منیزیم سولفات
منیزیم سولفات فرآوردهای تزریقی از منیزیم، یکی از املاح ضروری بدن، است که سطح این ماده معدنی را در خون بهسرعت و بهشکل کنترلشده تنظیم میکند.
بیشتر برای جبران کمبود منیزیم خون، پیشگیری از تشنج در مسمومیت بارداری و کنترل برخی بینظمیهای خطرناک ضربان قلب، در بیمارستان تزریق میشود.
این دارو دامنهٔ ایمنی باریکی دارد؛ تزریق آن باید همراه با کنترل دقیق فشار خون، تنفس و رفلکسهای عضلانی توسط تیم درمانی انجام شود، بهویژه در افراد دارای بیماری کلیوی.
اگر حین یا پس از تزریق، گرگرفتگی شدید، تنگی نفس، سرگیجهٔ زیاد یا ضعف عضلانی غیرمعمول احساس کردید، بیدرنگ به پزشک یا پرستار بالای سرتان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
منیزیم سولفات نمکی معدنی از عنصر منیزیم است که بهصورت تزریقی — داخل وریدی یا گاهی عضلانی — در بیمارستان و درمانگاه استفاده میشود. منیزیم یکی از املاح ضروری بدن است که در عملکرد طبیعی اعصاب، عضلات، ضربان قلب و بسیاری از واکنشهای آنزیمی بدن نقش دارد. این فرآورده برای بالا بردن سریع و کنترلشدهٔ سطح منیزیم خون، کاهش تحریکپذیری عصبیعضلانی و پیشگیری از تشنج در شرایطی مانند مسمومیت بارداری بهکار میرود. هدف اصلی از تجویز آن، بازگرداندن سریع تعادل منیزیم بدن یا کنترل عوارض خطرناک ناشی از کمبود یا اختلال آن است، همیشه زیر نظر مستقیم پزشک.
موارد مصرف
- جبران و درمان کمبود منیزیم خون (هیپومنیزیمی)
- پیشگیری و کنترل تشنج در مسمومیت بارداری و اکلامپسی
- درمان برخی بینظمیهای خطرناک ضربان قلب (مانند تورساد دو پوانت)
- کمک به درمان حملات شدید آسم که به داروهای اولیه پاسخ کافی ندادهاند
- تأمین منیزیم در تغذیهٔ کامل داخلوریدی
- کاربرد محدود در بهتعویقانداختن زایمان زودرس، به تشخیص پزشک متخصص زنان
روش مصرف
این دارو خوراکی نیست؛ فقط بهصورت تزریق وریدی (سرم) یا گاهی عضلانی، توسط پزشک یا پرستار در بیمارستان یا درمانگاه تجویز و تزریق میشود و خود فرد آن را در خانه مصرف نمیکند. سرعت تزریق، مقدار و طول مدت درمان را پزشک بر اساس علت مصرف — مانند مسمومیت بارداری، کمبود منیزیم یا آریتمی قلبی — و نتیجهٔ آزمایشهای خون تعیین میکند. در طول تزریق، تیم درمانی معمولاً فشار خون، تنفس، رفلکسهای عضلانی و گاهی عملکرد کلیه را زیر نظر دارد تا مصرف در محدودهٔ ایمن باقی بماند. اگر در حین یا پس از تزریق احساس ناخوشی غیرمعمول — مانند گرگرفتگی شدید، تنگی نفس یا سرگیجهٔ زیاد — داشتید، بیدرنگ به پرستار یا پزشک بالای سرتان اطلاع دهید؛ هرگونه تغییر در برنامهٔ تزریق را فقط پزشک تصمیم میگیرد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود منیزیم خون (هیپومنیزیمی)
تزریق وریدی پس از رقیقکردن محلول ۵۰٪ انجام شود؛ سطح منیزیم پس از درمان دوباره بررسی شود. در نوزادان معمولاً فاصلهٔ دوز ۸ تا ۱۲ ساعت است.
پرهاکلامپسی شدید و اکلامپسی؛ پیشگیری یا کنترل تشنج
با پایش تنفس، رفلکس زانو و برونده ادرار انجام شود؛ کلسیم تزریقی برای درمان مسمومیت باید در دسترس باشد.
تورساد دو پوانت و برخی آریتمیهای بطنی مرتبط با کمبود منیزیم یا پتاسیم
با پایش مداوم نوار قلب و اصلاح کمبود پتاسیم انجام شود؛ در ناپایداری همودینامیک یا ایست قلبی، شوک الکتریکی و پروتکل احیا مقدم است.
حملهٔ شدید یا تهدیدکنندهٔ حیات آسم
برای مصرف روتین یا حملهٔ خفیف نیست؛ تکرار دوز توصیه نمیشود و باید با پایش فشارخون و تنفس انجام شود.
