سوربیتول
سوربیتول نوعی قند الکلی (Sugar Alcohol) است که بهصورت پودر خوراکی عرضه میشود و بهعنوان ملینی با اثر اسمزی برای درمان یبوست به کار میرود.
بیشترین کاربرد آن درمان کوتاهمدت یبوست و کمک به دفع منظمتر مدفوع است؛ گاهی نیز پیش از برخی اقدامات تشخیصی گوارشی برای آمادهسازی روده تجویز میشود.
مصرف بیشازحد یا طولانیمدت سوربیتول میتواند به دلپیچه، نفخ، اسهال و در پی آن کمآبی بدن بینجامد؛ به همین دلیل باید دقیقاً طبق توصیهٔ پزشک یا داروساز مصرف شود.
اگر پس از چند روز مصرف، یبوست بهبود نیافت، درد شکمی شدید یا ناشناخته دارید، یا نشانههایی مانند خونریزی رکتوم دیدید، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوربیتول یک قند الکلیِ طبیعی است که در بدن بهکندی و بهطور ناقص جذب میشود. همین ویژگی باعث میشود در رودهٔ بزرگ آب را بهشکل اسمزی نگه دارد، حجم مدفوع را افزایش دهد و آن را نرمتر کند. این اثر، حرکت روده را تحریک کرده و دفع مدفوع را در یبوست تسهیل میکند. سوربیتول در ردهٔ ملینهای اسمزی (Osmotic Laxative) قرار میگیرد و برخلاف ملینهای محرک، مستقیماً بر عصبهای روده اثر نمیگذارد. این دارو در ایران معمولاً بهصورت پودر خوراکی برای حلکردن در آب عرضه میشود.
موارد مصرف
- درمان یبوست بهعنوان ملینی اسمزی
- کمک به دفع منظمتر مدفوع در یبوست گاهبهگاه یا کوتاهمدت
- نرمکردن مدفوع در مواردی که پزشک کاهش فشار هنگام دفع را لازم بداند
- آمادهسازی روده پیش از برخی اقدامات تشخیصی یا درمانی گوارشی، تنها طبق دستور پزشک
روش مصرف
سوربیتول معمولاً بهصورت پودر در آب حل و بهصورت خوراکی مصرف میشود؛ مقدار و دفعات مصرف را پزشک یا داروساز بر اساس شرایط شما تعیین میکند و بهتر است دقیقاً همان را رعایت کنید. نوشیدن آب کافی در کنار مصرف آن به اثرگذاری بهتر دارو کمک میکند. اگر ظرف چند روز پس از مصرف، یبوست برطرف نشد، بدون مشورت پزشک مقدار مصرف را خودسرانه افزایش ندهید و مصرف طولانیمدت یا مکرر را نیز تنها با نظر پزشک ادامه دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان یبوست بهعنوان ملین اسمزی
مصرف کوتاهمدت است؛ بدون نظر پزشک بیش از ۱ هفته ادامه ندهید. در صورت درد شکم، تهوع یا استفراغ مصرف نکنید.
کمک به دفع منظمتر مدفوع در یبوست گاهبهگاه یا کوتاهمدت
همراه با دریافت مایعات کافی و اصلاح رژیم غذایی مصرف شود؛ از مصرف همزمان چند ملین بدون نظر پزشک پرهیز کنید.
نرمکردن مدفوع و کاهش فشار هنگام دفع
برای نیاز طولانیمدت به نرمکردن مدفوع، علت یبوست باید توسط پزشک بررسی شود.
آمادهسازی روده پیش از اقدامات تشخیصی یا درمانی گوارشی
خودسرانه مصرف نشود و جایگزین محلولهای استاندارد آمادهسازی روده نشود؛ دستور مصرف مایعات شفاف و محدودیت غذایی مرکز را دقیق رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر دچار عدم تحمل ارثی فروکتوز (Hereditary Fructose Intolerance) هستید، به پزشک بگویید؛ زیرا بخشی از سوربیتول در بدن به فروکتوز تبدیل میشود.
- اگر درد شکمی شدید و ناشناخته، تهوع و استفراغ مکرر، یا نشانههایی به نفع آپاندیسیت یا انسداد روده دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- بیماری التهابی روده، مشکلات گوارشی زمینهای، یا جراحی اخیر گوارشی را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر دیابت دارید، از پزشک یا داروساز دربارهٔ تأثیر احتمالی سوربیتول بر قند خون بپرسید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود، بهویژه داروهای مرتبط با پتاسیم خون، را به پزشک بگویید.
- در صورت بارداری، شیردهی، یا مصرف برای کودک یا سالمند، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- نفخ و گاز روده
- دلپیچه یا درد خفیف شکمی
- اسهال، بهویژه در مصرف بیشازحد
- تهوع خفیف
- اسهال شدید یا طولانی همراه با نشانههای کمآبی بدن (تشنگی زیاد، خشکی دهان، سرگیجه، کاهش ادرار)؛ در این حالت مصرف را قطع کنید و به پزشک اطلاع دهید.
- درد شدید و پیوستهٔ شکمی، تورم شکم، یا استفراغ مکرر که ممکن است نشانهٔ انسداد روده باشد؛ در این صورت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک مانند کهیر، خارش گسترده، تورم صورت یا لب و زبان، یا مشکل در تنفس؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- خونریزی رکتوم یا وجود خون در مدفوع؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سوربیتول در کنار داروهایی که برای درمان افزایش پتاسیم خون (مانند برخی رزینهای تبادل یونی) استفاده میشوند، میتواند خطر آسیب جدی روده را افزایش دهد و مصرف همزمان آنها معمولاً توصیه نمیشود. از سوی دیگر، چون سوربیتول سرعت عبور مواد از روده را افزایش میدهد، ممکن است جذب برخی داروهای خوراکی دیگر را کم یا نامنظم کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی پیش از مصرف بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ نگرانکنندهای دربارهٔ مصرف سوربیتولِ خوراکی در بارداری یا شیردهی گزارش نشده، زیرا بخش عمدهٔ آن در روده باقی میماند و بهمقدار ناچیزی وارد جریان خون میشود. بااینحال، هر تصمیمی دربارهٔ مصرف آن در دوران بارداری یا شیردهی، بهویژه در یبوست مکرر یا شدید، باید با نظر پزشک باشد.
نگهداری
پودر سوربیتول را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگه دارید و در بستهبندی را پس از هر بار مصرف کاملاً ببندید. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید، پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را بدون مشورت با داروساز مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر | 5 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱سوربیتول چه مدت پس از مصرف اثر میکند؟
۰۲آیا مصرف طولانیمدت سوربیتول برای یبوست بیخطر است؟
۰۳آیا سوربیتول برای افراد دیابتی مناسب است؟
۰۴چرا سوربیتول باعث نفخ و دلپیچه میشود؟
۰۵آیا میتوان سوربیتول را همزمان با سایر ملینها مصرف کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۱۴ سازنده، در گروه A06AD18. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.