همودیالیز اسیدی غلیظ
همودیالیز اسیدی غلیظ یک کنسانترهٔ اسیدی حاوی الکترولیتها و دکستروز است که برای ساخت مایع دیالیز بهکار میرود. این فرآورده از گروه محلولهای دیالیز در ردهٔ فرآوردههای خون و خونسازی است و مستقیماً به بیمار تزریق یا خورانده نمیشود.
بیشتر برای آمادهسازی مایع همودیالیز در نارسایی حاد یا پیشرفتهٔ کلیه استفاده میشود. مایع نهایی با کمک صافی دیالیز، مواد زاید و آب اضافی را خارج میکند و به تنظیم الکترولیتها کمک میکند.
کنسانترهٔ خالص بسیار غلیظ است و مصرف مستقیم یا رقیقسازی نادرست آن میتواند اختلال شدید الکترولیتی و اسیدی ـ بازی ایجاد کند. باید فقط در دستگاه سازگار و توسط کارکنان آموزشدیده، با آب تصفیهشده و جزء بیکربنات طبق تنظیمات دستگاه استفاده شود.
اگر بیماری قلبی یا کبدی، دیابت، اختلال پتاسیم، کلسیم یا منیزیم، حساسیت قبلی به مایع دیالیز یا بارداری دارید، پیش از جلسه اطلاع دهید. تپش قلب، تنگی نفس، غش، ضعف شدید یا گرفتگی شدید عضلات هنگام یا پس از دیالیز نیازمند اطلاع فوری به پرستار دیالیز است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این فرآورده یک کنسانترهٔ اسیدی همودیالیز است که از نظر ردهبندی در گروه خون و خونسازی و زیرگروه محلولهای همودیالیز قرار میگیرد. در ترکیب آن سدیم، پتاسیم، منیزیم، کلسیم، کلراید، یون استات و دکستروز مونوهیدرات وجود دارد. پس از رقیقسازی کنترلشده، مایع دیالیز در سوی دیگر غشای صافی جریان مییابد و با جابهجایی آب و مواد محلول، به خروج مواد زاید و آب اضافی از خون کمک میکند. ترکیب مایع نهایی برای رساندن الکترولیتها و وضعیت اسیدی ـ بازی خون به محدودهٔ هدف، بر اساس نسخهٔ دیالیز و آزمایشهای بیمار تنظیم میشود.
موارد مصرف
- تهیهٔ مایع دیالیز برای همودیالیز در نارسایی حاد کلیه
- تهیهٔ مایع دیالیز برای همودیالیز در نارسایی مزمن یا پیشرفتهٔ کلیه
- کمک به برداشت اوره و سایر مواد زاید محلول از خون
- کمک به برداشت آب اضافی و کنترل تعادل مایعات
- کمک به تنظیم سدیم، پتاسیم، کلسیم و منیزیم و اصلاح اسیدوز، بر اساس نسخه و آزمایشهای دیالیز
روش مصرف
این فرآورده فقط برای دستگاه همودیالیز سازگار است و برای دیالیز صفاقی، تزریق یا مصرف خوراکی کاربرد ندارد. کارکنان آموزشدیدهٔ دیالیز باید آن را با آب تصفیهشده و محلول بیکربنات، طبق برچسب محصول و تنظیمات دستگاه، رقیق و مخلوط کنند؛ کنسانترهٔ اسیدی و بیکربنات غلیظ نباید مستقیماً با هم مخلوط شوند. نسبت و ترکیب نهایی محلول، زمان و دفعات دیالیز بر اساس نسخه، نتایج آزمایشها و وضعیت بیمار تعیین میشود و نباید خودسرانه تغییر کند. اگر در جلسه احساس ناخوشی کردید، همان لحظه به پرستار دیالیز اطلاع دهید و خودسرانه از دستگاه جدا نشوید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش غیرعادی در جلسهٔ دیالیز یا هنگام استفاده از محلولهای دیالیز را اطلاع دهید.
- بیماری قلبی، نارسایی قلبی، اختلال ریتم قلب یا افت و نوسان شدید فشارخون را با تیم دیالیز در میان بگذارید.
- بالا یا پایین بودن پتاسیم، کلسیم، منیزیم یا سدیم و نیز سابقهٔ اسیدوز را اطلاع دهید؛ این موارد ممکن است به تنظیم متفاوت مایع دیالیز نیاز داشته باشند.
