پتاسیم کلراید
پتاسیم کلراید تزریقی محلولی حاوی الکترولیت پتاسیم است که همراه با دکستروز از راه سرم به بدن میرسد.
این دارو بیشتر برای جبران کمبود پتاسیم خون (هیپوکالمی) و تأمین پتاسیم بیمارانی که به سرمدرمانی نیاز دارند به کار میرود.
این دارو باید همیشه رقیقشده و با سرعت کنترلشده تزریق شود، زیرا تزریق سریع آن میتواند برای قلب خطرناک باشد.
اگر در محل تزریق درد شدید یا تورم دیدید، یا ضربان قلبتان نامنظم شد یا ضعف عضلانی ناگهانی احساس کردید، فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پتاسیم کلراید تزریقی محلولی استریل و حاوی پتاسیم است که همراه با دکستروز (قند) از راه سرم وارد بدن میشود و در دستهٔ الکترولیتهای تزریقی جای میگیرد. پتاسیم یکی از یونهای حیاتی بدن است که در انتقال پیامهای عصبی، انقباض عضلهٔ قلب و سایر عضلات، و حفظ تعادل اسید و باز نقش اساسی دارد. این فرآورده با غلظت ۰٫۳ درصد، معمولاً در بیمارستان و برای بیمارانی به کار میرود که سطح پتاسیم خونشان پایین است (هیپوکالمی) یا به دلیل ناتوانی در تغذیهٔ خوراکی نیاز به دریافت پتاسیم از راه سرم دارند. دکستروز موجود در این محلول هم مقداری انرژی تأمین میکند و هم به رقیق و ایمنتر شدن تزریق پتاسیم کمک میکند. مقدار، سرعت و مدت دقیق تزریق را پزشک یا پرستار بر اساس نتیجهٔ آزمایش خون و وضعیت بالینی بیمار تعیین میکند.
موارد مصرف
- جبران و درمان کمبود پتاسیم خون (هیپوکالمی)
- پیشگیری از افت پتاسیم در سرمدرمانی طولانیمدت یا بدون تغذیهٔ خوراکی
- جبران پتاسیم ازدسترفته در اثر استفراغ، اسهال شدید یا ساکشن معده
- جبران پتاسیم ازدسترفته در اثر مصرف برخی داروهای ادرارآور
- بخشی از مایعدرمانی و مراقبتهای پس از جراحی
- بخشی از پروتکل درمان برخی اورژانسهای متابولیک، به تشخیص پزشک
روش مصرف
این دارو فقط بهصورت تزریق داخلوریدی (سرم) و توسط کادر درمانی در بیمارستان یا مرکز درمانی تجویز و تزریق میشود؛ بیمار یا خانواده نباید خودشان آن را تهیه یا تزریق کنند. پتاسیم باید همیشه بهآرامی و رقیقشده وارد رگ شود، زیرا تزریق سریع یا بدون رقیقسازی مناسب میتواند برای قلب بسیار خطرناک باشد؛ به همین دلیل سرعت و مدت تزریق را پزشک یا پرستار با دقت و بر اساس نتیجهٔ آزمایش پتاسیم خون، عملکرد کلیه و وضعیت قلبی بیمار تنظیم میکند. در طول تزریق معمولاً ضربان قلب و گاهی نوار قلب پایش میشود و محل ورود سرم از نظر درد، قرمزی یا تورم بررسی میشود. اگر در محل تزریق درد شدید، سوزش یا تورم ناگهانی احساس کردید، بلافاصله به پرستار یا پزشک خود اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان کمبود پتاسیم خون (هیپوکالمی)
پایش پتاسیم، منیزیم، عملکرد کلیه و ریتم قلب ضروری است؛ تزریق مستقیم یا سریع وریدی ممنوع است.
پیشگیری از افت پتاسیم در سرمدرمانی طولانیمدت یا نبود تغذیهٔ خوراکی
پیش از تجویز، دفع ادرار کافی و نبود افزایش پتاسیم باید تأیید شود.
جبران پتاسیم ازدسترفته در اثر استفراغ، اسهال شدید یا ساکشن معده
درمان علت استفراغ، اسهال یا ساکشن معده باید همزمان انجام شود.
جبران پتاسیم ازدسترفته در اثر مصرف داروهای ادرارآور
ادامه یا افزایش خودسرانهٔ مکمل میتواند به افزایش خطرناک پتاسیم منجر شود.
