سدیم فسفات دیبازیک هپتاهیدرات
این دارو در فرآوردهٔ تنقیهای، معمولاً همراه با سدیم فسفات تکبازیک، بهعنوان یک ملین اسمزی به کار میرود. با کشاندن آب به بخش پایینی روده، مدفوع را نرمتر و دفع را آسانتر میکند.
بیشتر برای رفع کوتاهمدت یبوست گاهبهگاه و تخلیهٔ بخش پایینی روده پیش از برخی معاینهها یا اقدامات پزشکی استفاده میشود.
از بلعیدن، تکرار خودسرانه یا مصرف همزمان چند فرآوردهٔ حاوی فسفات سدیم خودداری کنید؛ مصرف بیشازحد میتواند باعث کمآبی، اختلال خطرناک آب و املاح و آسیب کلیه شود.
اگر بیماری کلیه یا قلب، کمآبی، درد شکم، تهوع، استفراغ، احتمال انسداد یا التهاب روده، خونریزی مقعدی، سن بالا یا مصرف داروهای مؤثر بر کلیه دارید، پیش از مصرف نظر بگیرید. مصرف در بارداری، شیردهی و کودکان نیز نیازمند بررسی پزشک است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم فسفات دیبازیک هپتاهیدرات یک مادهٔ ملین در فرآوردهٔ تنقیهای است که معمولاً همراه با سدیم فسفات تکبازیک عرضه میشود. این دارو در گروه داروهای گوارشی و ملینهای تنقیهای قرار دارد و با ایجاد محیطی پُراسمول، آب را به بخش پایینی روده میکشد تا مدفوع نرمتر و دفع آسانتر شود. اثر آن بیشتر موضعی است، اما جذب بخشی از سدیم و فسفات ممکن است آب و املاح بدن و عملکرد کلیه را تغییر دهد. هدف اصلی آن رفع کوتاهمدت یبوست یا تخلیهٔ روده پیش از برخی اقدامات پزشکی است.
موارد مصرف
- رفع کوتاهمدت یبوست گاهبهگاه
- تخلیهٔ راستروده و بخش پایینی روده پیش از برخی معاینهها یا اقدامات پزشکی
- کمک به خروج مدفوع سفت و تجمعیافته در بخش پایینی روده، در شرایطی که پزشک آن را مناسب بداند
روش مصرف
این فرآورده فقط برای استفاده از راه مقعد است و نباید بلعیده شود. زمان مصرف، وضعیت بدن، مدت نگهداشتن محلول و تکرار یا عدمتکرار آن را طبق نسخه و دستور روی بستهٔ همان فرآورده رعایت کنید؛ در برابر مقاومت یا درد هنگام ورود، فشار وارد نکنید. اگر محدودیت مایعات ندارید، پس از آن آب کافی بنوشید، اما همزمان یا پشتسرهم از فرآوردههای دیگر حاوی فسفات سدیم استفاده نکنید. اگر دفع ایجاد نشد، یا درد شکم، نفخ شدید، استفراغ یا خونریزی داشتید، نوبت دیگری مصرف نکنید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
رفع کوتاهمدت یبوست گاهبهگاه
اثر معمولاً طی ۱ تا ۵ دقیقه ظاهر میشود. بدون نظر پزشک بیش از یک هفته مصرف نشود.
تخلیهٔ راستروده و بخش پایینی روده پیش از معاینه یا اقدام پزشکی
زمان مصرف و نیاز به تکرار به نوع اقدام بستگی دارد؛ در کودکان فقط طبق دستور متخصص کودکان و مرکز درمانی استفاده شود.
کمک به خروج مدفوع سفت و تجمعیافته در بخش پایینی روده
در صورت درد شکم، تهوع یا استفراغ، خونریزی مقعدی، یا بیاثر بودن انما، مصرف را ادامه ندهید و ارزیابی پزشکی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به هر یک از مواد تشکیلدهنده یا سابقهٔ واکنش حساسیتی به فرآوردههای مشابه را اطلاع دهید.
- بیماری کلیه، کاهش عملکرد کلیه، دیالیز، سابقهٔ آسیب کلیه یا کاهش ادرار.
- نارسایی قلبی، ورم بدن، بیماری قلبی مهم یا نیاز به محدودیت نمک و مایعات.
- کمآبی، اسهال، تب، استفراغ یا سابقهٔ اختلال سدیم، پتاسیم، کلسیم یا فسفات خون.
- درد شکم، تهوع یا استفراغ، شکم متورم، ناتوانی در دفع گاز، احتمال انسداد یا التهاب روده، یا خونریزی مقعدی.
- کودک یا سالمند بودن، بارداری یا شیردهی و نیز همهٔ داروها و مکملهای مصرفی را پیش از استفاده مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- دلپیچه یا گرفتگی کوتاهمدت شکم
- احساس فوریت برای دفع و دفع آبکی
- نفخ و احساس پری شکم
- سوزش، ناراحتی یا تحریک اطراف مقعد
- تهوع خفیف
- تشنگی شدید، خشکی دهان، سرگیجه، غش، ضعف شدید، گیجی، کاهش محسوس ادرار یا ورم؛ مصرف را تکرار نکنید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- گرفتگی یا انقباض شدید عضلات، گزگز، تشنج، تپش قلب یا بینظمی ضربان و بیهوشی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید یا مداوم شکم، شکم سفت یا متورم، استفراغ یا ناتوانی در دفع گاز؛ مصرف دیگری نکنید و فوراً ارزیابی پزشکی شوید.
- خونریزی واضح مقعدی یا درد شدید و غیرعادی مقعد پس از ورود وسیله؛ مصرف را متوقف کنید و سریعاً پزشک را ببینید.
- کهیر منتشر، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس یا تنگی نفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مهم این دارو بیشتر به افزایش خطر کمآبی، آسیب کلیه و اختلال آب و املاح مربوط است. داروهای ادرارآور، مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین، مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین، مسکنهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، لیتیوم و دیگر داروهای مؤثر بر کلیه یا املاح باید پیش از مصرف بررسی شوند. مصرف همزمان یا پشتسرهم هر فرآوردهٔ خوراکی یا تنقیهای حاوی فسفات سدیم میتواند خطرناک باشد. تداخل غذایی مشخصی ندارد، اما الکل میتواند کمآبی را تشدید کند؛ اگر برای اقدام پزشکی تجویز شده است، دستورهای غذایی همان اقدام را رعایت کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ بیخطری این تنقیه در بارداری اطلاعات کافی برای مصرف خودسرانه وجود ندارد و کمآبی یا اختلال املاح میتواند برای مادر مهم باشد. در شیردهی نیز با وجود جذب معمولاً کم، مصرف باید فقط در صورت نیاز و با توجه به وضعیت مادر انجام شود؛ بارداری، احتمال آن یا شیردهی را پیش از مصرف اطلاع دهید.
نگهداری
در بستهبندی اصلی، در دمای اتاق و دور از گرما، نور مستقیم و یخزدگی نگهداری کنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و تاریخ انقضا و سالمبودن بسته را بررسی کنید. فرآوردهٔ یکبارمصرفِ بازشده را دوباره نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| انما (تنقیه) | 7 g / 19 g / 118mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم محلول را بنوشم؟
۰۲اگر پس از مصرف دفع نشد، آیا نوبت دیگری استفاده کنم؟
۰۳آیا این دارو در بیماری کلیه یا سالمندی قابل استفاده است؟
۰۴آیا مصرف مکرر برای یبوست بیخطر است؟
۰۵آیا این فرآورده را میتوان برای کودک استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۷ سازنده، در گروه A06AG01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.