سدیم/منیزیم/پتاسیم/کلسیم/کلراید/یون استات/دکستروز بیآب
این فرآورده یک محلول غلیظِ چندالکترولیتی برای آمادهسازی مایع دیالیز در دستگاه همودیالیز است و استات و دکستروز هم دارد. محلول غلیظِ داخل ظرف، داروی تزریقی یا خوراکی نیست و نباید مستقیماً وارد بدن شود.
در همودیالیزِ نارسایی حاد یا مزمن کلیه به کار میرود تا مواد زائد، بخشی از آب اضافی و برخی سموم قابلدیالیز از خون جدا شوند. ترکیب نهایی بر اساس آزمایشها و نسخهٔ مرکز دیالیز انتخاب میشود.
این کنسانتره باید فقط با آب تصفیهشدهٔ مخصوص دیالیز و در دستگاه سازگار، با نسبت صحیح آماده شود؛ اشتباه در رقیقسازی یا انتخاب نوع میتواند به اختلال شدید سدیم، پتاسیم و تعادل اسیدی–بازی منجر شود. تزریق مستقیم، نوشیدن یا استفاده خارج از دستگاه ممنوع است.
سابقهٔ افت فشار شدید، بیماری قلبی یا کبدی، اختلال پتاسیم یا کلسیم، بارداری، شیردهی یا واکنش قبلی به محلول و صافی دیالیز را پیش از جلسه اعلام کنید. درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، غش، تشنج، تبولرز یا تپش قلب شدید نیازمند اطلاع فوری به تیم دیالیز و در موارد شدید مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این فرآورده در ردهٔ درمانی خون و خونسازی و زیرگروه محلولهای غلیظ همودیالیز قرار میگیرد و در ایران با نامهای تجاری همودیالیز ۱ و همودیالیز ۱-عماد دیده میشود. سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، کلراید، یون استات و دکستروز بیآب دارد و برای ساخت مایع دیالیز به کار میرود. پس از رقیقسازی کنترلشده، اختلاف غلظت میان خون و مایع دیالیز باعث عبور اوره، کراتینین، پتاسیم اضافی و دیگر مواد قابلدیالیز از خون به مایع میشود و برداشت آب نیز با دستگاه انجام میگیرد. استات نقش بافری دارد و پس از ورود به بدن عمدتاً به بیکربنات تبدیل میشود؛ بنابراین این فرآورده فقط در مدار همودیالیز و نه بهصورت تزریق مستقیم استفاده میشود.
موارد مصرف
- تهیهٔ مایع دیالیز استاتی برای همودیالیز بیماران مبتلا به نارسایی حاد کلیه
- تهیهٔ مایع دیالیز در نارسایی مزمن یا مرحلهٔ پایانی کلیه
- کمک به خارجکردن اوره، کراتینین، آب اضافی و دیگر مواد زائد قابلدیالیز
- کمک به تنظیم پتاسیم و دیگر الکترولیتها و تعادل اسیدی–بازی در طول جلسه، بر اساس نسخه
- استفاده در همودیالیز برای برخی مسمومیتها یا تجمع داروهای قابلدیالیز، در صورت تشخیص متخصص
روش مصرف
این فرآورده را بیمار مصرف نمیکند؛ پرسنل آموزشدیدهٔ دیالیز آن را در دستگاه سازگار، با آب تصفیهشدهٔ مخصوص دیالیز و طبق نسبت درجشده برای همان محصول و دستگاه آماده میکنند. نوع یک باید فقط وقتی به کار رود که با نسخه، آزمایشهای بیمار و تنظیمات دستگاه هماهنگ باشد؛ کنسانترههای دیگر یا محلول بیکربنات را بدون تأیید سازگاری جایگزین یا مخلوط نکنید. محلول غلیظ را هرگز ننوشید، بهصورت مستقیم تزریق نکنید و به رگ وصل نکنید. زمان و تعداد جلسات، ترکیب نهایی مایع، دما و میزان برداشت مایع را پزشک و مرکز دیالیز تعیین میکنند؛ اگر جلسهای از دست رفت، خودسرانه جبران نکنید و سریعاً مرکز را در جریان بگذارید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر در جلسههای قبلی افت فشار شدید، غش، گرفتگی شدید، تهوع یا سردرد شدید، تنگی نفس، خارش یا واکنش به محلول یا صافی داشتهاید، اطلاع دهید.
- وجود بیماری قلبی، نارسایی قلبی، فشارخون پایین، بینظمی ضربان، بیماری شدید کبدی یا سابقهٔ تشنج را به تیم دیالیز بگویید.
