سرترالین
سرترالین دارویی از گروه مهارکنندههای اختصاصی بازجذب سروتونین (SSRI) است که با افزایش دسترسی سروتونین در مغز، به تنظیم خلقوخو و کاهش اضطراب کمک میکند.
بیشترین کاربرد آن درمان افسردگی اساسی، اختلالهای اضطرابی مانند اختلال پانیک و اضطراب اجتماعی، و اختلال وسواس فکری-عملی است.
این دارو معمولاً هفتهها زمان میبرد تا اثر کامل خود را نشان دهد و قطع ناگهانی آن، بهویژه پس از مصرف طولانی، میتواند با ناراحتیهایی همراه باشد؛ کاهش دوز باید همیشه تدریجی و زیر نظر پزشک انجام شود.
اگر افکار آسیب به خود، تغییر شدید و ناگهانی خلق، نشانههای آلرژی جدی یا علائم سندرم سروتونین مانند تب و لرزش شدید داشتید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سرترالین (Sertraline) دارویی خوراکی از گروه مهارکنندههای اختصاصی بازجذب سروتونین (SSRI) و از زیرشاخهٔ داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی است. این دارو با مهارِ بازجذب سروتونین در سیناپسهای عصبی، غلظت این ناقل عصبی را در مغز افزایش میدهد و بهتدریج به تنظیم خلقوخو، کاهش اضطراب و بهبود افکار وسواسی کمک میکند. اثر آن فوری نیست و معمولاً چند هفته طول میکشد تا بیمار بهبود محسوسی احساس کند. در ایران با نامهای تجاری گوناگونی از جمله زولوفت عرضه میشود و بهشکل قرص و کپسول در قدرتهای مختلف در دسترس است. هدف اصلی درمان با این دارو، کاهش نشانههای افسردگی یا اضطراب و بهبود کیفیت زندگی روزمرهٔ فرد است.
موارد مصرف
- درمان اختلال افسردگی اساسی
- کنترل اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)
- کاهش نشانههای اختلال پانیک
- درمان اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
- کاهش اضطراب در اختلال اضطراب اجتماعی (فوبیای اجتماعی)
- تسکین نشانههای اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD)
روش مصرف
سرترالین را میتوان همراه یا بدون غذا مصرف کرد؛ خوردن آن همراه غذا معمولاً ناراحتی گوارشیِ احتمالی را کم میکند. بهتر است هر روز در ساعتی مشخص و ثابت مصرف شود؛ برخی افراد صبحها و برخی شبها راحتتر آن را تحمل میکنند و پزشک بر اساس واکنش بدن شما، زمان مناسب را تعیین میکند. اثر این دارو روی خلقوخو و اضطراب فوری نیست و معمولاً چند هفته طول میکشد تا بهبودی محسوس شود؛ حتی اگر در روزهای نخست تغییری احساس نکردید، بدون مشورت با پزشک مصرف را قطع نکنید. از آنجا که قطع ناگهانیِ این دسته داروها پس از مدتی مصرف میتواند با سرگیجه، بیقراری یا حالتی شبیه آنفولانزا همراه باشد، هرگونه کاهش دوز یا پایان درمان باید تدریجی و زیر نظر پزشک انجام شود. مقدار دقیق، تعداد نوبتهای مصرف و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساس شرایط شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اختلال افسردگی اساسی
با یا بدون غذا و هر روز در ساعت ثابت مصرف شود؛ قطع دارو باید تدریجی باشد.
اختلال وسواس فکری-عملی
اثر درمانی ممکن است دیرتر ظاهر شود؛ افزایش دوز زودتر از یک هفته انجام نشود.
اختلال پانیک
شروع با دوز کمتر به کاهش عوارض و تشدید موقت اضطراب کمک میکند؛ با یا بدون غذا مصرف شود.
اختلال استرس پس از سانحه
با یا بدون غذا و در ساعت ثابت مصرف شود؛ تغییر دوز فقط بهصورت تدریجی انجام شود.
اختلال اضطراب اجتماعی
شروع با ۲۵ میلیگرم برای کاهش عوارض آغاز درمان است؛ با یا بدون غذا مصرف شود.
اختلال ملال پیش از قاعدگی
در مصرف متناوب، درمان با هر چرخه تکرار میشود؛ در صورت افزایش به ۱۰۰ میلیگرم، معمولاً ۳ روز نخست ۵۰ میلیگرم و سپس ۱۰۰ میلیگرم مصرف میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به سرترالین یا سایر داروهای این گروه (SSRI) حساسیت داشتهاید، به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ اختلال دوقطبی، دورههای شیدایی (مانیا)، تشنج، گلوکومِ زاویهبسته یا اختلالهای خونریزیدهنده را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر در حال حاضر یا طی دو هفتهٔ اخیر داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) مصرف کردهاید، حتماً پیش از شروع سرترالین به پزشک بگویید، چون مصرف همزمان آنها ممنوع است.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه داروهای رقیقکنندهٔ خون، سایر داروهای اعصاب و روان یا داروهای میگرن را با پزشک در میان بگذارید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف یا ادامهٔ آن با پزشک مشورت کنید.
