پروتیونامید
پروتیونامید یک داروی ضدسلِ خطِ دوم از خانوادهٔ تیوآمیدها است که رشدِ باکتریِ عاملِ سل را متوقف میکند.
این دارو معمولاً همراهِ چند داروی دیگرِ ضدسل، برای درمانِ سلِ مقاوم به دارو تجویز میشود.
پروتیونامید میتواند به کبد آسیب برساند و باعثِ دلدرد یا بیاشتهایی شود؛ به همین دلیل آزمایشِ دورهایِ کارکردِ کبد در طولِ درمان ضروری است.
اگر زردیِ پوست یا چشم، خستگیِ شدید، بیحسیِ دست و پا یا افسردگیِ غیرعادی دیدید، حتماً و سریع با پزشکِ خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پروتیونامید یک داروی ضدباکتریِ خطِ دوم از خانوادهٔ تیوآمیدها است که در گروهِ داروهای ضدعفونت و بهطور اختصاصی برای درمانِ سل بهکار میرود. این دارو با مختلکردنِ ساختِ اسیدهای میکولیک، جزئی کلیدی از دیوارهٔ سلولیِ باکتریِ عاملِ سل، از رشد و تکثیرِ این باکتری جلوگیری میکند. چون مصرفِ تنهای این دارو بهسرعت به مقاومتِ باکتری میانجامد، پروتیونامید همیشه همراهِ چند داروی دیگرِ ضدسل و طبقِ برنامهٔ دقیقِ درمانیِ پزشک مصرف میشود. این دارو معمولاً برای درمانِ سلِ مقاوم به داروهای خطِ اول در نظر گرفته میشود و باید تحتِ نظارتِ نزدیکِ پزشک مصرف شود.
موارد مصرف
- بخشی از رژیمِ چند دارویی برای درمانِ سلِ مقاوم به داروهای خطِ اول
- درمانِ سلِ ریوی یا خارجریوی در بیمارانی که امکانِ مصرفِ داروهای خطِ اولِ ضدسل را ندارند یا آنها را تحمل نمیکنند
- در برخی پروتکلهای درمانی، بهعنوان یکی از داروهای جایگزین در رژیمِ چند دارویی درمانِ جذام (بیماریِ هانسن)
روش مصرف
پروتیونامید را دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک و ترجیحاً در ساعاتِ منظمِ هر روز مصرف کنید. چون این دارو ممکن است باعثِ ناراحتیِ گوارشی و بیاشتهایی شود، مصرفِ آن همراه با غذا یا کمی پس از غذا معمولاً از شدتِ این ناراحتی میکاهد؛ در این باره از پزشک یا داروسازِ خود راهنمایی بگیرید. دورهٔ درمانِ سل معمولاً طولانی است و قطعِ ناگهانی یا نامنظمِ دارو، حتی زمانی که احساسِ بهتری دارید، میتواند به مقاومتِ باکتری و شکستِ درمان بینجامد؛ بنابراین تا زمانی که پزشک دستورِ توقف ندهد، مصرفِ منظم را ادامه دهید. اگر در تحملِ دارو مشکل داشتید یا نوبتی از آن را فراموش کردید، پیش از هر تصمیمی با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سل مقاوم به داروهای خط اول، ریوی یا خارجریوی
فقط همراه با سایر داروهای مؤثر ضدسل و بر پایهٔ نتیجهٔ حساسیت میکروب مصرف شود؛ هرگز بهتنهایی مصرف نشود. مصرف همراه غذا یا نزدیک خواب تحمل گوارشی را بهتر میکند.
سل ریوی یا خارجریوی در صورت ناتوانی در مصرف یا عدم تحمل داروهای خط اول
این کاربرد رزرو و تخصصی است و دارو باید همراه با چند داروی ضدسل مصرف شود؛ پایش عملکرد کبد و تیروئید در طول درمان اهمیت دارد.
