پتاسیم سیترات
پتاسیم سیترات نمکی معدنی از خانوادهٔ مکملهای پتاسیم است که در بدن به بیکربنات تبدیل میشود و ادرار را قلیاییتر میکند.
کاربرد اصلی آن پیشگیری از بازگشت برخی سنگهای کلیوی، بهویژه سنگهای کلسیمی و اسید اوریک، و نیز اصلاح اسیدوز در برخی اختلالات کلیوی است.
این دارو میتواند پتاسیم خون را بالا ببرد، بهویژه در نارسایی کلیه یا مصرف همزمان با برخی داروهای دیگر؛ پایش دورهای پتاسیم خون ضروری است.
اگر بیماری کلیوی، مشکل گوارشی مزمن یا سابقهٔ مصرف داروهای مؤثر بر پتاسیم دارید، پیش از شروع حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پتاسیم سیترات ترکیبی از پتاسیم و سیترات است که در بدن به بیکربنات تبدیل میشود و اسیدیتهٔ ادرار را کم میکند، یعنی ادرار را قلیاییتر میسازد. این تغییر باعث افزایش دفع سیترات در ادرار میشود که بهطور طبیعی مانع رسوب و رشد بلورهای کلسیمی در کلیه میشود؛ همچنین محیط قلیاییتر، پیشگیری از سنگهای اسید اوریک و حلشدن آنها را آسانتر میکند. از همین رو، این دارو در ردهٔ مکملهای پتاسیم و ترکیبات قلیاییکنندهٔ ادرار قرار میگیرد و هدف اصلی آن حفظ سلامت مسیر ادراری و تعادل اسید و باز بدن است. شکلهای رایج آن قرص معمولی و قرص آهستهرهش هستند.
موارد مصرف
- پیشگیری از بازگشت سنگهای کلیوی کلسیمی در افرادی که سطح سیترات ادرارشان پایین است
- پیشگیری از تشکیل سنگهای اسید اوریک و کمک به حلشدن آنها
- اصلاح اسیدوز توبولار کلیه (Renal Tubular Acidosis) و کمبود سیترات ناشی از آن
- قلیاییکردن ادرار در شرایط بالینی خاص، به تشخیص پزشک
- کاهش خطر تشکیل سنگ در برخی بیماران خاص مانند سیستینوری، بهعنوان درمان کمکی
روش مصرف
این دارو را طبق دستور پزشک و معمولاً همراه غذا یا بلافاصله پس از آن، بههمراه یک لیوان پر آب مصرف کنید تا احتمال ناراحتی گوارشی کمتر شود. قرصهای آهستهرهش را کامل و بدون خرد کردن، جویدن یا شکستن قورت دهید تا پتاسیم بهتدریج آزاد شود؛ بلافاصله پس از مصرف دراز نکشید. برای اینکه اثر پیشگیری از سنگ کلیه حفظ شود، مصرف منظم و طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده اهمیت زیادی دارد و بدون هماهنگی با پزشک، بهویژه در درمانهای طولانیمدت، مصرف را قطع نکنید. مقدار و تعداد نوبتهای مصرف را فقط پزشک یا داروساز، بر اساس شرایط شما و نتیجهٔ آزمایشها، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از بازگشت سنگهای کلیوی کلسیمی همراه با کمبود سیترات ادرار
همراه غذا یا میانوعده و با آب کافی مصرف شود؛ قرص آهستهرهش را کامل ببلعید. درمان معمولاً طولانیمدت و بر پایهٔ سیترات و پیاچ ادرار است.
پیشگیری از تشکیل و کمک به حلشدن سنگهای اسید اوریک
برای حلشدن سنگ، درمان تا رسیدن به پاسخ تصویربرداری ادامه مییابد و سپس ممکن است برای پیشگیری ادامه پیدا کند؛ پیاچ ادرار باید مرتب بررسی شود.
اصلاح اسیدوز توبولار کلیه و کمبود سیترات ناشی از آن
همراه غذا یا میانوعده و با آب کافی مصرف شود؛ پایش دورهای پتاسیم، کراتینین و تعادل اسید ـ باز ضروری است.
