دکستروز ۵٪
دکستروز ۵٪ محلولی تزریقی و استریل حاوی قند گلوکز است که از راه ورید، هم آب و هم انرژی موردنیاز بدن را تأمین میکند.
این محلول بیشتر برای جبران کمآبی بدن، تأمین انرژی در بیمارانی که قادر به غذا خوردن نیستند، و رقیقسازی برخی داروهای تزریقی دیگر به کار میرود.
این محلول فقط توسط کادر درمان و در محیط بیمارستانی تزریق میشود، زیرا میتواند قند خون و تعادل مایعات بدن را تغییر دهد و نیاز به پایش دقیق دارد.
اگر دیابت، بیماری قلبی یا کلیوی دارید، یا در حین یا پس از تزریق دچار تنگی نفس، تورم یا علائم غیرعادی شدید، حتماً پزشک یا پرستار را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکستروز ۵٪ محلولی تزریقی و استریل است که از حلکردن قند گلوکز در آب مخصوص تزریق ساخته میشود و در گروه محلولهای وریدی (سرمها) قرار میگیرد. پس از ورود به بدن، بخشی از آن بهصورت آب برای جبران کمآبی مصرف میشود و گلوکز آن نیز بهعنوان منبع انرژی توسط سلولها سوزانده میشود. هدف اصلی این محلول، جبران کمبود آب بدن، تأمین کالری موقت در بیمارانی که نمیتوانند غذا بخورند، و عملکردن بهعنوان حلال برای بسیاری از داروهای تزریقی دیگر است. در ایران این محلول با نامهایی مانند گلوکز و دکستروز نیز شناخته میشود و همیشه توسط کادر درمان، در بیمارستان یا درمانگاه، تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- جبران کمبود آب بدن و کمآبی، بهویژه در بیماران بستری
- تأمین انرژی و کالری موقت در بیمارانی که قادر به تغذیه خوراکی نیستند
- رقیقسازی و انتقال بسیاری از داروهای تزریقی دیگر
- کمک به کنترل موارد خفیف افت قند خون، طبق تشخیص پزشک
- استفاده در برخی پروتکلهای درمانی بیمارستانی، مانند همراهی با انسولین برای کنترل پتاسیم خون
روش مصرف
دکستروز ۵٪ هرگز خودسرانه مصرف نمیشود و فقط توسط پزشک یا پرستار، از راه سرم وریدی و در محیط بیمارستان یا درمانگاه تزریق میشود. سرعت و حجم تزریق را پزشک بر اساس وضعیت بدنی، میزان کمآبی، عملکرد قلب و کلیه، و قند خون بیمار تعیین میکند و در طول تزریق آن را پایش میکند. ممکن است در حین دریافت این محلول، قند خون و علائم حیاتی بهطور منظم بررسی شود؛ اگر محل تزریق دردناک، متورم یا قرمز شد، حتماً به کادر درمان اطلاع دهید. تغییر سرعت تزریق یا قطع آن فقط باید با تشخیص پزشک یا پرستار انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر دیابت دارید یا قند خونتان بالاست، پیش از تزریق به پزشک بگویید.
- اگر بیماری قلبی، نارسایی کلیه یا هر مشکلی در دفع مایعات بدن دارید، پزشک را مطلع کنید.
- سابقهٔ حساسیت به دکستروز یا فرآوردههای ذرت را، در صورت وجود، به تیم درمان بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و سرمهای دیگری را که دریافت میکنید به پزشک و پرستار اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر سابقهٔ سوءمصرف الکل یا سوءتغذیه دارید، حتماً به پزشک بگویید، زیرا ممکن است پیش از این تزریق به تیامین (ویتامین ب۱) نیز نیاز داشته باشید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم خفیف در محل تزریق
- التهاب ورید در محل سرم
- کبودی خفیف در محل سوزن
- افزایش گذرا و خفیف قند خون
- نشانههای اضافهبار مایعات مانند تنگی نفس، تورم ناگهانی دستوپا یا افزایش سریع وزن؛ در این صورت فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.
- نشانههای قند خون بسیار بالا یا بسیار پایین مانند تشنگی شدید، گیجی، لرزش یا تعریق زیاد؛ در این حالت بیدرنگ کادر درمان را مطلع کنید.
- علائم عفونت در محل تزریق مانند قرمزی فزاینده، ترشح چرکی یا تب.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر، خارش گسترده، تورم صورت و لبها یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- ضعف شدید، ضربان قلب نامنظم یا گیجی ناگهانی که میتواند نشانهٔ برهمخوردن الکترولیتهای بدن باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دکستروز ۵٪ میتواند اثر داروهای پایینآورنده قند خون مانند انسولین و داروهای خوراکی دیابت را تحت تأثیر قرار دهد و نیاز به تنظیم دوز آنها را ایجاد کند. مصرف همزمان با کورتیکواستروئیدها یا برخی دیورتیکها نیز میتواند قند خون یا تعادل الکترولیتهای بدن را بیشتر تغییر دهد. این محلول همچنین هرگز نباید از همان راه وریدی فرآوردههای خونی تزریق شود، زیرا میتواند به گلبولهای قرمز آسیب برساند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و هر سرم دیگری را که دریافت میکنید، حتماً به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دکستروز ۵٪ در بارداری، از جمله در جریان زایمان، در صورت نیاز پزشکی بهطور معمول تجویز میشود و پزشک در این دوره قند خون مادر را پایش میکند تا از افت قند خون نوزاد پس از تولد پیشگیری شود. در دوران شیردهی نیز معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند، اما تصمیم نهایی دربارهٔ نوع سرم، حجم و سرعت تزریق در هر بارداری یا شیردهی باید با پزشک متخصص گرفته شود.
نگهداری
این محلول معمولاً در بیمارستان یا درمانگاه نگهداری و توسط کادر درمان آماده میشود و بیمار بهندرت آن را در خانه نگه میدارد. در صورت تجویز سرمدرمانی در منزل، بستهٔ آن باید در دمای اتاق و دور از یخزدگی، گرمای شدید و نور مستقیم آفتاب نگهداری شود. پیش از تزریق، کیسه یا بطری باید از نظر سالم بودن، شفافیت محلول و نبود ذرات معلق بررسی شود و تاریخ انقضای آن کنترل شود؛ در صورت هرگونه نشتی، کدری یا تغییر رنگ، از آن استفاده نشود و دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۲۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دکستروز ۵٪ به شکل قرص یا شربت هم وجود دارد؟
۰۲فرق دکستروز ۵٪ با سرم نرمال سالین چیست؟
۰۳آیا تزریق دکستروز ۵٪ برای بیماران دیابتی خطرناک است؟
۰۴چرا گاهی همراه این سرم، ویتامین هم تزریق میشود؟
۰۵آیا ممکن است به دکستروز حساسیت داشت؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۲۴ سازنده، در گروه B05BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.