ریباویرین
ریباویرین دارویی ضدویروسی با طیف اثر گسترده است که رشد و تکثیر برخی ویروسها در بدن را کند میکند.
بیشتر برای درمان هپاتیت C مزمن در ترکیب با داروهای ضدویروسی دیگر به کار میرود؛ همچنین در برخی تبهای خونریزیدهندهٔ ویروسی مانند تب کریمه-کنگو کاربرد دارد.
این دارو میتواند کمخونی ایجاد کند و برای جنین بسیار خطرناک است؛ به همین دلیل پیشگیری مطمئن از بارداری در طول درمان اهمیت زیادی دارد.
اگر خستگی شدید، رنگپریدگی، تپش قلب، تنگی نفس یا هر نشانهٔ غیرعادی دیگری در طول درمان دیدید، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریباویرین دارویی ضدویروسی با طیف اثر گسترده است که در دستهٔ داروهای ضدعفونت، بهطور مشخص در گروه داروهای ضدویروس، قرار میگیرد. ساختار این دارو تا حدی شبیه اجزای سازندهٔ مادهٔ ژنتیکی ویروسهاست و با این شباهت در روند تکثیر برخی ویروسها دخالت میکند و از گسترش آنها در بدن میکاهد. اثر ریباویرین وقتی بهتنهایی مصرف شود محدود است؛ به همین دلیل تقریباً همیشه همراه با داروی ضدویروسی دیگری که پزشک تعیین میکند مصرف میشود. این دارو بسته به نوع بیماری، در شکل خوراکی (کپسول یا قرص) برای درمان طولانیمدت هپاتیت C، یا در شکل تزریقی برای شرایط حاد بیمارستانی مانند برخی تبهای خونریزیدهندهٔ ویروسی، تجویز میشود.
موارد مصرف
- درمان هپاتیت C مزمن، همراه با داروهای ضدویروسی دیگر
- درمان تب خونریزیدهندهٔ کریمه-کنگو، با شکل تزریقی و در محیط بیمارستانی
- درمان برخی تبهای خونریزیدهندهٔ ویروسی حاد مشابه، به تشخیص متخصص عفونی
- همراهی با سایر داروهای ضدویروس در درمان برخی عفونتهای ویروسی خاص دیگر، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
ریباویرین را دقیقاً طبق برنامهای که پزشک یا داروساز مشخص کرده مصرف کنید. این دارو تقریباً همیشه همراه با داروی ضدویروسی دیگری تجویز میشود و بهتنهایی برای هپاتیت C کافی نیست. شکل خوراکی را در بیشتر موارد بهتر است همراه با غذا میل کنید، مگر پزشک دستور دیگری داده باشد؛ همراهی با غذا میتواند به جذب بهتر دارو کمک کند. سعی کنید نوبتهای مصرف را در ساعتهای ثابت روزانه فراموش نکنید، چون بینظمی در مصرف میتواند اثر درمان را کم کند. دورهٔ درمان را کامل کنید و بدون مشورت با پزشک، آن را زودتر از موعد قطع نکنید، حتی اگر احساس بهبود کردید. شکل تزریقی دارو تنها توسط کادر درمانی و در بیمارستان تجویز و استفاده میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
هپاتیت سی مزمن، همراه با داروهای ضدویروس دیگر
همراه غذا مصرف شود و هرگز بهتنهایی مصرف نشود؛ پایش هموگلوبین و شمارش سلولهای خون ضروری است.
تب خونریزیدهندهٔ کریمه–کنگو
فقط در بیمارستان و با انفوزیون آهستهٔ وریدی، همراه با مراقبت حمایتی و پایش کمخونی و عملکرد کلیه انجام شود.
تبهای خونریزیدهندهٔ ویروسی حاد مشابه، مانند تب لاسا
مصرف فقط در بیمارستان، طبق پروتکل متخصص عفونی و همراه با پایش شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و وضعیت کبدی مجاز است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ کمخونی، تالاسمی، کمخونی داسیشکل یا هر بیماری خونی دیگری دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر بیماری قلبی دارید، بهخصوص سابقهٔ حملهٔ قلبی یا ضربان نامنظم قلب، پیش از شروع با پزشک مشورت کنید.
