فسفات سدیم

فسفات سدیم (Sodium Acid Pyrophosphate)، که در ایران با نام‌هایِ تجاریِ گوناگونی مانندِ فسفات ساندوز یا فسفات-حکیم نیز عرضه می‌شود، قرصِ جوشانی است که از یک نمکِ فسفردار به‌همراهِ سدیم بی‌کربنات و پتاسیم بی‌کربنات ساخته شده؛ این ترکیب هنگامِ حل‌شدن در آب واکنش می‌دهد، دی‌اکسیدِ کربن آزاد می‌کند و فسفر را به شکلِ محلول و آمادهٔ جذب درمی‌آورد. این دارو در ردهٔ مکمل‌هایِ معدنیِ مؤثر بر گوارش و سوخت‌وساز جای می‌گیرد و هدفِ اصلی‌اش بازگرداندنِ سطحِ طبیعیِ فسفرِ خون در مواردِ کمبودِ این مادهٔ معدنی است؛ فسفر برایِ تولیدِ انرژیِ سلولی، ساختارِ استخوان و دندان، و عملکردِ طبیعیِ غشایِ سلول‌ها ضروری است. علاوه بر این، فسفرِ خوراکی با افزایشِ دفعِ برخی بازدارنده‌هایِ ادراریِ تشکیلِ سنگ و کاهشِ اندکِ جذبِ کلسیم از روده، به کاهشِ خطرِ بازگشتِ سنگ‌هایِ کلیویِ کلسیمی هم کمک می‌کند و به همین دلیل، گاهی به‌عنوانِ درمانِ کمکی در پیشگیری از این سنگ‌ها نیز تجویز می‌شود.

این قرصِ جوشان را همیشه در یک لیوان آبِ ساده کاملاً حل کنید و پس از فروکش‌کردنِ حباب‌ها، محلول را بنوشید؛ هرگز قرص را خشک یا نجویده نخورید، چون هم به دهان و مری آسیب می‌رساند و هم فسفرِ آن به‌خوبی جذب نمی‌شود. پزشک بر اساسِ علتِ مصرف—چه جبرانِ کمبودِ فسفر و چه پیشگیری از سنگِ کلیه—تعدادِ قرص، زمانِ دقیقِ مصرف در طولِ روز و مدتِ درمان را تعیین می‌کند؛ دارو را دقیقاً طبقِ همان برنامه مصرف کنید و خودسرانه قرصِ اضافه مصرف نکنید. برایِ جذبِ بهتر، معمولاً باید فاصلهٔ زمانیِ مشخصی با آنتی‌اسیدها یا مکمل‌هایِ کلسیم‌دار و آلومینیوم‌دار رعایت شود؛ دربارهٔ این فاصلهٔ زمانی از داروسازِ خود بپرسید. نوشیدنِ آبِ کافی در طولِ روز، به‌ویژه اگر این دارو برایِ پیشگیری از سنگِ کلیه تجویز شده، به اثربخشیِ بهترِ آن کمک می‌کند و مصرفِ منظم، طبقِ مدتی که پزشک مشخص کرده، اهمیتِ زیادی دارد.

آنتی‌اسیدها و مکمل‌هایِ حاویِ کلسیم، آلومینیوم یا منیزیم می‌توانند در روده به فسفرِ این دارو متصل شوند و جذبِ آن را به‌شدت کم کنند؛ به همین دلیل معمولاً باید فاصلهٔ زمانیِ مشخصی میانِ مصرفِ این‌ها و فسفات سدیم رعایت شود. از آن‌جا که این دارو حاویِ پتاسیم بی‌کربنات هم هست، مصرفِ هم‌زمان با داروهایِ نگه‌دارندهٔ پتاسیم (مانندِ اسپیرونولاکتون)، مهارکننده‌هایِ آنزیمِ مبدلِ آنژیوتانسین، مسدودکننده‌هایِ گیرندهٔ آنژیوتانسین یا مکمل‌هایِ پتاسیم می‌تواند خطرِ بالارفتنِ خطرناکِ پتاسیمِ خون را افزایش دهد. مصرفِ هم‌زمان با ویتامینِ دی یا مکمل‌هایِ کلسیم نیز نیازمندِ هماهنگیِ پزشکی است، چون این‌ها می‌توانند تعادلِ کلسیم-فسفرِ بدن را تغییر دهند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌هایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی و زمان‌بندیِ مصرف به‌درستی تنظیم شود.