پلیمیکسین بی
پلیمیکسین بی یک آنتیبیوتیکِ تزریقی از خانوادهٔ پلیمیکسینهاست که باکتریهای گرممنفی را از بین میبرد.
بیشتر برای درمانِ عفونتهای جدی و بیمارستانی مانند عفونتِ خون، دستگاهِ ادراری یا سیستمِ عصبیِ مرکزی که به داروهای دیگر پاسخ ندادهاند، بهکار میرود.
مهمترین نکته، احتمالِ آسیب به کلیه و سیستمِ عصبی است؛ به همین دلیل در طولِ درمان پایشِ دقیقِ پزشکی ضروری است.
در صورتِ بروزِ کاهشِ ادرار، ضعفِ عضلانی، گزگزِ شدید یا هر نشانهٔ آلرژیک، باید بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلیمیکسین بی یک آنتیبیوتیکِ پلیپپتیدی از خانوادهٔ پلیمیکسینهاست که بهصورتِ تزریقی برای درمانِ عفونتهای جدیِ ناشی از باکتریهای گرممنفی بهکار میرود. این دارو به غشای بیرونیِ باکتری متصل میشود و ساختارِ آن را از هم میپاشد، به همین دلیل باکتری را میکشد، نه فقط رشدش را متوقف میکند. از آنجا که میتواند برای کلیه و سیستمِ عصبی عوارضِ جدی داشته باشد، معمولاً زمانی بهکار میرود که آنتیبیوتیکهای ایمنتر اثر نکردهاند یا باکتریِ عاملِ عفونت به آنها مقاوم است. مصرفِ این دارو همیشه در بیمارستان و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک انجام میشود.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتهای شدیدِ خون (سپتیسمی) ناشی از باکتریهای گرممنفیِ حساس
- درمانِ عفونتهای دستگاهِ ادراریِ مقاوم که به داروهای دیگر پاسخ ندادهاند
- درمانِ عفونتهای سیستمِ عصبیِ مرکزی مانند مننژیت، ناشی از باکتریهای گرممنفی
- درمانِ عفونتهای ریویِ بیمارستانی، بهویژه ناشی از باکتریِ سودوموناس آئروژینوزا
- گزینهٔ درمانیِ نجاتبخش برای عفونتهای مقاوم به چند آنتیبیوتیک، زمانیکه داروهای کمخطرتر اثر نداشتهاند
روش مصرف
این دارو بهصورتِ تزریقی (معمولاً از راهِ وریدی) و تنها توسط کادرِ درمان در بیمارستان تجویز میشود؛ بنابراین نیازی به آمادهسازی یا تزریق توسط خودِ بیمار نیست. دوز و مدتِ درمان را پزشک بر اساسِ وزن، شدتِ عفونت و شرایطِ کلیوی و عمومیِ بیمار تعیین میکند و ممکن است طیِ درمان چند بار تنظیم شود. رعایتِ دقیقِ زمانبندیِ تزریقها طبقِ دستورِ پزشک اهمیت دارد و نباید دورهٔ درمان بدونِ نظرِ پزشک زودتر قطع شود، حتی اگر حالِ بیمار بهتر شده باشد، چون ممکن است عفونت بهطورِ کامل ریشهکن نشده باشد. در طولِ درمان معمولاً آزمایشهای دورهای برای بررسیِ عملکردِ کلیه و وضعیتِ عمومیِ بدن انجام میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سپتیسمی و عفونت شدید خون ناشی از باکتریهای گرممنفی حساس
فقط برای عفونت تأییدشده یا بهشدت محتملِ ناشی از میکروب حساس؛ خطر آسیب کلیوی، سمیت عصبی و فلج تنفسی جدی است.
عفونت شدید و مقاوم دستگاه ادراری ناشی از باکتریهای گرممنفی حساس
این فرآورده خوراکی نیست؛ انتخاب درمان باید بر پایهٔ کشت و حساسیت ادرار باشد و پایش کلیه و حجم ادرار انجام شود.
مننژیت ناشی از باکتریهای گرممنفی حساس
تزریق وریدی بهتنهایی برای رساندن دارو به مایع مغزینخاعی کافی نیست؛ تزریق داخلنخاعی فقط در بیمارستان و با رعایت کامل اصول استریل انجام شود.
پنومونی بیمارستانی و عفونت ریوی شدید ناشی از باکتریهای گرممنفی حساس، بهویژه سودوموناس آئروژینوزا
درمان معمولاً بر پایهٔ کشت و با یک داروی فعال همراه انتخاب میشود؛ از همزمانی خودسرانه با داروهای سمی برای کلیه یا اعصاب پرهیز شود.