- نتایج اخیر پتاسیم، سدیم، کلسیم، منیزیم، بیکربنات و قند خون، بهویژه هر تغییر جدید، باید در دسترس تیم درمان باشد.
- همهٔ داروها و مکملها، بهخصوص داروهای فشارخون و قلب، انسولین یا داروهای قند، مکملهای پتاسیم، کلسیم یا منیزیم و داروهای کنترل فسفر را اعلام کنید.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید؛ برای کودک و سالمند نیز تنظیمات و پایش باید اختصاصی باشد.
- پیش از اتصال، سالمبودن ظرف و پلمب، شفافبودن محلول، تاریخ انقضا و تطابق برچسب نوع یک با دستگاه و نسخه بررسی شود.
عوارض احتمالی
- افت فشار خون، سبکی سر یا سرگیجه در حین دیالیز
- گرفتگی عضلات، بهویژه در پاها
- تهوع یا استفراغ خفیف
- سردرد
- خستگی و احساس ضعف پس از جلسه
- خارش پوست یا بیقراری
- افت فشار شدید، غش، گیجی شدید یا ناتوانی در ایستادن: همان لحظه به پرستار یا پزشک بخش دیالیز اطلاع دهید؛ اگر خارج از مرکز رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، تپش قلب شدید یا ضربان نامنظم: درمان را خودسرانه ادامه یا دستکاری نکنید و فوراً به تیم دیالیز اطلاع دهید؛ در صورت شدت یا تداوم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف ناگهانی شدید، بیحسی یا گزگز منتشر، اسپاسم، گیجی، کاهش سطح هوشیاری یا تشنج: میتواند نشانهٔ اختلال مهم الکترولیتی یا اسیدی–بازی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تبولرز، درد پشت یا قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی یا تیره و قرمز شدن ادرار حین دیالیز: احتمال آلودگی یا آسیب گلبولهای قرمز مطرح است؛ فوراً به تیم دیالیز اطلاع دهید و در صورت دسترسی نداشتن، به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا صورت، خسخس یا دشواری تنفس: نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مستقیم غذایی برای خودِ کنسانتره مطرح نیست، چون برای نوشیدن یا تزریق نیست؛ اما مایع دیالیزِ آمادهشده میتواند غلظت پتاسیم، کلسیم، منیزیم، سدیم، قند و تعادل اسیدی–بازی خون را تغییر دهد. مکملها و داروهای حاوی پتاسیم، کلسیم یا منیزیم، برخی داروهای فشارخون و قلب و ضدآریتمی، انسولین و داروهای دیابت و داروهای مؤثر بر فسفر باید با برنامهٔ دیالیز هماهنگ باشند؛ برخی داروها نیز در جریان همودیالیز از خون پاک میشوند و زمان مصرفشان ممکن است تغییر کند. خوراکیهای پرنمک یا پرپتاسیم و مصرف الکل میتوانند تجمع مایع، افت فشار یا سرگیجه را بدتر کنند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این کنسانتره داروی خوراکی یا تزریقی نیست؛ بنابراین ارزیابی بارداری و شیردهی بیشتر به ضرورت همودیالیز، ترکیب مایع و داروهای همراه مربوط است. در بارداری ممکن است برنامهٔ دیالیز و برداشت مایع به تنظیم ویژه نیاز داشته باشد و در شیردهی همهٔ داروهای همزمان باید از نظر سازگاری با شیرخوار بررسی شوند.
نگهداری
در دمای اتاق و مطابق برچسب همان سازنده، دور از گرمای شدید، نور مستقیم و یخزدگی، در ظرف کاملاً بسته و دور از دسترس کودکان نگهداری شود. اگر ظرف نشتی یا ترک دارد، پلمب آن آسیب دیده، محلول کدر یا دارای ذره است، یا تاریخ انقضا گذشته، استفاده نشود. پس از بازشدن یا اتصال به دستگاه، مدت مصرف و دورریختن باقیمانده را طبق دستور مرکز دیالیز انجام دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول غلیظ | 70 g / 1000 mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این محلول را میتوان بهصورت سرم یا تزریق وریدی استفاده کرد؟
۰۲چرا نوع یک با نوع دو فرق دارد و کدام برای من مناسب است؟
۰۳آیا بیمار میتواند خودش کنسانتره را در خانه رقیق کند؟
۰۴اگر حین دیالیز سردرد، تهوع یا گرفتگی عضلات داشتم، چه کنم؟
۰۵اگر یک جلسهٔ دیالیز را از دست بدهم، آیا میتوانم جلسهٔ بعد مقدار بیشتری انجام دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه B05ZA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.