سدیم پلیاستایرن سولفونات
سدیم پلیاستایرن سولفونات یک رزینِ تبادلکنندهٔ یون است که در رودهٔ بزرگ بهجای پتاسیم، سدیم آزاد میکند و پتاسیمِ اضافیِ بدن را همراهِ مدفوع دفع میکند.
این دارو عمدتاً برای کاهشِ پتاسیمِ بالای خون (هایپرکالمی) بهکار میرود؛ وضعیتی که بیشتر در بیمارانِ مبتلا به نارساییِ کلیه یا بیمارانِ دیالیزی دیده میشود.
این دارو باید دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک و همراه با آزمایشهای منظمِ پتاسیمِ خون مصرف شود؛ در موارد نادر میتواند مشکلاتِ جدیِ رودهای ایجاد کند.
اگر یبوستِ شدید، دردِ شکمی، تهوعِ مداوم یا خونریزی از مقعد داشتید، یا نشانههایی مثلِ ضعفِ شدیدِ عضلانی یا بینظمیِ ضربانِ قلب حس کردید، سریع با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم پلیاستایرن سولفونات یک رزینِ تبادلکنندهٔ کاتیون است که در گروهِ داروهای کنترلِ هایپرکالمی جای میگیرد. این دارو هنگامِ عبور از رودهٔ بزرگ، یونهای سدیمِ خود را با یونهای پتاسیمِ موجود در محتویاتِ روده تعویض میکند و پتاسیمِ متصلشده را همراهِ مدفوع از بدن دفع میکند. به این ترتیب، بدونِ نیاز به تزریق یا دیالیز، سطحِ پتاسیمِ خون را بهتدریج پایین میآورد. اثرِ آن نسبتاً کند است، به همین دلیل بیشتر برای کنترلِ هایپرکالمیِ خفیف تا متوسط یا در کنارِ اقداماتِ درمانیِ سریعترِ دیگر بهکار میرود.
موارد مصرف
- کاهشِ پتاسیمِ بالای خون (هایپرکالمی) با هر علتی
- کنترلِ هایپرکالمیِ مزمن در بیمارانِ مبتلا به نارساییِ کلیه
- کمک به کنترلِ پتاسیم در بیمارانِ تحتِ دیالیز، بینِ نوبتهای دیالیز
- کنترلِ هایپرکالمیِ ناشی از مصرفِ برخی داروها، همراه با اصلاحِ آن داروها زیرِ نظرِ پزشک
- کمک به مدیریتِ اولیهٔ هایپرکالمیِ حاد، در کنارِ اقداماتِ درمانیِ سریعترِ دیگر
روش مصرف
این دارو بهشکلِ پودر عرضه میشود و پیش از مصرف باید طبقِ دستورِ پزشک یا داروساز با مقدارِ مشخصی آب یا مایعِ مناسب مخلوط و بهصورتِ سوسپانسیون خورده شود؛ در برخی موارد نیز ممکن است بهصورتِ تنقیه و زیرِ نظرِ مستقیمِ کادرِ درمان تجویز شود. سوسپانسیونِ آمادهشده بهتر است بلافاصله مصرف شود، مگر آنکه پزشک یا داروساز توصیهٔ دیگری داشته باشد. از آنجا که این دارو میتواند جذبِ بسیاری از داروهای خوراکیِ دیگر را کاهش دهد، لازم است بینِ مصرفِ آن و سایرِ داروها فاصلهٔ زمانیِ کافی—که پزشک یا داروساز مشخص میکند—رعایت شود. تعدادِ دفعات و مدتِ مصرف کاملاً بر اساسِ نتیجهٔ آزمایشهای پتاسیمِ خون توسطِ پزشک تعیین میشود و نباید بدونِ اطلاعِ او مصرف را قطع یا مقدارش را تغییر داد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
هایپرکالمی (افزایش پتاسیم خون) با هر علت
هر دوز را تازه در حدود ۳ تا ۴ میلیلیتر آب یا شربت به ازای هر گرم پودر معلق کنید؛ داروهای خوراکی دیگر را حداقل ۳ ساعت قبل یا بعد مصرف کنید و با سوربیتول همراه نکنید. در نوزادان مصرف خوراکی ممنوع است.
هایپرکالمی مزمن در نارسایی کلیه
پتاسیم، کلسیم، منیزیم و وضعیت مایعات پایش شود؛ بهدلیل بار سدیمی در ادم، نارسایی قلبی یا رژیم کمنمک احتیاط لازم است.
