روبیدیوم-۸۱
روبیدیوم-۸۱ یک رادیونوکلئید مادر در یک فرآوردهٔ پرتوزای تشخیصی است؛ از آن گاز بسیار کوتاهعمرِ کریپتون-۸۱ برای تصویربرداری از تهویهٔ ریه تولید میشود. این فرآورده برای درمان نیست.
برای دیدن نحوهٔ ورود و پخش هوا در بخشهای مختلف ریه بهکار میرود. گاهی همراه با تصویربرداری خونرسانی ریه برای کمک به بررسی آمبولی ریه انجام میشود.
این فرآورده فقط در مرکز مجاز پزشکی هستهای و بهوسیلهٔ افراد آموزشدیده استفاده میشود و مصرف خانگی یا خودسرانه ندارد. احتمال بارداری را پیش از بررسی حتماً اعلام کنید.
اگر باردارید، احتمال بارداری یا شیردهی دارید، یا داروی آرامبخش و بیهوشی دریافت کردهاید، پیش از تصویربرداری اطلاع دهید. در صورت تنگی نفس شدید، خسخس یا احساس خفگی هنگام استنشاق، فوراً به تیم درمان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
روبیدیوم-۸۱ یک مادهٔ مادر پرتوزا در ردهٔ رادیوداروهای تشخیصی است و در فرآوردهٔ گازی این گروه، برای تهیهٔ گاز کوتاهعمر کریپتون-۸۱ به کار میرود. گاز حاصل بیاثر است، مطابق جریان هوا در بخشهای مختلف ریه پخش میشود و تابش آن با دوربین گاما ثبت میگردد. روبیدیوم-۸۱ حدود ۴٫۶ ساعت و گاز دختر آن حدود ۱۳ ثانیه نیمهعمر دارد؛ بنابراین پرتوزایی گاز در بدن کوتاه است. این فرآورده ممکن است با نام تجاری «روبیدیم» عرضه شود.
موارد مصرف
- تصویربرداری از تهویهٔ ریه و توزیع منطقهای هوا
- بررسی عملکرد تهویهای بخشهای مختلف ریه در برخی اختلالات ریوی
- تصویربرداری ترکیبیِ تهویه و خونرسانی ریه برای کمک به ارزیابی آمبولی ریه
- بررسی تهویهٔ ریه در کودکان، زمانی که پزشک پزشکی هستهای آن را مناسب بداند
روش مصرف
این فرآورده در منزل مصرف نمیشود و در مرکز پزشکی هستهای توسط افراد مجاز آماده و تجویز میشود. روبیدیوم-۸۱ در مولد، گاز کوتاهعمر کریپتون-۸۱ را فراهم میکند و بیمار آن را با ماسک یا مسیر تنفسی، معمولاً همراه هوای مرطوب، استنشاق میکند؛ تصاویر هنگام تنفس گرفته میشوند و ممکن است برای جابهجایی دوربین، استنشاق بین نماها کوتاهمدت متوقف شود. مقدار، مدت استنشاق و تعداد تصاویر را پزشک و کارشناس بر اساس هدف بررسی و شرایط بیمار تعیین میکنند؛ خودتان تنظیمات دستگاه یا زمان استنشاق را تغییر ندهید. معمولاً رژیم غذایی ویژهای لازم نیست، اما دستور مرکز را رعایت کنید و هر ناراحتی تنفسی یا مشکل در تحمل ماسک را همان لحظه بگویید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تصویربرداری از تهویهٔ ریه و توزیع منطقهای هوا
دورهٔ درمانی ندارد. گاز با هوای مرطوب، معمولاً از طریق ماسک تنفسی، استنشاق میشود. فعالیت اسمی مولدِ ۱۲ میلیکوری با فعالیت استنشاقی بیمار یکسان نیست.
بررسی عملکرد تهویهای بخشهای مختلف ریه در اختلالات ریوی
زمان قطع استنشاق بر اساس شمارش و کیفیت تصویر تعیین میشود؛ مصرف خوراکی یا دورهٔ چندروزه ندارد.
بررسی آمبولی ریه با تصویربرداری ترکیبی تهویه و خونرسانی ریه
برای تصویربرداری خونرسانی، رادیوداروی جداگانه طبق پروتکل استفاده میشود؛ این فرآورده درمانکنندهٔ آمبولی ریه نیست.
پیش از مصرف بدانید
- احتمال بارداری، تأخیر قاعدگی، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از انجام بررسی اطلاع دهید.
