پلریکسافور
پلریکسافور یک داروی تزریقی از گروه داروهای ضدسرطان و محرک ایمنی است که برای آزاد کردن سلولهای بنیادی خونساز از مغز استخوان بهکار میرود. این سلولها سپس برای جمعآوری و پیوند به خود فرد آماده میشوند.
بیشتر همراه با فیلگراستیم برای جمعآوری سلولهای بنیادی در افراد مبتلا به لنفوم یا مولتیپل میلوما که سلول کافی آزاد نمیکنند، استفاده میشود. در برخی پروتکلهای تخصصی کودکان مبتلا به لنفوم یا تومورهای جامد بدخیم نیز کاربرد دارد.
این دارو فقط در مرکز تخصصی و بهصورت تزریق زیرجلدی، همزمان با برنامهٔ جمعآوری سلولهای بنیادی استفاده میشود؛ خودسرانه تزریق یا تکرار نشود. تنگی نفس، تورم صورت، غش یا درد قسمت بالای چپ شکم و شانه پس از تزریق نیازمند اطلاع فوری به کادر درمان است.
پیش از تزریق، سابقهٔ حساسیت، بیماری کلیه یا قلب، تعداد پلاکت یا گلبول سفید غیرطبیعی، لوسمی، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروهایتان را مطرح کنید. اگر بعد از تزریق سرگیجهٔ شدید، تنگی نفس، خونریزی غیرعادی، درد قفسهٔ سینه یا درد قسمت بالای چپ شکم داشتید، فوراً کمک پزشکی بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلریکسافور یک داروی تزریقی در ردهٔ داروهای ضدسرطان و ایمنی است که برای بسیج سلولهای بنیادی خونساز بهکار میرود. این دارو با مهار برگشتپذیر گیرندهای که سلولهای بنیادی را در مغز استخوان نگه میدارد، باعث ورود آنها به جریان خون میشود. سپس سلولها با فرایند جداسازی از خون جمعآوری و برای پیوند به خود فرد نگهداری میشوند. مصرف آن معمولاً همراه با فیلگراستیم و زیر نظر تیم خونشناسی و پیوند انجام میشود.
موارد مصرف
- کمک به آزادسازی سلولهای بنیادی خونساز برای جمعآوری پیش از پیوند به خود فرد در بیماران مبتلا به لنفوم
- همین کاربرد در بیماران مبتلا به مولتیپل میلوما، بهویژه هنگام بسیج ناکافی سلولهای بنیادی
- در برخی پروتکلهای تخصصی کودکان یک تا کمتر از هجده سال مبتلا به لنفوم، وقتی جمعآوری کافی سلولها پیشبینی نمیشود
- در برخی پروتکلهای تخصصی کودکان مبتلا به تومورهای جامد بدخیم، پس از بسیج ناکافی یا شکست قبلی در جمعآوری سلولها
روش مصرف
پلریکسافور بهصورت تزریق زیرجلدی و در مرکز درمانی، همراه با فیلگراستیم، داده میشود؛ معمولاً پس از چند روز آمادهسازی و چند ساعت پیش از جمعآوری سلولهای بنیادی تا زمانبندی دو فرایند هماهنگ باشد. مقدار و تعداد نوبتها بر اساس وزن، عملکرد کلیه و برنامهٔ پیوند تعیین میشود و بیمار نباید آن را خودسرانه تزریق، تکرار یا حذف کند. پس از تزریق، برای بررسی واکنش حساسیتی، افت فشار و سرگیجه تحت نظر میمانید و شمارش سلولهای خون و پلاکتها طبق برنامه کنترل میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تاکنون به پلریکسافور یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده حساسیت داشتهاید، سابقهٔ واکنش شدید را پیش از تزریق بگویید.
- اگر بیماری کلیه، کاهش عملکرد کلیه یا دیالیز دارید، اطلاع دهید؛ دفع دارو عمدتاً کلیوی است و در نارسایی قابلتوجه، تنظیم درمان لازم میشود.
- اگر لوسمی یا تعداد بسیار بالای گلبول سفید دارید، حتماً مطرح کنید؛ پلریکسافور برای بسیج سلولهای بنیادی در لوسمی توصیه نمیشود، چون ممکن است سلولهای لوسمی را وارد خون و محصول جمعآوری کند.
