ساکیتوزوماب گوویتکان
ساکیتوزوماب گوویتکان یک داروی ضدسرطان هدفمند از نوع ترکیب پادتن و داروی سلولکش است. بخش پادتن آن به پروتئین تروپ۲ روی بسیاری از سلولهای سرطانی میچسبد و بخش دارویی، تکثیر و ترمیم مادهٔ ژنتیکی را مختل میکند.
بیشتر برای برخی انواع سرطان پستان سهگانهمنفی و سرطان پستان با گیرندهٔ هورمونی مثبت و گیرندهٔ عامل رشد اپیدرمی انسانی نوع ۲ منفی، در حالت موضعی پیشرفتهٔ غیرقابل جراحی یا متاستاتیک بهکار میرود. جایگاه آن در خط درمان به ویژگیهای تومور، درمانهای قبلی و مناسب بودن درمانهای ایمنی بستگی دارد.
دو خطر برجستهٔ آن کاهش شدید گلبولهای سفیدِ نوتروفیل و اسهال شدید است؛ این عوارض ممکن است از نخستین چرخه رخ دهند. تب یا لرز، نشانههای عفونت، اسهال تازه یا شدید، مدفوع سیاه یا خونی، یا تورم صورت و تنگی نفس را فوراً گزارش کنید.
پیش از شروع، دربارهٔ سابقهٔ عفونت یا افت سلولهای خونی، بیماری کبد یا کلیه، کاهش فعالیت آنزیم یوجیتی۱ای۱، حساسیت شدید، داروهای ضدسرطان دیگر و بارداری یا شیردهی اطلاع دهید. تب، لرز، اسهال، استفراغ کنترلنشده یا هر نشانهٔ حساسیت نیاز به تماس سریع با تیم درمان دارد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ساکیتوزوماب گوویتکان، که در ایران با نام تجاری ترودلوی نیز شناخته میشود، داروی ضدسرطان هدفمندی از گروه ترکیب پادتن و داروی سلولکش است. پادتن آن به پروتئین تروپ۲ روی بسیاری از سلولهای سرطانی متصل میشود و دارو را وارد سلول میکند. جزء فعال اسان۳۸ آنزیم توپوایزومراز یک را مهار میکند؛ در نتیجه تکثیر و ترمیم مادهٔ ژنتیکی مختل میشود و سلول سرطانی از بین میرود. این دارو برای برخی شکلهای پیشرفته یا منتشر سرطان پستان بهکار میرود و کاربرد دقیق و خط درمان، به ویژگیهای تومور، سابقهٔ درمان و مجوز فرآورده بستگی دارد.
موارد مصرف
- در برخی پروتکلها: سرطان پستان سهگانهمنفی موضعی پیشرفتهٔ غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، پیش از درمان سیستمیک برای بیماری منتشر، وقتی بیمار نامزد مناسبی برای درمانهای مهارکنندهٔ ایمنی نیست.
- سرطان پستان سهگانهمنفی موضعی پیشرفتهٔ غیرقابل جراحی یا متاستاتیک پس از دستکم دو درمان سیستمیک، که دستکم یکی از آنها برای بیماری منتشر بوده است.
- سرطان پستان با گیرندهٔ هورمونی مثبت و گیرندهٔ عامل رشد اپیدرمی انسانی نوع ۲ منفی، در حالت موضعی پیشرفتهٔ غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، پس از درمان هورمونی و دستکم دو درمان سیستمیک دیگر در مرحلهٔ پیشرفته.
روش مصرف
این دارو خوراکی نیست و فقط بهصورت انفوزیون وریدی در مرکز درمانی و توسط فرد متخصص تجویز و تزریق میشود. برنامهٔ معمول آن در روز ۱ و روز ۸ هر چرخهٔ ۳ هفتهای است، اما روزهای دقیق، مقدار و ادامهٔ هر چرخه را انکولوژیست بر اساس وضعیت بیمار، وزن، آزمایش خون و پاسخ یا عوارض تعیین میکند. پیش از هر نوبت معمولاً داروهایی برای کاهش واکنش حساسیتی، تهوع و استفراغ داده میشود و حین انفوزیون و دستکم نیم ساعت پس از آن تحت نظر میمانید. آزمایش شمارش سلولهای خونی و بررسی وضعیت کبد و کلیه در طول درمان لازم است؛ اگر به نوبت تعیینشده نمیرسید، خودسرانه جبران نکنید و با مرکز درمانی تماس بگیرید. تغییر یا قطع درمان فقط طبق برنامهٔ تیم درمان انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً به ساکیتوزوماب گوویتکان یا یکی از اجزای آن واکنش حساسیتی شدید داشتهاید؛ چنین سابقهای ممکن است مانع دریافت دوبارهٔ دارو شود.
- اگر تب، عفونت فعال، اسهال مداوم، کمآبی، سابقهٔ کاهش گلبولهای سفید یا کمخونی دارید؛ سالمندی، ضعف عمومی و بیماریهای متعدد نیز خطر افت شدید نوتروفیل را بیشتر میکند.
