پیموزاید
پیموزاید دارویی ضدروانپریشی از نسلِ اول است که با کاهشِ فعالیتِ دوپامین در مغز، علائمِ حرکتی و روانیِ ناشی از این مادهٔ شیمیایی را کنترل میکند.
این دارو بیشتر برای کاهشِ تیکهای حرکتی و صوتیِ سندرم تورت و نیز در برخی مواردِ روانپریشیِ مقاوم به درمانهای دیگر تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ پیموزاید، اثرِ آن بر ریتمِ قلب و احتمالِ طولانیشدنِ فاصلهٔ QT است؛ به همین دلیل پزشک معمولاً پیش و حینِ درمان نوارِ قلب کنترل میکند.
اگر تپشِ قلب، غش، تبِ بالا همراه با سفتیِ عضلانی، یا حرکاتِ غیرارادیِ جدید ظاهر شد، باید بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیموزاید داروی ضدروانپریشیِ نسل اول (تیپیک) از خانوادهٔ دیفنیلبوتیلپیپریدینها و از گروهِ داروهای مؤثر بر دستگاهِ عصبی است. این دارو با مسدود کردنِ گیرندهٔ دوپامین (Dopamine Receptor) در مغز، فعالیتِ بیشازحدِ مسیرهای دوپامینرژیک را کاهش میدهد و از این راه علائمِ حرکتی و روانیِ مرتبط را تعدیل میکند. کاربردِ اصلیِ پیموزاید، کاهشِ تیکهای حرکتی و صوتیِ سندرمِ تورت در مواردی است که درمانهای دیگر پاسخِ کافی ندادهاند؛ همچنین در برخی موارد برای روانپریشیِ مزمنِ مقاوم به درمان بهکار میرود. ویژگیِ متمایزِ این دارو نسبت به بسیاری از داروهای مشابه، اثرِ آن بر ریتمِ الکتریکیِ قلب است؛ به همین دلیل مصرفِ آن همیشه باید زیرِ نظرِ دقیقِ پزشک و همراه با پایشِ دورهایِ نوارِ قلب باشد.
موارد مصرف
- کاهشِ تیکهای حرکتی و صوتیِ سندرم تورت که به درمانهای دیگر پاسخِ کافی ندادهاند
- کنترلِ علائمِ روانپریشی در بیمارانی که سایر داروهای ضدروانپریشی برایشان مؤثر نبوده است
- کمک به کنترلِ برخی اختلالاتِ هذیانیِ خاص، مانند هذیانِ انگلزدگیِ پوستی، به تشخیصِ روانپزشک
روش مصرف
پیموزاید معمولاً بهصورتِ قرص و طبقِ برنامهٔ زمانیِ مشخصی که پزشک تعیین میکند مصرف میشود؛ بهتر است هر روز در ساعتِ ثابتی خورده شود تا سطحِ دارو در بدن یکنواخت بماند. این قرص را میتوان با یا بدونِ غذا میل کرد، مگر آنکه پزشک یا داروساز توصیهٔ دیگری داده باشد. مقدارِ مصرف و مدتِ درمان کاملاً بر اساسِ وضعیتِ هر فرد تعیین میشود، پس هرگز نباید آن را خودسرانه تغییر داد یا بیش از نسخه مصرف کرد. قطعِ ناگهانیِ پیموزاید پس از مصرفِ طولانیمدت میتواند باعثِ بازگشتِ تیکها یا علائمِ روانی شود؛ بنابراین هرگونه تغییر یا توقفِ مصرف باید تدریجی و طبقِ نظرِ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سندرم تورت با تیکهای حرکتی و صوتی شدید و مقاوم به درمان
برای تیکهای خفیف یا صرفاً ظاهری مناسب نیست؛ پیش از شروع و هنگام تنظیم دوز، نوار قلب و بررسی الکترولیتها لازم است.
اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی مزمن مقاوم به درمانهای دیگر
پاسخ ممکن است با تأخیر ظاهر شود؛ نوار قلب پیش از شروع و بهصورت دورهای لازم است و قطع درمان باید تدریجی باشد.
اختلالات هذیانی خاص، مانند هذیان انگلزدگی پوستی
تشخیص باید توسط روانپزشک تأیید شود؛ بهدلیل خطر آریتمی، بررسی نوار قلب، الکترولیتها و تداخلهای دارویی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به پیموزاید یا سایرِ داروهای ضدروانپریشی را به پزشک اطلاع دهید
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، اختلالِ ریتمِ قلب یا طولانیبودنِ فاصلهٔ QT در خود یا نزدیکانِ خانواده را حتماً با پزشک در میان بگذارید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی خود را به پزشک بگویید، بهویژه هر دارویی که بر ریتمِ قلب اثر میگذارد
- سابقهٔ صرع یا تشنج و هرگونه اختلالِ کبدی یا کلیوی را با پزشک مطرح کنید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ این دارو با پزشک مشورت کنید
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و احساسِ خستگی
- خشکیِ دهان
- لرزشِ خفیفِ دست یا سفتیِ عضلانی
- یبوست
- سردرد
- حرکاتِ غیرارادیِ جدید در صورت، زبان یا اندامها؛ در صورتِ مشاهده به پزشک اطلاع دهید
- تبِ بالا همراه با سفتیِ شدیدِ عضلانی، تعریقِ زیاد و گیجی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تپشِ قلب، سرگیجهٔ شدید یا غش که ممکن است به اختلالِ ریتمِ قلب مربوط باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تورمِ صورت یا لبها، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس؛ با اورژانس تماس بگیرید
- افکار یا رفتارِ غیرعادی و افسردگیِ شدید؛ در اسرع وقت با پزشک در میان بگذارید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیموزاید با داروهای متعددی تداخل دارد و مهمترین نگرانی، تشدیدِ اثرِ آن بر ریتمِ قلب است. مصرفِ همزمان با برخی آنتیبیوتیکهای ماکرولیدی، داروهای ضدقارچِ آزولی، برخی داروهای ضدافسردگی و هر دارویِ دیگری که فاصلهٔ QT را طولانی میکند، میتواند خطرناک باشد و معمولاً ممنوع یا نیازمندِ احتیاطِ شدید است. آبِ گریپفروت نیز میتواند سطحِ خونیِ پیموزاید را بالا ببرد و مصرفِ الکل یا سایرِ داروهای خوابآور و آرامبخش میتواند خوابآلودگی را تشدید کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا از هرگونه تداخلِ خطرناک پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ ایمنیِ پیموزاید در بارداری در دست است، بنابراین مصرفِ آن معمولاً تنها زمانی توصیه میشود که فایدهٔ آن برای مادر از خطرِ احتمالی بیشتر باشد. مصرف در ماههای پایانیِ بارداری ممکن است در نوزادِ تازهمتولدشده باعثِ علائمِ گذرای حرکتی یا بیقراری شود. پیموزاید همچنین ممکن است به مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر شود، پس تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی در دورانِ مصرفِ این دارو باید حتماً با پزشک گرفته شود.
نگهداری
پیموزاید را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 1 mg |
| قرص | 4 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پزشک پیش از شروعِ پیموزاید نوارِ قلب میگیرد؟
۰۲آیا پیموزاید اعتیادآور است؟
۰۳آیا مصرفِ پیموزاید همراه با غذا لازم است؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ پیموزاید فراموش شود چه باید کرد؟
۰۵آیا پیموزاید بر رانندگی اثر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه N05AG02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.