عفونت شدید ناشی از باکتریهای گرممنفیِ چنددارویی مقاوم، بهعنوان درمان نجاتبخش
فقط زمانی استفاده شود که گزینههای کمخطرتر مؤثر نیستند یا قابل استفاده نیستند؛ پایش دقیق کلیه، الکترولیتها و علائم عصبی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تاکنون به پلیمیکسینها یا هر داروی دیگری حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی یا هر تغییری در عملکردِ کلیه را با پزشک در میان بگذارید، چون این دارو میتواند بر کلیه اثر بگذارد
- اگر بیماریِ عصبیعضلانی مانند میاستنی گراویس دارید، پیش از شروعِ درمان حتماً به پزشک اطلاع دهید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و سایر آنتیبیوتیکهایی که مصرف میکنید را به پزشک بگویید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ درمان با پزشک مشورت کنید
- هرگونه مشکلِ تنفسی یا بیماریِ زمینهایِ دیگر را با پزشک در میان بگذارید
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا التهابِ خفیف در محلِ تزریق
- گزگز یا بیحسیِ خفیف و گذرا در اطرافِ دهان، دستها یا پاها
- سرگیجهٔ خفیف
- تب
- تهوعِ خفیف
- کاهشِ حجمِ ادرار، تورمِ دستوپا یا خستگیِ غیرمعمول که میتواند نشانهٔ آسیبِ کلیوی باشد — در این صورت فوراً به پزشک اطلاع دهید
- ضعفِ عضلانیِ فزاینده، دشواری در تنفس، تاریِ دید یا مشکل در بلع که میتواند نشانهٔ درگیریِ جدیِ سیستمِ عصبیعضلانی باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانند کهیرِ گسترده، تورمِ صورت و گلو یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- اسهالِ شدید یا خونی، بهویژه اگر پس از قطعِ دارو هم ادامه یابد — به پزشک اطلاع دهید
- نشانههای عفونتِ ثانویه مانند برفکِ دهانی یا عفونتِ قارچی، به دلیلِ برهمخوردنِ تعادلِ میکروبیِ بدن — به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ پلیمیکسین بی با سایر داروهای آسیبرسان به کلیه، مانند برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی یا ونکومایسین، میتواند خطرِ آسیبِ کلیوی را افزایش دهد. همچنین مصرفِ همزمان با داروهای شلکنندهٔ عضلانیِ بهکاررفته در بیهوشی یا سایر داروهای اثرگذار بر سیستمِ عصبیعضلانی میتواند ضعفِ عضلانی و حتی مشکلِ تنفسی را تشدید کند، بنابراین تیمِ درمان باید از مصرفِ همزمانِ این داروها آگاه باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا این تداخلها پیش از شروعِ درمان بهدرستی بررسی و کنترل شوند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ پلیمیکسین بی در بارداری وجود دارد و این دارو از جفت عبور میکند؛ به همین دلیل تنها زمانی در بارداری تجویز میشود که عفونت جدی باشد و فایدهٔ درمان از خطرِ احتمالی بیشتر باشد، آن هم با پایشِ دقیقِ پزشک. دربارهٔ دورانِ شیردهی نیز دادههای کافی در دسترس نیست؛ بنابراین اگر در دورانِ شیردهی به این دارو نیاز داشتید، حتماً با پزشک مشورت کنید تا بهترین تصمیم برای شما و نوزادتان گرفته شود.
نگهداری
این دارو معمولاً بهصورتِ پودرِ آمادهٔ تزریق در بیمارستان یا داروخانه نگهداری و پیش از تزریق توسط کادرِ درمان آماده میشود. اگر قرار است ویال را در منزل نگهداری کنید، آن را دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، در دمایی که روی بستهبندی ذکر شده و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از استفاده همیشه تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را مصرف نکنید و آن را طبقِ راهنماییِ داروساز دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پلیمیکسین بی فقط بهصورتِ تزریقی مصرف میشود؟
۰۲چرا در طولِ درمان مرتب از من آزمایشِ خون و کلیه گرفته میشود؟
۰۳آیا گزگزِ اطرافِ لبها یا انگشتان جای نگرانی دارد؟
۰۴آیا پلیمیکسین بی برای هر نوع عفونتی تجویز میشود؟
۰۵تفاوتِ پلیمیکسین بی با کلیستین در چیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J01XB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.