- اگر دیابت یا بیماری شدید کبد دارید، پیش از جلسه اطلاع دهید؛ دکستروز و یون استات میتوانند در تنظیمات و پایش درمان اهمیت داشته باشند.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای قلب و فشارخون، مکملهای الکترولیتی و داروهای دیابت را ارائه کنید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را اعلام کنید. کارکنان دیالیز نیز باید پیش از استفاده، بستهبندی، تاریخ انقضا، شفافیت محلول و نبود ذرات یا نشتی را بررسی کنند.
عوارض احتمالی
- افت فشارخون، سبکی سر یا تهوع هنگام دیالیز؛ این علائم گاهی از خود روند دیالیز ناشی میشوند.
- گرفتگی یا درد عضلات، بهویژه در پاها
- سردرد، خستگی یا ضعف کوتاهمدت پس از جلسه
- خارش یا ناراحتی پوستی خفیف
- بالا یا پایین رفتن موقت قند خون، بهویژه در افراد مبتلا به دیابت
- تپش قلب، ضربان نامنظم، ضعف شدید یا غش؛ همان لحظه به پرستار دیالیز اطلاع دهید و اگر خارج از بخش رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، خسخس، تورم لب، صورت یا زبان، کهیر گسترده یا احساس خفگی؛ فوراً به کارکنان دیالیز اطلاع دهید و در صورت بروز خارج از بخش، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، گیجی شدید، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری؛ این علائم نیازمند ارزیابی فوری هستند، بنابراین فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیحسی اطراف دهان، لرزش، اسپاسم یا گرفتگی شدید و مداوم عضلات؛ همان لحظه به پرستار دیالیز اطلاع دهید تا الکترولیتها و تنظیمات درمان بررسی شود.
- تب و لرز ناگهانی، درد شدید پشت یا قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا تهوع شدید در جریان دیالیز؛ فوراً به کارکنان دیالیز اطلاع دهید و اگر پس از خروج از بخش رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این کنسانتره با غذا یا الکل تداخل مستقیم معمول ندارد، اما رژیم نمک، پتاسیم و مایعات در بیماران دیالیزی بر نتیجهٔ درمان اثر میگذارد. داروهای قلب و فشارخون، داروهای ادرارآور، مکملهای پتاسیم، منیزیم یا کلسیم، داروهای دیابت و داروهای مؤثر بر ریتم قلب ممکن است با وضعیت الکترولیت، فشارخون یا قند خون تداخل بالینی داشته باشند. برخی داروها نیز هنگام دیالیز از خون خارج میشوند و زمان مصرفشان ممکن است نیاز به تنظیم داشته باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو؛ الکل نیز میتواند افت فشار و سرگیجه را هنگام یا پس از دیالیز بیشتر کند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این فرآورده بخشی از درمان همودیالیز است و دربارهٔ آن بهصورت مستقل، اطلاعات کافی برای تصمیمگیری خودسرانه در بارداری یا شیردهی وجود ندارد. اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، متخصص کلیه و متخصص زنان باید مطلع باشند؛ در بارداری ممکن است برنامهٔ دیالیز و ترکیب مایع نهایی تغییر کند. در شیردهی نیز وضعیت مادر و داروهای همراه تعیینکننده است؛ قطع دیالیز یا شیردهی را خودسرانه انجام ندهید.
نگهداری
فرآورده را در بستهبندی اصلی، در دمای اتاق و در محدودهٔ دمایی درجشده روی برچسب، دور از گرمای شدید، نور مستقیم و یخزدگی نگهداری کنید. درپوش را بسته نگه دارید، آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از استفاده تاریخ انقضا، شفافیت محلول و نبود ذرات یا نشتی را بررسی کنید. محلول رقیقشده یا باقیمانده را برای استفادهٔ بعدی نگه ندارید و طبق دستور واحد دیالیز دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول غلیظ | 70 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم این محلول را بنوشم یا تزریق کنم؟
۰۲چرا این محلول باید با آب و بیکربنات رقیق شود؟
۰۳چرا ممکن است ترکیب مایع دیالیز من با بیمار دیگری فرق داشته باشد؟
۰۴اگر هنگام دیالیز دچار گرفتگی عضلات یا سرگیجه شوم چه کنم؟
۰۵آیا دکستروز موجود در این محلول قند خونم را تغییر میدهد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۷ سازنده، در گروه B05ZA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.