پرتومانید
پرتومانید دارویی ضدسل از دستهٔ نیتروایمیدازواکسازینهاست که باکتریِ عاملِ سل را از بین میبرد و بخشی از یک رژیمِ درمانیِ ترکیبی برای سلِ مقاوم بهدارو است.
این دارو همراه با چند داروی دیگرِ ضدسل، برای درمانِ سلِ ریویِ مقاوم به چند دارو یا سلِ بسیار مقاوم در بزرگسالان به کار میرود.
پرتومانید هرگز بهتنهایی مصرف نمیشود و باید دقیقاً طبقِ برنامهٔ پزشک و همراه با داروهای مکمّلش مصرف شود؛ آسیبِ کبدی از عوارضِ مهمی است که نیاز به پایشِ منظم دارد.
در صورتِ زردیِ پوست یا چشم، تهوعِ شدید، دردِ شکم، ضربانِ نامنظمِ قلب یا هر نشانهٔ غیرعادیِ تازه در طولِ درمان، باید بیدرنگ با پزشک یا داروساز تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرتومانید دارویی ضدسل از خانوادهٔ نیتروایمیدازواکسازینها (Nitroimidazooxazine) است که در بدن ابتدا بهشکلِ یک پیشدارو عمل میکند و سپس در داخلِ باکتریِ سل به موادی فعال تبدیل میشود که ساختِ دیوارهٔ سلولی و تنفسِ باکتری را مختل کرده و آن را از بین میبرد. این اثر هم روی باکتریِ فعال و هم روی حالتِ خفتهٔ آن دیده میشود و به همین دلیل پرتومانید در درمانِ سلِ مقاوم بهدارو جایگاهِ ویژهای دارد. این دارو هیچگاه بهتنهایی تجویز نمیشود، بلکه همیشه بخشی از یک رژیمِ ترکیبیِ چند دارویی است که برای دورهای مشخص و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصصِ سل مصرف میشود. در ایران این دارو بهصورتِ قرصِ ۲۰۰ میلیگرمی با نامِ «پرتومانید» عرضه میشود. هدف از این درمانِ ترکیبی، ریشهکنیِ کاملِ باکتری و جلوگیری از افزایشِ مقاومتِ دارویی است.
موارد مصرف
- درمانِ سلِ ریویِ بسیار مقاوم بهدارو در بزرگسالان، همراه با داروهای دیگرِ ضدسل
- درمانِ سلِ ریویِ مقاوم به چند دارو که به درمانهای معمول پاسخ نداده یا برای بیمار قابلِتحمل نبوده است
- بخشی از رژیمِ درمانیِ ترکیبی و کوتاهتر برای سلِ مقاوم، معمولاً همراه با بدکوئیلین و لینزولید
- کمک به کاهشِ بارِ باکتریایی و پیشگیری از گسترشِ بیشترِ مقاومتِ دارویی در سل
روش مصرف
پرتومانید را باید همراه با غذا مصرف کرد، زیرا مصرف آن با معدهٔ خالی میتواند جذبِ دارو در بدن را کم کند. این دارو تنها در ترکیب با داروهای همراهش و طبقِ برنامهای که پزشکِ متخصصِ سل مشخص میکند مصرف میشود؛ بهتر است هر روز در ساعتِ نسبتاً ثابتی مصرف شود. چون درمانِ سلِ مقاوم بهدارو یک دورهٔ طولانی و پیوسته است، قطعِ خودسرانه یا فراموشکردنِ مکررِ نوبتهای دارو میتواند به شکستِ درمان و افزایشِ مقاومتِ باکتری بینجامد؛ بنابراین حتی با بهبودِ نشانهها، دارو را بدونِ نظرِ پزشک قطع نکنید و مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را همانطور که پزشک یا داروساز گفته رعایت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سل ریوی بسیار مقاوم به دارو
در حالت معمول قرص کامل با آب بلعیده شود؛ پرتومانید هرگز بهتنهایی مصرف نشود.
سل ریوی مقاوم به چند دارو با عدم پاسخ یا عدم تحمل درمان استاندارد
فقط در رژیم ترکیبی تخصصی همراه با غذا مصرف شود؛ قطع یا تغییر هر جزء رژیم بدون نظر متخصص مجاز نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت یا واکنشِ آلرژیکِ شناختهشده به پرتومانید یا داروهای همخانواده را به پزشک بگویید.