هایپرکالمی بین نوبتهای دیالیز
جایگزین دیالیز نیست؛ دوز بین جلسات باید با نتیجهٔ پتاسیم سرم تنظیم شود.
هایپرکالمی ناشی از داروها
اصلاح داروی مسبب ضروری است؛ فاصلهٔ داروهای خوراکی دیگر با این دارو حداقل ۳ ساعت باشد.
هایپرکالمی حاد؛ درمان کمکی اولیه
شروع اثر ممکن است چند ساعت تا چند روز طول بکشد؛ در هایپرکالمی تهدیدکنندهٔ حیات یا همراه با تغییرات نوار قلب، بهتنهایی کافی نیست.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به این دارو یا سایرِ رزینهای تبادلِ یونی
- انسدادِ روده، یبوستِ شدید یا هرگونه مشکلِ حرکتیِ روده، بهخصوص بعد از جراحیِ گوارشی
- بیماریِ قلبی، نارساییِ احتقانیِ قلب، فشارِ خونِ بالا یا ادم، بهدلیلِ محتوای سدیمِ دارو
- بیماریِ کلیوی یا هرگونه اختلالِ دیگر در الکترولیتهای خون
- همهٔ داروها، مکملها و ملینهای مصرفی، بهخصوص آنتیاسیدها یا ملینهای حاویِ منیزیم، کلسیم یا آلومینیوم
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- یبوست
- تهوع
- استفراغ
- بیاشتهایی
- نفخ یا ناراحتیِ خفیفِ شکم
- علائمِ افتِ بیشازحدِ پتاسیم مانندِ ضعفِ شدیدِ عضلانی، گزگزِ دستوپا یا ضربانِ نامنظمِ قلب — با پزشک تماس بگیرید
- دردِ شدیدِ شکمی، نفخِ شدید، خونریزی از مقعد یا مدفوعِ خونی یا سیاهرنگ که میتواند نشانهٔ آسیبِ روده باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- یبوستِ شدید یا عدمِ دفعِ مدفوع برای چند روز — با پزشک تماس بگیرید
- تورمِ دستوپا، افزایشِ ناگهانیِ وزن یا تنگیِ نفس، بهخصوص در بیمارانِ قلبی — با پزشک تماس بگیرید
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ کهیر، تورمِ صورت، لب یا زبان و مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ این دارو با سوربیتول میتواند خطرِ آسیبِ جدیِ روده را افزایش دهد، بنابراین این ترکیب معمولاً پرهیز میشود مگر با تجویزِ صریحِ پزشک. آنتیاسیدها و ملینهای حاویِ منیزیم، کلسیم یا آلومینیوم نیز ممکن است اثرِ این دارو را کم کنند یا خطرِ عوارضِ گوارشی را بالا ببرند. از آنجا که این رزین میتواند جذبِ بسیاری از داروهای خوراکیِ دیگر—از جمله برخی داروهای قلبی و تیروئیدی—را کاهش دهد، معمولاً توصیه میشود بینِ مصرفِ آنها فاصلهٔ زمانی رعایت شود. همچنین مصرفِ همزمان با مکملهای پتاسیم یا داروهایی که خودشان پتاسیمِ خون را بالا میبرند، میتواند اثرِ این دارو را خنثی کند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید تا ایمنترین برنامهٔ درمانی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ بالینیِ کافی دربارهٔ مصرفِ این دارو در بارداری و شیردهی در دسترس نیست. این دارو عمدتاً در روده باقی میماند و جذبِ سیستمیکِ آن اندک است، با این حال بهدلیلِ اثرش بر الکترولیتهای بدنِ مادر، تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف باید توسطِ پزشک و بر اساسِ ضرورتِ بالینی گرفته شود. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. درِ ظرفِ دارو را کاملاً بسته نگه دارید و آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | 454 g |
| پودر برای سوسپانسیون | 15 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این دارو باعثِ کاهشِ سریعِ پتاسیمِ خون میشود؟
۰۲چرا نباید این دارو را همراه با برخی ملینها یا آنتیاسیدها مصرف کرد؟
۰۳آیا مصرفِ این دارو یبوست ایجاد میکند؟
۰۴آیا در طولِ مصرفِ این دارو باید آزمایش خون بدهم؟
۰۵آیا این دارو برای همهٔ کسانی که پتاسیمِ خونشان بالاست مناسب است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه V03AE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.