- اگر سابقهٔ حساسیت به روبیدیوم، کریپتون یا رادیوداروها دارید، به پزشک و کارشناس پزشکی هستهای بگویید.
- فهرست همهٔ داروها، بهویژه دیازپام، داروهای آرامبخش و داروهای بیهوشی عمومی را اعلام کنید.
- اگر بیماری تنفسی شدید، سرفهٔ شدید، تنگی نفس یا مشکل در تنفس از راه ماسک دارید، پیش از شروع بررسی اطلاع دهید.
- اگر اخیراً تصویربرداری پزشکی هستهای یا بررسی پرتویی دیگری داشتهاید، آن را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- برای خود گاز، عارضهٔ شایع مشخصی پس از تجویز گزارش نشده است.
- احساس ناراحتی، اضطراب یا فشار ناشی از ماسک ممکن است ایجاد شود؛ این حالت بیشتر به روش انجام تصویربرداری مربوط است.
- سرفه یا تحریک گذرای راه هوایی هنگام تنفس از ماسک ممکن است رخ دهد؛ اگر ادامهدار شد، به کارشناس اطلاع دهید.
- واکنش حساسیتی شدید، مانند کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس یا دشواری تنفس: استنشاق را با راهنمایی کارشناس متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس شدید، احساس خفگی، درد قفسهٔ سینه، سرگیجهٔ شدید یا غش هنگام بررسی: فوراً به تیم درمان اطلاع دهید و اگر برطرف نشد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اگر احتمال استنشاق طولانی یا دریافت تابش بیش از مقدار برنامهریزیشده مطرح شد، همان لحظه به مسئول پزشکی هستهای اطلاع دهید؛ فاصله گرفتن از منبع و تنفس هوای پاک را فقط طبق دستور تیم انجام دهید.
- تابش یونساز میتواند در درازمدت خطر بسیار کمی برای پیامدهایی مانند سرطان ایجاد کند؛ بررسی باید فقط با دلیل پزشکی انجام شود و تکرار آن بدون تجویز مناسب نیست.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشده مربوط به کیفیت تصویربرداری است: دیازپام در دوز آرامبخش و داروهای بیهوشی عمومی میتوانند پخش گاز در ریه را تغییر دهند و نتیجهٔ بررسی را تحتتأثیر قرار دهند. برای این فرآورده تداخل غذایی شناختهشدهای مطرح نیست و تداخل مستقیم با الکل نیز شناخته نشده است؛ بااینحال الکل یا داروهای خوابآور میتوانند هوشیاری و همکاری تنفسی را مختل کنند، بنابراین مصرف آنها را به تیم تصویربرداری اطلاع دهید و خودسرانه داروی آرامبخش مصرف نکنید. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای بدون نسخهتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، قاعدگیتان بهتأخیر افتاده یا برای بارداری برنامه دارید، پیش از تصویربرداری اطلاع دهید؛ تابش یونساز میتواند به جنین برسد و انجام بررسی در بارداری فقط هنگام ضرورت پزشکی و پس از سنجش سود و خطر انجام میشود. در شیردهی نیز موضوع را مطرح کنید؛ ممکن است به تعویق انداختن بررسی یا انتخاب روش دیگری ترجیح داده شود، اما اگر استنشاق گاز کوتاهعمر کریپتون-۸۱ ضروری باشد، معمولاً قطع شیردهی لازم نیست و تصمیم نهایی با پزشک پزشکی هستهای است.
نگهداری
این فرآورده برای استفاده و نگهداری در منزل نیست. مرکز مجاز آن را در دمای اتاق طبق برچسب و مقررات مواد پرتوزا، داخل حفاظ مناسب نگهداری میکند و باید دور از دسترس کودکان و افراد غیرمجاز باشد. تاریخ انقضا و زمان کالیبراسیون را بررسی کنید و مولد، گاز باقیمانده یا پسماند آن را در زبالهٔ معمولی نیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| گاز طبی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا روبیدیوم-۸۱ برای درمان بیماری ریه است؟
۰۲چرا در توضیح روبیدیوم-۸۱ نام کریپتون هم میآید؟
۰۳برای این تصویربرداری باید ناشتا باشم یا داروهایم را قطع کنم؟
۰۴بعد از استنشاق، آیا باید از خانواده فاصله بگیرم؟
۰۵آیا این بررسی برای کودکان هم امکانپذیر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09EX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.