سلژیلین
سلژیلین دارویی است که با مهارِ آنزیمی به نامِ مونوآمیناکسیداز نوع B، سطحِ دوپامین را در مغز افزایش میدهد.
بیشتر برای درمانِ بیماری پارکینسون، معمولاً همراه با لوودوپا یا در مراحلِ اولیه بهتنهایی، تجویز میشود.
این دارو با برخی داروهای ضدافسردگی، مسکنهای اُپیوییدیِ خاص (مانندِ پتیدین) و برخی داروهای سرماخوردگی تداخلِ جدی دارد و ترکیبِ آنها بدونِ نظرِ پزشک میتواند خطرناک باشد.
پیش از شروع، تغییر یا قطعِ هر داروی دیگر (بهویژه ضدافسردگیها یا مسکنها) و در صورتِ بروزِ گیجی، بیقراریِ شدید یا هر نشانهٔ غیرعادی، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سلژیلین (Selegiline) دارویی از ردهٔ داروهای دوپامینرژیک است که با مهارِ انتخابیِ آنزیمِ مونوآمیناکسیداز نوع B کارِ خود را انجام میدهد؛ آنزیمی که مسئولِ تجزیهٔ دوپامین در مغز است. با مهارِ این آنزیم، مقدارِ دوپامینِ در دسترس در مغز افزایش مییابد و همین امر به بهبودِ علائمِ حرکتیِ بیماریِ پارکینسون کمک میکند. این دارو معمولاً بهعنوانِ درمانِ کمکی در کنارِ لوودوپا یا در مراحلِ ابتداییِ بیماری بهکار میرود. سلژیلین بیماریِ پارکینسون را درمان نمیکند، اما میتواند به کنترلِ بهترِ علائم و کاهشِ نوسانهای اثرِ لوودوپا کمک کند.
موارد مصرف
- درمانِ کمکیِ بیماریِ پارکینسون همراه با لوودوپا/کاربیدوپا
- تکدرمانی برای علائمِ خفیفِ اولیهٔ بیماریِ پارکینسون
- کاهشِ نوسانهای «روشن-خاموش» (افتِ ناگهانیِ اثرِ دارو) در بیمارانی که لوودوپا مصرف میکنند
- کمک به کاهشِ نیاز به دوزِ بالاترِ لوودوپا در برخی بیماران
روش مصرف
سلژیلین را دقیقاً طبقِ برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید. معمولاً بهتر است این دارو در ساعاتِ اولِ روز (صبح یا اوایلِ روز) خورده شود، چون در برخی افراد میتواند در خوابِ شب اختلال ایجاد کند. مصرف همراه با غذا یا بدونِ آن معمولاً تفاوتِ چندانی ندارد، مگر آنکه پزشک یا داروساز دستورِ دیگری داده باشد. تلاش کنید هر روز در ساعتِ مشخصی دارو را مصرف کنید تا اثرگذاریِ آن یکنواخت بماند. سلژیلین را بدونِ مشورت با پزشک قطع نکنید، چون قطعِ ناگهانیِ داروهای پارکینسون میتواند علائم را موقتاً بدتر کند؛ هر تغییری در نحوهٔ مصرف باید با نظرِ پزشک یا داروساز انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان کمکی بیماری پارکینسون همراه با لوودوپا/کاربیدوپا
همراه غذا مصرف شود. با افزودن سلژیلین، عوارض لوودوپا مانند حرکات غیرارادی ممکن است بیشتر شود؛ کاهش لوودوپا فقط با نظر پزشک انجام شود.
تکدرمانی بیماری پارکینسون اولیه با علائم خفیف
برای بهتعویقانداختن نیاز به لوودوپا بهکار میرود؛ مصرف نوبتها در صبح و ظهر میتواند بیخوابی را کمتر کند.
کاهش نوسانهای «روشن-خاموش» در بیماری پارکینسون هنگام مصرف لوودوپا
به درمان لوودوپا افزوده میشود؛ در صورت تشدید حرکات غیرارادی یا افت فشار، پزشک ممکن است دوز لوودوپا را تنظیم کند.
کمک به کاهش نیاز به دوز بالاتر لوودوپا در بیماری پارکینسون
کاهش دوز لوودوپا باید تدریجی و فقط با نظر پزشک انجام شود؛ سلژیلین را برای جبران آن خودسرانه افزایش ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به سلژیلین یا هر یک از اجزای آن حساسیت دارید.