- اگر خودتان یا نزدیکانتان سابقهٔ افکار خودآزاری یا خودکشی دارید، بهویژه در نوجوانان و جوانان، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا در ابتدای درمان پایش دقیقتری انجام شود.
عوارض احتمالی
- تهوع یا ناراحتی معده
- اسهال
- بیخوابی یا برعکس، خوابآلودگی
- خشکی دهان
- سردرد
- کاهش میل جنسی یا تأخیر در ارگاسم
- بدتر شدنِ ناگهانی خلق یا بروز افکار آسیب به خود و خودکشی، بهویژه در نوجوانان، جوانان و هفتههای نخست درمان یا پس از تغییر دوز؛ در این حالت فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای سندرم سروتونین مانند تب، بیقراری شدید، لرزش، تعریق زیاد، ضربان قلب سریع یا گیجی؛ نیازمند مراجعهٔ فوری پزشکی است.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، بهویژه در دستگاه گوارش، که باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
- نشانههای شیدایی مانند سرخوشی غیرعادی، پرحرفی بیش از حد یا کاهش شدید نیاز به خواب؛ در صورت بروز، به پزشک اطلاع دهید.
- علائم کاهش سدیم خون مانند سردرد شدید، گیجی، ضعف یا بیثباتی، بهخصوص در سالمندان؛ نیازمند بررسی پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سرترالین با چند دستهٔ دارو تداخلهای مهمی دارد. مصرف همزمان یا نزدیک به داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) کاملاً ممنوع است، چون خطر سندرم سروتونین را بهشدت افزایش میدهد؛ حالتی جدی که معمولاً با تب، بیقراری شدید، لرزش و ضربان قلب نامنظم همراه است، و به همین دلیل باید حداقل دو هفته میان قطع یکی از این دو دارو و شروع دیگری فاصله باشد. مصرف همزمان با سایر داروهای سروتونینی مانند برخی داروهای میگرن (تریپتانها)، ترامادول یا سایر ضدافسردگیها نیز همین خطر را بیشتر میکند. سرترالین میتواند اثر رقیقکنندگیِ داروهایی مانند وارفارین را تشدید کند و همراه با آسپرین یا سایر ضدالتهابهای غیراستروئیدی، خطر خونریزی گوارشی را بالا میبرد. مصرف همزمان آن با داروی پیموزاید نیز بهدلیل خطر اختلال ریتم قلب ممنوع است. الکل هم توصیه نمیشود، چون میتواند برخی عوارض این دارو را تشدید کند. برای پیشگیری از هر تداخل احتمالی، فهرست کاملِ داروها و مکملهای مصرفیتان را با پزشک و داروساز در میان بگذارید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سرترالین از داروهای این گروه است که در بارداری نسبتاً بیشتر بررسی شده، اما مصرف آن در سهماههٔ پایانی بارداری گاهی با نشانههای گذرا در نوزاد مانند بیقراری، دشواری در تغذیه یا مشکل تنفسی همراه بوده است. تصمیم دربارهٔ شروع، ادامه یا قطع مصرف در بارداری باید با در نظر گرفتنِ خطر افسردگی یا اضطرابِ درماننشده در برابر خطرهای احتمالی دارو، فقط با پزشک متخصص گرفته شود و هرگز خودسرانه قطع نشود. سرترالین به مقدار کمی وارد شیر مادر میشود و در میان داروهای این گروه، معمولاً یکی از گزینههای ترجیحیِ دوران شیردهی بهشمار میآید؛ بااینحال این مصرف هم باید زیر نظر پزشک و همراه با توجه به خوابآلودگی یا بیقراریِ احتمالی در نوزاد باشد.
نگهداری
سرترالین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرص یا کپسول را در بستهٔ اصلی و دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
| قرص | 100 mg |
| قرص | 25 mg |
| کپسول | 100 mg |
| کپسول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۹ برند از ۴۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱سرترالین چه مدت طول میکشد تا اثرش را نشان دهد؟
۰۲آیا میتوان به محض احساس بهبودی مصرف سرترالین را قطع کرد؟
۰۳آیا سرترالین اعتیادآور است؟
۰۴آیا سرترالین روی میل جنسی اثر میگذارد؟
۰۵آیا مصرف الکل همراه با سرترالین مشکلی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۹ برند از ۴۰ سازنده، در گروه N06AB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.