تأمین یا پیشگیری از کمبود منیزیم در تغذیهٔ کامل داخلوریدی
بهصورت افزودنی به محلول تغذیه و پس از بررسی سازگاری اجزای محلول مصرف شود؛ سطح منیزیم و عملکرد کلیه پایش شود.
پیش از مصرف بدانید
- بیماری کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه (چون دفع منیزیم از طریق کلیه انجام میشود)
- سابقهٔ میاستنی گراویس یا سایر بیماریهای عصبیعضلانی
- هرگونه اختلال در ریتم قلب یا بلوک قلبی
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی، بهویژه داروهای فشار خون و شلکنندهٔ عضلانی
- بارداری، شیردهی یا هر برنامهای برای بارداری
- سابقهٔ حساسیت دارویی به منیزیم سولفات یا سایر ترکیبات منیزیم
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی یا احساس گرمای ناگهانی هنگام تزریق
- تعریق
- حالت تهوع
- سردرد خفیف
- افت گذرای فشار خون هنگام تزریق
- ناراحتی یا سوزش خفیف در محل تزریق
- کاهش یا ازبینرفتن رفلکس زانو — نشانهٔ اولیهٔ تجمع بیشازحد منیزیم در بدن است و باید فوراً به تیم درمانی گزارش شود
- خوابآلودگی شدید، گیجی یا کاهش سطح هوشیاری — به پزشک یا پرستار فوراً اطلاع دهید
- تنفس کند، سطحی یا دشوار — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- ضربان قلب بسیار کند، نامنظم یا احساس تپش شدید — نیازمند بررسی فوری پزشک است
- افت شدید و ناگهانی فشار خون همراه با سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم
- ضعف شدید عضلانی یا ناتوانی موقت در حرکتدادن دستها و پاها
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان منیزیم سولفات تزریقی با داروهای مسدودکنندهٔ کانال کلسیم (Calcium Channel Blocker) مانند نیفدیپین میتواند افت فشار خون و ضعف عضلانی را تشدید کند. همزمانی با آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی یا داروهای شلکنندهٔ عضلانی مورداستفاده در بیهوشی نیز ممکن است اثر مهارکنندگی عصبیعضلانی را تقویت کرده و خطر ضعف تنفسی را افزایش دهد. آرامبخشها، مسکنهای اپیوئیدی و برخی داروهای قلبی مانند دیگوکسین هم میتوانند با این دارو تداخل داشته باشند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را پیش از هر تزریق به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
منیزیم سولفات تزریقی در بسیاری از موارد دقیقاً برای محافظت از مادر در برابر تشنج ناشی از مسمومیت بارداری (پرهاکلامپسی و اکلامپسی) تجویز میشود و در این کاربرد، زیر نظر پزشک متخصص زنان و در محیط بیمارستانی، ایمنی شناختهشدهای دارد. با این حال، مصرف طولانیمدت آن برای بهتعویقانداختن زایمان زودرس میتواند بر رشد استخوان و میزان کلسیم جنین اثر بگذارد، به همین دلیل معمولاً فقط برای مدتی کوتاه و با نظارت دقیق تجویز میشود. مقدار کمی از منیزیم نیز از راه شیر مادر به نوزاد منتقل میشود، اما این موضوع معمولاً نگرانی جدی ایجاد نمیکند. در هر حال، تصمیم نهایی دربارهٔ مصرف در دوران بارداری و شیردهی را پزشک بر اساس وضعیت بالینی خودتان میگیرد.
نگهداری
این دارو معمولاً در بیمارستان یا درمانگاه، توسط کادر درمان نگهداری و آماده میشود و نیازی به نگهداری آن در منزل نیست. اگر ویال یا آمپولی از آن به شما یا خانوادهتان تحویل داده شد، آن را در دمای اتاق، دور از نور مستقیم آفتاب، رطوبت و یخزدگی نگه دارید و پیش از مصرف، شفافیت محلول و تاریخ انقضا را بررسی کنید. این دارو و هر داروی تزریقی دیگر را دور از دسترس و دید کودکان نگه دارید و ویالهای استفادهنشده یا تاریخگذشته را طبق راهنمایی داروساز دور بیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 50 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا منیزیم سولفات را بهجای قرص، تزریقی تجویز میکنند؟
۰۲آیا تزریق منیزیم سولفات دردناک است؟
۰۳چرا هنگام تزریق این دارو، رفلکس زانو و تنفسم را کنترل میکنند؟
۰۴آیا مصرف این دارو در بارداری خطرناک است؟
۰۵اگر بیماری کلیوی دارم، آیا میتوانم این دارو را دریافت کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۴ سازنده، در گروه A12CC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.