- اگر داروی ضدافسردگی (مانندِ مهارکنندههای بازجذبِ سروتونین، مهارکنندههای بازجذبِ سروتونین-نوراپینفرین یا داروهای سهحلقهای) یا هر مهارکنندهٔ دیگرِ مونوآمیناکسیداز مصرف میکنید یا بهتازگی قطع کردهاید.
- اگر مسکنِ اُپیوییدی (بهویژه پتیدین/مپریدین یا ترامادول) مصرف میکنید یا قرار است تحتِ بیهوشی یا جراحی قرار بگیرید.
- اگر فشارِ خونِ بالای کنترلنشده، بیماریِ قلبیعروقی یا سابقهٔ اختلالاتِ روانی (مانندِ روانپریشی) دارید.
- اگر بیماریِ کبدی دارید، باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید.
- پیش از شروعِ سلژیلین، فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیات (بهویژه داروهای سرماخوردگیِ حاویِ دکسترومتورفان) را با پزشک یا داروساز در میان بگذار.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع
- سرگیجه یا احساسِ سبکیِ سر
- خشکیِ دهان
- بیخوابی، بهویژه اگر دارو در ساعاتِ پایانیِ روز مصرف شود
- سردرد
- گیجیِ شدید، توهم یا تغییرِ ناگهانی در رفتار — در صورتِ بروز، هرچه زودتر به پزشک اطلاع دهید.
- افتِ فشارِ خون هنگامِ ایستادن یا بلند شدن که باعثِ سرگیجه یا حالتِ نزدیک به غش میشود — اگر شدید یا مکرر بود، به پزشک اطلاع دهید و هنگامِ تغییرِ وضعیت از نشسته به ایستاده با احتیاط عمل کنید.
- نشانههای نشانگانِ سروتونین مانندِ بیقراریِ شدید، تبِ بالا، سفتیِ عضلانی، تعریقِ زیاد و تندیِ غیرعادیِ ضربانِ قلب — این وضعیت جدی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افزایشِ حرکاتِ غیرارادیِ ناشی از دارو (دیسکینزی) در کسانی که همزمان لوودوپا مصرف میکنند — این موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا در صورتِ نیاز دوزِ داروها بازبینی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سلژیلین با گروهی از داروها تداخلِ جدی دارد که پزشک یا داروساز باید حتماً از مصرفِ آنها آگاه باشد. مصرفِ همزمان با داروهای ضدافسردگیِ جدیدتر (مهارکنندههای بازجذبِ سروتونین یا سروتونین-نوراپینفرین)، داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای یا سایرِ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز میتواند خطرِ نشانگانِ سروتونین را افزایش دهد، وضعیتی که میتواند جدی و خطرناک باشد؛ به همین دلیل معمولاً باید فاصلهٔ زمانیِ مشخصی بینِ قطعِ یک دارو و شروعِ داروی دیگر رعایت شود. ترکیب با پتیدین (مپریدین) و برخی مسکنهای اُپیوییدیِ دیگر نیز میتواند بسیار خطرناک باشد و باید کاملاً از آن پرهیز شود. برخی داروهای ضدسرفه و سرماخوردگی و مکملهای گیاهیِ خاص نیز ممکن است با سلژیلین تداخل داشته باشند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ سلژیلین در دورانِ بارداری اطلاعاتِ محدودی وجود دارد و این دارو معمولاً فقط در صورتی تجویز میشود که فایدهٔ آن برای مادر روشنتر از خطرِ احتمالی باشد. دربارهٔ ترشحِ این دارو در شیرِ مادر و بیخطر بودنِ آن برای نوزاد نیز اطلاعاتِ کافی در دست نیست. به همین دلیل، اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
سلژیلین را در دمای اتاق، دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهٔ دارو دستورِ دیگری قید شده باشد. آن را همیشه دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضای دارو را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سلژیلین بیماریِ پارکینسون را درمانِ قطعی میکند؟
۰۲چرا معمولاً توصیه میشود سلژیلین در ساعاتِ اولِ روز مصرف شود؟
۰۳آیا مصرفِ همزمانِ سلژیلین با داروهای ضدافسردگی بیخطر است؟
۰۴آیا لازم است هنگامِ مصرفِ سلژیلین از خوردنِ برخی غذاها مانندِ پنیرهای کهنه پرهیز کنم؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ سلژیلین را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۶ سازنده، در گروه N04BD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.