سولفادیازین
سولفادیازین دارویی ضدباکتری از خانوادهٔ سولفونامیدهاست که با مهارِ ساختِ اسیدِ فولیک در باکتریها و برخی انگلها، از رشدِ آنها جلوگیری میکند.
مهمترین کاربردِ آن درمانِ توکسوپلاسموز است، معمولاً همراه با داروی پیریمتامین؛ گاهی نیز در درمانِ برخی عفونتهای باکتریاییِ خاصِ دیگر به کار میرود.
در افرادِ حساس به داروهای سولفا ممکن است واکنشهای پوستیِ جدی رخ دهد، و نوشیدنِ آبِ فراوان در طولِ درمان برای پیشگیری از رسوبِ دارو در کلیه ضروری است.
در صورتِ بروزِ بثوراتِ پوستی، زردی، تبِ ناگهانی، یا هر نشانهٔ غیرمعمولِ دیگر در طولِ مصرف، باید بیدرنگ با پزشک تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سولفادیازین یکی از داروهای شناختهشدهٔ خانوادهٔ سولفونامیدهاست که با مهارِ آنزیمی به نامِ دیهیدروپترواتسنتاز، مانعِ ساختِ اسیدِ فولیکِ موردِنیازِ باکتریها و برخی انگلها میشود. با مسدود شدنِ این مسیر، رشد و تکثیرِ عاملِ بیماری متوقف میشود، هرچند این دارو خودِ میکروب را مستقیماً نمیکُشد و بیشتر اثرِ بازدارنده دارد. امروزه مهمترین و رایجترین کاربردِ این دارو، درمانِ توکسوپلاسموز است؛ معمولاً در ترکیب با پیریمتامین و گاهی همراه با اسیدِ فولینیک برای کاهشِ عوارضِ جانبی. این دارو بهصورتِ قرصِ خوراکی عرضه میشود و مصرفِ آن همیشه باید طبقِ تشخیص و نسخهٔ پزشکِ متخصص باشد.
موارد مصرف
- درمانِ توکسوپلاسموز، معمولاً در ترکیب با پیریمتامین
- توکسوپلاسموزِ مادرزادی و توکسوپلاسموزِ چشمی، زیرِ نظرِ پزشکِ متخصص
- درمانِ نوکاردیوز (نوعی عفونتِ باکتریاییِ نسبتاً کمیاب)
- جایگزین برای پیشگیری از عودِ تبِ رماتیسمی در بیمارانِ حساس به پنیسیلین
روش مصرف
سولفادیازین را میتوان با معدهٔ خالی یا همراهِ غذا مصرف کرد؛ خوردنِ آن همراه با غذا معمولاً ناراحتیِ گوارشی را کاهش میدهد. نکتهٔ بسیار مهم دربارهٔ این دارو، نوشیدنِ آبِ فراوان در طولِ روز است تا از رسوبِ دارو در کلیهها و مجاریِ ادراری جلوگیری شود. قرصها باید در فاصلههای زمانیِ منظم و طبقِ برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف شوند تا سطحِ مؤثرِ دارو در بدن حفظ شود. حتی اگر علائم زودتر بهبود یافت، دورهٔ درمان را بدونِ مشورت با پزشک قطع نکنید، زیرا ممکن است عفونت بهطورِ کامل ریشهکن نشده باشد. مقدارِ دقیقِ مصرف و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک، بر اساسِ نوع و شدتِ بیماری، مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
توکسوپلاسموز اکتسابیِ شدید یا مغزی
همراه پیریمتامین و اسید فولینیک مصرف میشود؛ در بیماری گسترده یا پاسخ ناکافی، دورهٔ درمان طولانیتر و پایش شمارش سلولهای خون لازم است.
توکسوپلاسموز مادرزادی یا عفونت جنینی
در نوزادان کمتر از ۲ ماه، مصرف آن فقط بهعنوان بخشی از درمان توکسوپلاسموز مادرزادی مجاز است؛ پایش شمارش سلولهای خون و عملکرد کلیه ضروری است.