بخشی از مایعدرمانی و مراقبتهای پس از جراحی
تجویز روتین بدون بررسی پتاسیم و عملکرد کلیه مناسب نیست.
اورژانسهای متابولیک منتخب
در افزایش پتاسیم خون، کمادراری یا بیادراری تجویز نشود؛ جایگزینی باید با درمان اصلی هماهنگ باشد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماری کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه را حتماً بگویید، زیرا کلیهها مسئول دفع پتاسیم اضافی هستند
- بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب یا مصرف داروهای قلبی مانند دیگوکسین را اطلاع دهید
- ابتلا به بیماری آدیسون (نارسایی غدهٔ فوقکلیوی) یا هر اختلال هورمونی مؤثر بر پتاسیم را مطرح کنید
- سوختگی گسترده، آسیب شدید بافتی یا کمآبی بدن را با پزشک در میان بگذارید
- فهرست کامل داروها و مکملهایی را که مصرف میکنید، بهویژه داروهای ادرارآور نگهدارندهٔ پتاسیم یا مکملهای پتاسیم دیگر، به پزشک بگویید
- در صورت بارداری یا شیردهی، پزشک و کادر درمانی را در جریان بگذارید
عوارض احتمالی
- درد یا سوزش خفیف در محل تزریق
- قرمزی یا التهاب خفیف در مسیر رگ
- احساس گرما یا سنگینی موقت در طول تزریق
- کبودی خفیف در اطراف محل تزریق
- ضربان قلب نامنظم، تندی یا کندی غیرعادی ضربان، یا احساس تپش قلب — فوراً به پزشک یا پرستار خود اطلاع دهید
- ضعف عضلانی ناگهانی، سستی اندامها یا گزگز و بیحسی دست و پا — میتواند نشانهٔ بالا رفتن پتاسیم خون باشد و باید سریع بررسی شود
- درد شدید، تورم ناگهانی یا تغییر رنگ پوست در محل تزریق — میتواند نشانهٔ نشت دارو به بافت اطراف باشد
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تنگی نفس، تورم صورت یا لبها، یا کهیر گسترده — با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان این دارو با داروهای ادرارآور نگهدارندهٔ پتاسیم (مانند اسپیرونولاکتون، آمیلوراید یا تریامترن)، مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE Inhibitors) مانند کاپتوپریل و انالاپریل، مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین (ARBs) مانند لوزارتان، برخی مسکنهای ضدالتهاب غیراستروییدی (NSAIDs) یا مکملهای پتاسیم دیگر میتواند سطح پتاسیم خون را بیش از حد بالا ببرد. تغییرات سطح پتاسیم همچنین میتواند خطر مسمومیت با دیگوکسین را افزایش دهد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و پایش لازم انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پتاسیم یک الکترولیت طبیعی بدن است و در دوران بارداری نیز در صورت نیاز بالینی (مانند افت پتاسیم خون)، با تزریق کنترلشده و پایش دقیق تجویز میشود. در دوران شیردهی نیز پتاسیم بهطور طبیعی در شیر مادر وجود دارد و مصرف این دارو طبق تشخیص پزشک معمولاً نگرانکننده نیست. با این حال، تصمیم نهایی دربارهٔ دوز، سرعت تزریق و پایش لازم در بارداری و شیردهی همیشه باید با پزشک متخصص باشد.
نگهداری
این محلول تزریقی معمولاً در بیمارستان و توسط کادر درمانی نگهداری و آماده میشود. اگر ظرف یا کیسهٔ سرم در اختیار شما یا خانواده قرار گرفت، آن را دور از نور مستقیم آفتاب و در دمای معمولی اتاق نگه دارید، از یخزدگی محافظت کنید و پیش از استفاده تاریخ انقضا را بررسی کنید. اگر محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات معلق بود، یا ظرف آسیبدیده به نظر میرسید، از مصرف آن خودداری کرده و به کادر درمانی اطلاع دهید. مانند سایر داروها، این محلول را نیز دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.3 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پتاسیم کلراید را نمیتوان بهصورت مستقیم و سریع به رگ تزریق کرد؟
۰۲چرا این محلول با دکستروز (قند) ترکیب شده است؟
۰۳آیا تزریق این دارو دردناک است؟
۰۴چه زمانی نیاز به این تزریق پیش میآید؟
۰۵آیا مصرف این دارو نیاز به آزمایش خون دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه B05XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.