سوفنتانیل
سوفنتانیل یک مسکن اوپیوئیدی بسیار قوی و داروی مورد استفاده در بیهوشی است که با اثر بر گیرندههای اوپیوئیدی، درد را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای کمک به بیهوشی عمومی و کنترل درد و پاسخ بدن هنگام جراحیهای بزرگ استفاده میشود. تزریق آن معمولاً در بیمارستان و توسط تیم بیهوشی انجام میگیرد.
مهمترین خطر سوفنتانیل کند یا متوقف شدن تنفس است؛ همچنین میتواند خوابآلودگی شدید، افت فشار خون و سفتی عضلات ایجاد کند. خودتزریقی یا مصرف همزمان با داروهای خوابآور و الکل بسیار خطرناک است.
اگر بیماری تنفسی، وقفهٔ تنفسی هنگام خواب، بیماری کبد یا کلیه دارید، یا داروهای آرامبخش، خوابآور، ضداضطراب، الکل یا مواد اوپیوئیدی مصرف میکنید، پیش از بیهوشی اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوفنتانیل یک مسکن اوپیوئیدی بسیار قوی و داروی مورد استفاده در بیهوشی است. این دارو با فعال کردن گیرندههای اوپیوئیدی در مغز و نخاع، انتقال پیام درد و پاسخ بدن به جراحی را کاهش میدهد. اثر آن سریع و قوی است، اما میتواند مرکز تنفس را نیز مهار کند؛ به همین دلیل تزریق آن باید فقط در محیط درمانی و همراه با پایش دقیق تنفس، سطح هوشیاری، فشار خون و ضربان قلب انجام شود. فرآوردهٔ موردنظر تزریقی با قدرت ۵۰ میکروگرم در هر میلیلیتر است و در ایران با نام تجاری «سوفنتا» نیز عرضه میشود.
موارد مصرف
- کمک به حفظ بیهوشی عمومی در اعمال جراحی بزرگ
- استفاده بهعنوان داروی اصلی بیهوشی در برخی جراحیهای بزرگ، مانند جراحی قلب یا مغز، با تهویه و پایش کامل
- کاهش درد و پاسخهای بدن به تحریک جراحی هنگام عمل
- بیدردی اپیدورال همراه با یک بیحسکنندهٔ موضعی در برخی شرایط تخصصی زایمان
روش مصرف
سوفنتانیل نباید در منزل یا توسط بیمار تزریق شود. این دارو فقط توسط متخصص بیهوشی یا کادر درمان آموزشدیده، از راه وریدی و در برخی شرایط تخصصی از راه اپیدورال، با دسترسی فوری به اکسیژن و تجهیزات احیا استفاده میشود. مقدار، سرعت تزریق، زمانبندی و نیاز به رقیقسازی بر اساس نوع عمل، وضعیت بیمار و داروهای بیهوشی تعیین میشود؛ برنامهٔ بیهوشی را خودسرانه تغییر ندهید. چون دارو تزریقی است، ارتباطی با غذا ندارد؛ دستور ناشتایی پیش از عمل را رعایت کنید و پس از دریافت آن تا برطرف شدن خوابآلودگی از رانندگی، کار با دستگاه و مصرف الکل پرهیز کنید. اگر مصرف دارو تکراری شده باشد، قطع ناگهانی آن بدون برنامهٔ پزشک میتواند علائم ترک ایجاد کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمک به حفظ بیهوشی عمومی در اعمال جراحی بزرگ
فقط در بیمارِ لولهگذاریشده و تحت تهویه و پایش کامل؛ آمادگی برای درمان فوری سرکوب تنفسی ضروری است.
داروی اصلی بیهوشی در برخی اعمال جراحی بزرگ مانند جراحی قلب یا مغز
مصرف بیمارستانی و تخصصی است؛ در دوزهای بیهوشی ممکن است تهویهٔ مکانیکی پس از عمل لازم باشد.
کاهش درد و پاسخهای بدن به تحریک جراحی هنگام عمل
خطر آپنه، افت فشار خون و سفتی عضلات تنفسی وجود دارد؛ پایش مداوم و امکان تهویهٔ کمکی ضروری است.
بیدردی اپیدورال همراه با بیحسکنندهٔ موضعی در شرایط تخصصی زایمان
محل کاتتر باید پیش از تزریق تأیید شود و پس از هر دوز، تنفس مادر و وضعیت جنین پایش شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به سوفنتانیل، سایر داروهای اوپیوئیدی یا هر مادهٔ موجود در فرآورده را اطلاع دهید.