جذام در رژیم چنددارویی جایگزین
معمولاً برای جایگزینی کلوفازیمین در برخی رژیمهای چنددارویی به کار میرود؛ تکدارویی نیست و بهدلیل خطر آسیب کبدی به پایش تخصصی نیاز دارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ قبلی به پروتیونامید یا داروهای مشابه، مانندِ اتیونآمید، را با پزشک در میان بگذارید
- وجودِ هرگونه بیماریِ کبدی یا سابقهٔ اختلال در عملکردِ کبد را حتماً اطلاع دهید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ دارو به پزشک بگویید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی، بهویژه سایرِ داروهای ضدسل، را به پزشک اطلاع دهید
- سابقهٔ بیماریِ تیروئید، دیابت یا اختلالاتِ روانی مانندِ افسردگی را با پزشک در میان بگذارید
- اگر الکل مصرف میکنید، حتماً به پزشکِ خود بگویید، چون خطرِ آسیبِ کبدی را افزایش میدهد
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- بیاشتهایی و کاهشِ وزن
- دردِ شکم
- طعمِ فلزی یا نامطبوع در دهان
- سرگیجهٔ خفیف
- زردیِ پوست یا چشمها، ادرارِ تیره یا خستگیِ شدید و غیرعادی، از نشانههای احتمالیِ آسیبِ کبدی، که باید فوراً به پزشک گزارش شود
- بیحسی، سوزش یا مورمورشدنِ دست و پا، از نشانههای احتمالیِ آسیبِ عصبی، که باید سریع با پزشک در میان گذاشته شود
- افسردگیِ شدید، تغییراتِ خلقی یا افکارِ غیرعادی که نیازمندِ توجهِ فوریِ پزشکی است
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید
- علائمِ کمکاریِ تیروئید مانندِ خستگیِ مفرط، افزایشِ وزنِ ناگهانی یا احساسِ سرمای غیرعادی که باید به پزشک اطلاع داده شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پروتیونامید ممکن است با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. مصرفِ همزمانِ آن با سیکلوسرین، که گاه در همان رژیمِ درمانِ سلِ مقاوم به دارو بهکار میرود، میتواند خطرِ عوارضِ عصبی مانندِ سرگیجه یا تشنج را افزایش دهد. مصرفِ همزمان با سایر داروهای آسیبرسان به کبد یا نوشیدنِ الکل نیز خطرِ آسیبِ کبدی را بیشتر میکند و بهتر است در دورهٔ درمان از الکل پرهیز شود. چون پروتیونامید معمولاً در ترکیب با چند داروی دیگرِ ضدسل تجویز میشود، احتمالِ بروزِ تداخلهای دارویی وجود دارد؛ همیشه فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و درمانت ایمنتر شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرفِ پروتیونامید در بارداری محدود است و مطالعاتِ حیوانی نگرانیهایی دربارهٔ اثرِ آن بر جنین نشان دادهاند؛ به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری معمولاً تنها زمانی در نظر گرفته میشود که فایدهٔ درمانِ سل برای مادر از خطرِ احتمالی برای جنین بیشتر باشد. مشخص نیست این دارو در شیرِ مادر ترشح میشود یا نه و تأثیرِ آن بر نوزادِ شیرخوار بهروشنی شناختهشده نیست. تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرفِ این دارو در دورانِ بارداری یا شیردهی باید حتماً با پزشکِ متخصص و با در نظر گرفتنِ شرایطِ بیماری گرفته شود.
نگهداری
پروتیونامید را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضای دارو را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم پروتیونامید را بهتنهایی و بدونِ داروی دیگر مصرف کنم؟
۰۲چرا باید در طولِ درمان آزمایشِ خون بدهم؟
۰۳چرا مزهٔ دهانم پس از مصرفِ این دارو تغییر میکند؟
۰۴اگر یک نوبتِ دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا پروتیونامید باعثِ بیحسیِ دست و پا میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J04AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.