- اگر بیماری کبدی، زردی یا نارسایی کلیه دارید؛ ایمنی دارو در اختلال متوسط یا شدید کبدی و اطلاعات مصرف آن در نارسایی شدید کلیه محدود است.
- اگر پزشک گفته است فعالیت آنزیم یوجیتی۱ای۱ در شما کاهش یافته، آزمایش ژنتیکی مرتبط داشتهاید یا نشانگان ژیلبرت دارید؛ خطر افت نوتروفیل، تب همراه با افت نوتروفیل و کمخونی میتواند بیشتر باشد.
- اگر بیمار کودک یا نوجوان است، یا فرد سالمند و دارای بیماریهای همزمان است؛ ایمنی و اثربخشی دارو در کودکان بهخوبی مشخص نیست و در افراد پرخطر پایش نزدیکتری لازم میشود.
- فهرست همهٔ داروها و مکملهایتان، بهویژه ایرینوتکان یا فرآوردههای حاوی اسان۳۸، و نیز بارداری، قصد بارداری، شیردهی یا نگرانی دربارهٔ باروری را پیش از شروع اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- کاهش گلبولهای سفید، بهویژه نوتروفیلها، و کمخونی در آزمایش خون
- تهوع و استفراغ
- اسهال یا یبوست
- خستگی و احساس ضعف
- ریزش مو
- کاهش اشتها و درد شکم
- تب، لرز، سرفه، گلودرد، تنگی نفس یا سوزش ادرار: میتواند نشانهٔ عفونت در اثر کاهش نوتروفیل باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید یا مداوم، مدفوع سیاه یا خونی، سرگیجه یا غش، خشکی شدید دهان یا ناتوانی در نوشیدن: احتمال کمآبی یا آسیب کلیه وجود دارد؛ فوراً با تیم درمان تماس بگیرید و در علائم شدید به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر، خسخس، تنگی نفس، افت فشار، احساس غش یا لرز هنگام انفوزیون یا تا ۲۴ ساعت بعد: به پرستار اطلاع دهید؛ اگر پس از ترک مرکز رخ داد یا تنفس دشوار شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تهوع و استفراغ کنترلنشده یا ناتوانی در نگهداشتن مایعات: برای پیشگیری از کمآبی فوراً با تیم درمان تماس بگیرید.
- تنگی نفس جدید یا رو به بدتر شدن، درد قفسهٔ سینه یا سرفهٔ شدید: ارزیابی فوری لازم است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این دارو را نباید با ایرینوتکان یا داروی دیگری که اسان۳۸ دارد جایگزین یا همزمان کرد. برخی داروهای مهارکننده یا القاکنندهٔ آنزیم یوجیتی۱ای۱ میتوانند مقدار جزء فعال اسان۳۸ را زیاد یا کم کنند و خطر عوارض یا کاهش اثر را بالا ببرند؛ داروهای ضدسرطان دیگر نیز ممکن است افت سلولهای خونی، عفونت یا اسهال را تشدید کنند. برای شکل تزریقی، غذا جذب دارو را تغییر نمیدهد؛ دربارهٔ مصرف الکل دادهٔ کافی برای بیخطر دانستن آن وجود ندارد و چون میتواند تهوع، استفراغ و کمآبی را بدتر کند، در طول درمان از آن پرهیز کنید. فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، ویتامینها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ساکیتوزوماب گوویتکان میتواند به جنین آسیب جدی برساند و احتمال از دست رفتن بارداری را افزایش دهد؛ اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا در طول درمان باردار میشوید، پیش از نوبت بعدی تیم انکولوژی را مطلع کنید. افراد دارای امکان بارداری باید در طول درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین نوبت از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ مردانی که شریک جنسیِ دارای امکان بارداری دارند، باید در طول درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین نوبت از پیشگیری مؤثر استفاده کنند. مشخص نیست دارو به شیر مادر منتقل میشود یا نه، اما در دوران شیردهی و تا ۱ ماه پس از آخرین نوبت نباید شیردهی کرد؛ دارو ممکن است باروری زنان را نیز کاهش دهد.
نگهداری
ویال پودری را تا زمان آمادهسازی، طبق برچسب همان فرآورده، معمولاً در یخچال با دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در جعبهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید؛ یخ نزنید و تکان ندهید. بازسازی و رقیقسازی باید فقط توسط مرکز درمانی و با روش اختصاصی همان فرآورده انجام شود. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و تاریخ انقضا و سلامت بستهبندی را پیش از مصرف بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 200 mg |
| تزریقی برای محلول | 180 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱ترودلوی و ساکیتوزوماب گوویتکان چه تفاوتی دارند؟
۰۲آیا ساکیتوزوماب گوویتکان همان شیمیدرمانی است؟
۰۳اگر هنگام درمان با ساکیتوزوماب گوویتکان اسهال بگیرم چه کنم؟
۰۴تب بعد از انفوزیون ترودلوی مهم است؟
۰۵آیا در زمان مصرف ساکیتوزوماب گوویتکان میتوانم باردار شوم یا شیر بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۴ سازنده، در گروه L01FX17. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.