- وجود آسم یا بیماری مزمن ریه، تنفس دشوار، وقفهٔ تنفسی هنگام خواب، چاقی شدید یا سابقهٔ کندی تنفس را به تیم بیهوشی بگویید.
- اگر بیماری کبد، کلیه یا قلب، فشار خون پایین، ضربان قلب آهسته، آسیب سر، افزایش فشار داخل جمجمه یا سابقهٔ تشنج دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- فهرست همهٔ داروها، داروهای بدون نسخه، مکملها و مواد گیاهی خود را ارائه کنید؛ بهویژه داروهای آرامبخش، خوابآور، ضداضطراب، ضدافسردگی، ضدتشنج، شلکنندهٔ عضلات و سایر مسکنهای اوپیوئیدی.
- مصرف الکل یا مواد مخدر و نیز احتمال بارداری یا شیردهی باید پیش از بیهوشی مطرح شود.
- کودکان، سالمندان و افراد ناتوان ممکن است به تنظیم دقیقتر و پایش طولانیتری از تنفس و هوشیاری نیاز داشته باشند.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و گیجی
- تهوع یا استفراغ
- خارش، گرگرفتگی یا تعریق
- سرگیجه و افت فشار خون
- کند شدن ضربان قلب
- یبوست یا احتباس ادرار، بهویژه در مصرف تکراری یا همراه داروهای خاص
- تنفس آهسته، سطحی یا نامنظم، قطع تنفس، خرخر غیرعادی، کبودی لبها یا بیدار نشدن فرد: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم صورت، لبها یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا دشواری ناگهانی تنفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- سفتی شدید قفسهٔ سینه یا عضلات تنفسی، احساس خفگی یا دشواری در تهویه: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و مراقبت فوری بگیرید.
- افت فشار خون شدید، غش یا ضربان قلب بسیار آهسته همراه با ضعف و سرگیجه: فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- تب، بیقراری یا گیجی شدید، تعریق، ضربان سریع، لرزش، اسهال یا سفتی عضلات، بهویژه همراه داروهای مؤثر بر سروتونین: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همزمانی سوفنتانیل با الکل، بنزودیازپینها، داروهای خوابآور و آرامبخش، گاباپنتین یا پرگابالین، شلکنندههای عضلانی، سایر مسکنهای اوپیوئیدی و داروهای بیهوشی میتواند خوابآلودگی، افت فشار و مهار تنفس را شدید و تهدیدکنندهٔ حیات کند. برخی داروهای ضدقارچ، آنتیبیوتیکهای ماکرولیدی و داروهای ضدویروس ممکن است اثر سوفنتانیل را بیشتر یا طولانیتر کنند؛ برخی داروهای ضدتشنج و ریفامپین نیز میتوانند اثر آن را تغییر دهند. داروهای مؤثر بر سروتونین، مانند برخی ضدافسردگیها و ترامادول، بهندرت خطر سندرم سروتونین را افزایش میدهند. فهرست کامل داروها، مکملها، مواد گیاهی و مصرف الکل را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از بیهوشی اطلاع دهید. اطلاعات کافی دربارهٔ بیخطر بودن سوفنتانیل در بارداری وجود ندارد و مصرف نزدیک زایمان میتواند باعث خوابآلودگی یا کندی تنفس نوزاد شود؛ شکل اپیدورال آن در برخی شرایط تخصصی زایمان بهکار میرود. سوفنتانیل میتواند از راه شیر به نوزاد برسد؛ نوزاد باید از نظر خوابآلودگی زیاد، مکیدن ضعیف و تنفس آهسته پایش شود و تصمیم دربارهٔ شیردهی پس از مصرف با تیم درمان انجام گیرد.
نگهداری
ویال یا آمپول را در دمای اتاق مطابق دمای درجشده روی بستهبندی، دور از نور و گرمای شدید و دور از دسترس کودکان نگهداری کنید و از یخزدگی آن جلوگیری شود. این فرآورده معمولاً تکمصرف است؛ باقیمانده را برای استفادهٔ بعدی نگه ندارید. محلول تغییررنگداده، دارای ذرات، آسیبدیده یا تاریخگذشته نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم سوفنتانیل را برای درد شدید در خانه تزریق کنم؟
۰۲آیا سوفنتانیل همان فنتانیل است؟
۰۳چرا بعد از دریافت سوفنتانیل نباید رانندگی کنم؟
۰۴اگر بعد از تزریق سوفنتانیل خیلی خوابآلود شدم، چه زمانی خطرناک است؟
۰۵آیا سوفنتانیل باعث وابستگی میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه N01AH03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.