- اگر بیماریِ کبدی دارید یا سابقهٔ اختلال در عملکردِ کبد دارید، پیش از شروعِ درمان حتماً اطلاع دهید، چون نیاز به بررسیِ دقیقتری دارد.
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، ضربانِ نامنظم یا هرگونه اختلالِ الکتریکیِ قلب را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان -بهویژه ریفامپین یا داروهای مشابه- را به پزشک نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ دارو با پزشک مشورت کنید.
- در صورتِ داشتنِ بیماریِ کلیوی یا هر بیماریِ زمینهایِ دیگر، پزشک را در جریان بگذارید تا پایشِ لازم انجام شود.
عوارض احتمالی
- تهوع و گاهی استفراغ
- سردرد
- کاهشِ اشتها
- سوءهاضمه یا ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- سرگیجه
- بثوراتِ پوستی یا خارش
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ غیرعادی که میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ در صورتِ بروز، بیدرنگ به پزشک اطلاع دهید و در موارد شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپشِ قلب، سرگیجهٔ شدید یا غش که ممکن است به اختلالِ ریتمِ قلب مربوط باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیحسی، سوزش یا ضعفِ غیرعادی در دستها و پاها که میتواند نشانهٔ آسیبِ عصبی باشد؛ این نشانهها را حتماً به پزشک گزارش کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت یا گلو، مشکل در تنفس، یا کهیرِ گسترده؛ در این موارد با اورژانس تماس بگیرید.
- رنگپریدگی، خستگیِ شدید یا تنگیِ نفسِ غیرمعمول که میتواند نشانهٔ کاهشِ گلبولهای خونی باشد؛ در صورتِ بروز، به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پرتومانید با برخی داروها تداخل دارد که میتواند اثربخشی یا ایمنیِ درمان را تحتِ تأثیر قرار دهد. داروهایی مانند ریفامپین که در درمانِ سل یا برخی عفونتهای دیگر بهکار میروند، میتوانند غلظتِ خونیِ پرتومانید را بهشدت کاهش داده و اثرِ آن را ضعیف کنند؛ به همین دلیل مصرفِ همزمانِ آنها معمولاً توصیه نمیشود. از آنجا که رژیمِ درمانیِ همراهِ پرتومانید میتواند بر ریتمِ قلب اثر بگذارد، مصرفِ همزمان با داروهای دیگری که همین اثر را دارند باید تنها با نظرِ پزشک باشد. نوشیدنِ الکل نیز به دلیلِ افزایشِ خطرِ آسیبِ کبدی در طولِ این درمان باید کنار گذاشته شود. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان را همیشه به پزشک و داروسازتان بگویید تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ پرتومانید در بارداری اطلاعاتِ محدودی در دسترس است و در مطالعاتِ حیوانی، مصرفِ آن با اثراتِ نامطلوب بر جنین همراه بوده است؛ به همین دلیل مصرف در بارداری تنها زمانی در نظر گرفته میشود که پزشکِ متخصص تشخیص دهد فایدهٔ درمانِ سلِ مقاوم برای مادر از خطرِ احتمالی بیشتر است. مشخص نیست پرتومانید به شیرِ مادر منتقل میشود یا نه، و بهطورِ کلی در دورانِ مصرفِ این دارو شیردهی توصیه نمیشود مگر با نظرِ صریحِ پزشک. اگر باردارید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ درمان حتماً با پزشکِ متخصصِ سل مشورت کنید.
نگهداری
پرتومانید را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهٔ دارو دستورِ دیگری قید شده باشد. آن را در ظرفِ اصلیِ خودش و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگیِ معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پرتومانید را میتوان بهتنهایی و بدونِ داروهای دیگر مصرف کرد؟
۰۲درمان با پرتومانید معمولاً چقدر طول میکشد؟
۰۳چرا باید پرتومانید را همراه با غذا مصرف کرد؟
۰۴چرا در طولِ درمان با پرتومانید اینقدر آزمایش میدهم؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ پرتومانید را فراموش کنم چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J04AK08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.