبرانِ کمبودِ فولات در بیمارانِ دیالیزی یا مبتلا به برخی کمخونیهای همولیتیک
روش مصرف
فولیک اسید را میتوان با غذا یا بدونِ غذا مصرف کرد و معمولاً بهخوبی تحمل میشود. بهتر است این دارو را هر روز در ساعتِ مشخصی مصرف کنید تا فراموش نشود و دورهٔ درمان را طبقِ توصیهٔ پزشک تا پایان ادامه دهید، حتی اگر احساسِ بهبود کردید. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را فقط پزشک یا داروسازِ شما بر اساسِ نسخه تعیین میکند؛ بدونِ مشورت آن را تغییر ندهید یا ناگهان قطع نکنید، بهویژه اگر برای درمانِ کمخونی یا در بارداری تجویز شده باشد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود فولات و کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از آن
با یا بدون غذا مصرف میشود. پیش از درمان، کمبود ویتامین ب۱۲ باید بررسی و در صورت وجود درمان شود؛ فولیک اسید بهتنهایی برای این کمخونی مناسب نیست.
پیشگیری از نقایص لولهٔ عصبی جنین در بارداری
دوز ۵ میلیگرمی برای افراد پرخطر فقط با تجویز پزشک مصرف شود.
تأمین نیاز افزایشیافتهٔ فولات در بارداری و شیردهی
در صورت کمبود یا کمخونی، دوز درمانی متفاوت است. مصرف همراه غذا یا بدون غذا امکانپذیر است.
کاهش عوارض و پیشگیری از کمبود فولات هنگام مصرف متوترکسات در درمانهای غیرسرطانی
در همان روز متوترکسات مصرف نشود، مگر طبق دستور متخصص؛ در درمانهای ضدسرطان برنامهٔ متفاوتی لازم است.
پیشگیری یا جبران کمبود فولات در دیالیز و برخی کمخونیهای همولیتیک مزمن
در همودیالیز، زمان مصرف ممکن است با جلسات دیالیز هماهنگ شود؛ در همولیز مزمن، مصرف طولانیمدت و پایش شمارش خون ممکن است لازم باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این حساسیتی به فولیک اسید یا اجزای قرص داشتهاید، حتماً بگویید.
- اگر کمبودِ ویتامینِ B۱۲ دارید یا به آن مشکوک هستید، به پزشک اطلاع دهید، زیرا فولیک اسید میتواند نشانههای خونیِ این کمبود را پنهان کند.
- اگر بیماریِ کلیوی دارید یا تحتِ دیالیز هستید، پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر صرع دارید یا داروی ضدِتشنج مصرف میکنید، حتماً اطلاع دهید.
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوعِ خفیف
- نفخ یا ناراحتیِ گوارشی
- کاهشِ اشتها
- تغییرِ موقتِ حسِ چشایی
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ کهیر، خارشِ گسترده، تورمِ صورت، لبها، زبان یا گلو، یا تنگیِ نفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بروزِ ضعف، بیحسی یا گزگزِ ناگهانیِ دست و پا که میتواند نشانهٔ کمبودِ پنهانِ ویتامینِ B۱۲ باشد — در این حالت به پزشک مراجعه کنید.
- تب، لرز یا هر نشانهٔ غیرمنتظرهٔ دیگر پس از شروعِ دارو — با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فولیک اسید میتواند سطحِ خونیِ برخی داروهای ضدِتشنج مانندِ فنیتوئین، فنوباربیتال و پریمیدون را تحتِ تأثیر قرار دهد و اثرِ آنها را تغییر دهد. برخی داروها مانندِ سولفاسالازین نیز جذبِ فولات را کاهش میدهند و مصرفِ زیاد و مزمنِ الکل میتواند نیازِ بدن به فولات را افزایش دهد. در کنارِ متوترکسات، فولیک اسید گاهی عمداً برای کاهشِ عوارض تجویز میشود، اما زمانبندیِ آن باید دقیقاً طبقِ نظرِ پزشک باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فولیک اسید یکی از مهمترین مکملهای توصیهشده در دورانِ بارداری است، زیرا مصرفِ آن پیش از بارداری و در ماههای نخست، خطرِ نقایصِ لولهٔ عصبیِ جنین را بهروشنی کاهش میدهد و در بیشترِ موارد ضروری و بیخطر دانسته میشود. در دورانِ شیردهی نیز معمولاً بیخطر تلقی میشود و میتواند نیازِ افزایشیافتهٔ مادر را تأمین کند. با اینهمه، مقدار و نحوهٔ دقیقِ مصرف در این دورهها را پزشک تعیین میکند.
نگهداری
قرصِ فولیک اسید را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید. آن را در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضای آن را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 1 mg |
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فولیک اسید همان ویتامین B۹ است؟
۰۲چرا به زنانِ باردار یا کسانی که قصدِ بارداری دارند فولیک اسید تجویز میشود؟
۰۳تفاوتِ قرصِ ۱ میلیگرمی و ۵ میلیگرمیِ فولیک اسید در چیست؟
۰۴آیا مصرفِ فولیک اسید بدونِ تجویزِ پزشک برای همه بیخطر است؟
۰۵آیا میتوان نیازِ فولات را فقط از راهِ غذا تأمین کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۶ سازنده، در گروه B03BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.