- اگر پلاکت پایین، خونریزی غیرعادی، بیماری قلبی، فشار خون پایین یا سابقهٔ غش دارید، پیش از درمان اطلاع دهید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید و دربارهٔ روش پیشگیری و زمان قطع شیردهی برنامه بگیرید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها، داروهای بدون نسخه و درمانهای سرطان را ارائه کنید؛ کودکان و سالمندان نیز باید در مرکز باتجربه و با توجه به عملکرد کلیه ارزیابی شوند.
عوارض احتمالی
- اسهال
- تهوع
- قرمزی، درد، تورم یا تحریک محل تزریق
- سردرد
- سرگیجه
- خستگی یا احساس ناخوشی، و گاهی درد مفصل یا عضله
- کهیر گسترده، تورم صورت یا اطراف چشم، تنگی نفس، احساس کمبود اکسیژن، افت فشار یا غش: احتمال حساسیت شدید وجود دارد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و اگر خارج از مرکز درمانی هستید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید یا مداوم در قسمت بالای چپ شکم یا درد شانهٔ چپ: میتواند نشانهٔ بزرگشدن یا پارگی طحال باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، سبکی سر شدید یا افت فشار، بهویژه حین یا کمی پس از تزریق: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و برای ارزیابی فوری اقدام کنید.
- درد یا فشار قفسهٔ سینه یا تنگی نفس جدید: این علائم را اورژانسی تلقی کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی، کبودی گسترده یا نقاط خونریزی زیرپوستی: ممکن است با کاهش پلاکت همراه باشد؛ همان روز فوراً به تیم درمان اطلاع دهید.
- اسهال، استفراغ یا درد شکم شدید و مداوم، بهویژه همراه با ناتوانی در نوشیدن مایعات: برای جلوگیری از کمآبی و بررسی عارضهٔ شدید فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پلریکسافور معمولاً بهعنوان بخشی از برنامهٔ همراه با فیلگراستیم استفاده میشود و این همراهی توسط مرکز پیوند تنظیم میشود. تداخل غذایی مهمی برای آن شناخته نشده است و تداخل مستقیم با الکل ثابت نشده، اما چون سرگیجه، خستگی و افت فشار یا غش ممکن است رخ دهد، در زمان درمان و تا رفع علائم از الکل و رانندگی پرهیز کنید. مطالعهٔ کامل تداخلهای دارویی انجام نشده است؛ دارو عمدتاً از کلیه دفع میشود، بنابراین برخی داروهایی که عملکرد کلیه را تغییر میدهند یا برای دفع کلیوی با پلریکسافور رقابت میکنند، ممکن است نیازمند بررسی باشند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات انسانی دربارهٔ بارداری محدود است و در مطالعات حیوانی آسیب جنین دیده شده است؛ پلریکسافور در بارداری فقط در صورت ضرورت جدی و با تصمیم تیم تخصصی استفاده میشود. زنان و مردان در سن باروری باید در طول درمان و تا یک هفته پس از آخرین نوبت از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند. دربارهٔ ورود دارو به شیر اطلاعاتی وجود ندارد؛ شیردهی در طول درمان و تا یک هفته پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود.
نگهداری
محلول را در دمای اتاق، معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از گرمای شدید، نور مستقیم و یخزدگی نگهداری کنید؛ شرایط درجشده روی جعبهٔ همان برند مقدم است. دور از دید و دسترس کودکان باشد و بعد از تاریخ انقضا استفاده نشود. ویال تکدوز است؛ پس از باز شدن باید فوراً مصرف شود و باقیمانده دور ریخته شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 20 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پلریکسافور همان داروی شیمیدرمانی است؟
۰۲چرا پلریکسافور را همراه فیلگراستیم میدهند؟
۰۳اگر بیماری کلیه داشته باشم، میتوانم پلریکسافور دریافت کنم؟
۰۴آیا درد شکم بعد از تزریق پلریکسافور طبیعی است؟
۰۵آیا میتوانم پلریکسافور را در خانه تزریق کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه L03AX16. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.