قلیاییکردن ادرار در شرایط بالینی خاص
هدف پیاچ در بیماریهای مختلف متفاوت است؛ افزایش دوز یا مصرف برای کاربردهای دیگر بدون اندازهگیری پیاچ و تجویز پزشک انجام نشود.
کاهش خطر تشکیل سنگ در سیستینوری، بهعنوان درمان کمکی
مصرف مایعات فراوان و رژیم کمنمک اهمیت دارد؛ قلیاییشدن بیش از حد ادرار میتواند خطر سنگ فسفات کلسیم را افزایش دهد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به پتاسیم سیترات یا سایر نمکهای پتاسیم
- بیماری یا نارسایی کلیه، زیرا توانایی بدن در دفع پتاسیم اضافه را کاهش میدهد
- بیماریهای گوارشی مانند زخم معده یا تنگی و کندی حرکت روده که خطر تحریک مخاط گوارش را بیشتر میکنند
- نارسایی غدهٔ فوقکلیوی (آدیسون) یا هر شرایطی که پتاسیم خون را بالا نگه میدارد
- مصرف همزمان داروهای مؤثر بر پتاسیم خون، دیورتیکها یا سایر مکملهای پتاسیم
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- ناراحتی یا درد خفیف معده
- تهوع
- نفخ و گاز روده
- اسهال
- احساس سوزش خفیف در قسمت بالای شکم
- نشانههای بالا رفتن پتاسیم خون مانند ضعف یا سستی غیرعادی عضلات، گزگز یا بیحسی دست و پا، و ضربان قلب نامنظم یا کند؛ در صورت بروز، سریع به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای خونریزی یا آسیب گوارشی مانند درد شدید و مداوم شکم، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیریرنگ؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده در بدن یا مشکل در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- احساس سوزش یا درد پشت جناغ سینه هنگام یا پس از مصرف قرص، بهویژه اگر آب کافی همراه آن نخورده یا بلافاصله دراز کشیده باشید؛ در صورت بروز، موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان پتاسیم سیترات با داروهای مهارکنندهٔ آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE Inhibitor)، مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین (ARB)، دیورتیکهای نگهدارندهٔ پتاسیم مانند اسپیرونولاکتون، و برخی داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی میتواند خطر بالا رفتن پتاسیم خون را افزایش دهد. مصرف همزمان با نمکهای جایگزین حاوی پتاسیم یا سایر مکملهای پتاسیم نیز باید با احتیاط و زیر نظر پزشک باشد. داروهایی که سرعت عبور غذا از روده را کاهش میدهند، مانند برخی داروهای آنتیکولینرژیک، نیز ممکن است خطر تحریک مخاط گوارش را بیشتر کنند. همیشه فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پتاسیم و سیترات از اجزای طبیعی بدن هستند، اما مصرف این دارو در بارداری و شیردهی باید فقط با تشخیص و زیر نظر پزشک باشد، بهویژه در شرایطی مانند اسیدوز توبولار کلیه که کنترل آن برای سلامت مادر و جنین اهمیت دارد. پزشک با توجه به وضعیت بالینی و نتیجهٔ آزمایشهای پتاسیم خون تصمیم میگیرد که آیا مصرف در این دوران لازم است یا نیاز به تنظیم دارد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید، در بستهٔ اصلی خود باقی بگذارید و همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص آهستهرهش | — |
| قرص | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پتاسیم سیترات همان مکمل معمولی پتاسیم است؟
۰۲چرا نباید قرص آهستهرهش را خرد یا جویده کنم؟
۰۳اگر یک نوبت مصرف دارو را فراموش کنم، چه کار کنم؟
۰۴آیا در دوران مصرف این دارو نیاز به آزمایش خون دارم؟
۰۵آیا مصرف پتاسیم سیترات برای پیشگیری از سنگ کلیه طولانیمدت است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۵ سازنده، در گروه A12BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.