توکسوپلاسموز چشمیِ فعال
همهٔ موارد نیازمند درمان نیستند؛ انتخاب دارو و افزودن کورتیکواستروئید فقط پس از ارزیابی چشمپزشک انجام شود.
نوکاردیوز
انتخاب سولفادیازین باید بر اساس کشت و آزمون حساسیت باشد؛ در عفونت منتشر یا درگیری مغزی ممکن است درمان ترکیبی و دورهٔ طولانیتر لازم شود. هر نوبت با یک لیوان پر آب مصرف شود.
پیشگیری از عود تب روماتیسمی
برای پیشگیری از عود است و عفونت فعال استرپتوکوکی گلو را درمان نمیکند؛ مدت پیشگیری طولانیمدت و بر اساس وجود کاردیت یا بیماری دریچهای تعیین میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به سولفونامیدها یا سایرِ داروهای سولفا را حتماً به پزشک بگویید.
- اگر کمبودِ آنزیمِ گلوکز-۶-فسفاتدهیدروژناز (G6PD) دارید یا سابقهٔ خانوادگیِ آن را میدانید، پزشک را آگاه کنید.
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا کلیوی، آسم، یا کمبودِ اسیدِ فولیک را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید، یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً پزشک را مطلع کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک نشان دهید.
- در طولِ درمان تا حدِ امکان از قرارگیریِ طولانی در آفتاب پرهیز کنید یا از ضدآفتاب استفاده کنید.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع و گاهی استفراغ
- کاهشِ اشتها
- سردرد
- حساسیتِ پوست به نورِ آفتاب
- بثوراتِ گسترده، تاول، یا پوستهپوستهشدنِ پوست — میتواند نشانهٔ یک واکنشِ پوستیِ نادر اما جدی باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره، یا خستگیِ غیرِعادی — ممکن است نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ در این حالت سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تبِ ناگهانی، گلودردِ شدید، یا کبودی و خونریزیِ غیرِمنتظره — میتواند نشانهٔ اختلالِ جدی در سلولهای خونی باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار، دردِ شدیدِ پهلو، یا دیدنِ خون در ادرار — ممکن است نشانهٔ رسوبِ دارو در کلیه باشد؛ در این حالت سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تورمِ صورت، لب یا زبان، و دشواری در تنفس — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سولفادیازین میتواند با داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین تداخل داشته باشد و اثرِ آنها را تقویت کند؛ همچنین با متوترکسات، برخی داروهای پایینآورندهٔ قندِ خون، و فنیتوئین ممکن است تداخل ایجاد شود. مصرفِ همزمان با داروهای دیگری که بر مغزِ استخوان اثر میگذارند نیز باید با احتیاطِ ویژه انجام شود. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از بروزِ تداخلهای ناخواسته جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ سولفادیازین در نزدیکیِ زمانِ زایمان معمولاً توصیه نمیشود، زیرا میتواند در نوزادِ تازهمتولدشده به زردیِ شدید منجر شود. در برخی شرایطِ خاص، مانندِ درمانِ توکسوپلاسموز در دورانِ بارداری، ممکن است پزشکِ متخصص با سنجشِ دقیقِ سود و خطر، مصرفِ آن را در مقطعی از بارداری صلاح بداند. این دارو تا حدی وارد شیرِ مادر نیز میشود؛ بهویژه برای نوزادانِ زودرس یا دارای زردی، مصرف باید تنها با مشورتِ پزشک صورت گیرد.
نگهداری
قرصهای سولفادیازین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. دارو را همیشه دورِ از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضای رویِ بستهبندی را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سولفادیازین یک آنتیبیوتیکِ معمولی برای سرماخوردگی یا گلودرد است؟
۰۲چرا باید در دورانِ مصرفِ این دارو آبِ زیادی بنوشم؟
۰۳اگر به پنیسیلین حساسیت دارم، مصرفِ سولفادیازین برایم بیخطر است؟
۰۴آیا این دارو باعثِ حساسیت به نورِ آفتاب میشود؟
۰۵آیا مصرفِ سولفادیازین همراه با غذا مشکلی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۸ سازنده، در گروه J01EC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.