- اگر بیماری کلیوی یا کبدی دارید، پزشک باید از آن مطلع باشد، چون ممکن است بر تجویز دارو اثر بگذارد.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا همسرتان امکان بارداری دارد، حتماً پیش از شروع درمان به پزشک اطلاع دهید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه دیدانوزین یا زیدوودین، را به پزشک نشان دهید.
- اگر پیشتر به ریباویرین یا هر داروی دیگری حساسیت نشان دادهاید، حتماً بگویید.
عوارض احتمالی
- خستگی و احساس ضعف
- سردرد
- تهوع و کاهش اشتها
- بیخوابی یا تحریکپذیری
- سرفهٔ خفیف
- بثورات خفیف پوستی یا خارش
- نشانههای کمخونی شدید مانند خستگی غیرعادی، رنگپریدگی، تپش قلب یا تنگی نفس؛ در صورت بروز، با پزشک تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- درد قفسهٔ سینه یا ضربان نامنظم قلب، بهخصوص در افرادی که بیماری قلبی دارند؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- افسردگی شدید، تغییرات خلقی نگرانکننده یا هر فکر آسیب به خود؛ بلافاصله به پزشک اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- زرد شدن پوست یا چشمها و تیره شدن رنگ ادرار که میتواند نشانهٔ مشکل کبدی باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ریباویرین میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. مصرف همزمان آن با دیدانوزین، یکی از داروهای قدیمیتر ضدویروسی، بهشدت خطرناک است و معمولاً ممنوع میشود، چون خطر آسیب شدید به کبد را بسیار بالا میبرد. مصرف همزمان با زیدوودین هم میتواند کمخونی ناشی از ریباویرین را تشدید کند. داروهایی که خودشان بر مغز استخوان یا سلولهای خونی اثر میگذارند، مانند برخی داروهای سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی، نیز باید با احتیاط و زیر نظر پزشک همراه ریباویرین مصرف شوند. الکل هم فشار بیشتری به کبد وارد میکند و بهتر است در طول درمان از آن پرهیز شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطر تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ریباویرین برای جنین در حال رشد بسیار خطرناک است و مصرف آن در بارداری قطعاً ممنوع است. زنانی که این دارو را مصرف میکنند و نیز همسر مردانی که ریباویرین مصرف میکنند، باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن، طبق نظر پزشک، از روش پیشگیری مطمئن و مؤثر استفاده کنند. مصرف در دوران شیردهی هم توصیه نمیشود، چون اطلاعات کافی دربارهٔ بیخطر بودن آن برای شیرخوار وجود ندارد. هرگونه تصمیم دربارهٔ بارداری یا شیردهی در طول درمان را حتماً با پزشک خود در میان بگذارید.
نگهداری
ریباویرین خوراکی را در دمای اتاق و بهدور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. دارو را همیشه دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخ انقضای روی بستهبندی را بررسی کنید و از داروی تاریخگذشته استفاده نکنید. شکل تزریقی دارو معمولاً در بیمارستان و توسط کادر درمانی نگهداری و آمادهسازی میشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 100 mg / 1mL |
| کپسول | 200 mg |
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
| تزریقی | 200 mg |
| قرص | 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم ریباویرین را بهتنهایی برای هپاتیت C مصرف کنم؟
۰۲چرا در طول درمان با ریباویرین باید از بارداری پرهیز کرد؟
۰۳چرا پزشک هر چند وقت یکبار آزمایش خون درخواست میکند؟
۰۴آیا مصرف ریباویرین همراه با غذا فرقی میکند؟
۰۵آیا شکل تزریقی ریباویرین را میشود در خانه استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۵ سازنده، در گروه J05AB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.