فیلگراستیم
فیلگراستیم دارویی از گروه عوامل محرک مغز استخوان است که تولید و آزادشدن نوتروفیلها، یعنی نوعی گلبول سفید، را افزایش میدهد. هدف آن پیشگیری یا کوتاهکردن دورهٔ کاهش شدید نوتروفیلهاست.
بیشتر پس از شیمیدرمانی، برخی پیوندهای مغز استخوان، درمان نوتروپنی مزمن و آمادهسازی برای جمعآوری سلولهای بنیادی خون مصرف میشود.
درد استخوان شایع است؛ اما درد قسمت چپ بالای شکم یا شانه، تنگی نفس، تورم ناگهانی یا علائم حساسیت شدید نیازمند اقدام فوری است. زمان تزریق باید با برنامهٔ شیمیدرمانی هماهنگ باشد.
اگر سابقهٔ بیماری یا بزرگی طحال، کمخونی داسیشکل، بیماری مغز استخوان، حساسیت دارویی، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. فهرست همهٔ داروها، بهویژه لیتیوم و داروهای ضدسرطان، باید بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فیلگراستیم شکل نوترکیب عامل محرک کلونی گرانولوسیتی انسانی است و در گروه داروهای ضدسرطان و ایمنی قرار میگیرد. این دارو با تحریک مغز استخوان، ساخت و آزادشدن نوتروفیلها را بیشتر میکند؛ نوتروفیلها بخشی از دفاع بدن در برابر عفونتاند. هدف اصلی، کمکردن مدت و شدت نوتروپنی ناشی از شیمیدرمانی یا برخی بیماریهای خونی و کمک به جمعآوری سلولهای بنیادی است. فیلگراستیم خودِ عفونت یا سرطان را مستقیماً درمان نمیکند. فرآوردههای آن ممکن است با نامهای تجاری نئوپوژن، نوپوگراستیم، پیدیگراستیم و جیسیاساف-شفا عرضه شوند.
موارد مصرف
- کاهش مدت نوتروپنی شدید و تبونوتروپنی پس از شیمیدرمانی در برخی سرطانها
- کاهش مدت نوتروپنی پس از شیمیدرمانی فشرده در لوسمی حاد میلوئیدی
- کمک به بازگشت گلبولهای سفید پس از شیمیدرمانی شدید و پیوند مغز استخوان
- تحریک و افزایش سلولهای بنیادی خون برای جمعآوری و پیوند
- درمان نوتروپنی مزمن شدید، شامل انواع مادرزادی، دورهای یا بدون علت مشخص
- کمک به درمان سندرم خونی ناشی از پرتوگیری حاد، فقط در مراکز تخصصی
روش مصرف
فیلگراستیم فقط بهصورت تزریقی و با مسیر و زمانبندی تعیینشده توسط تیم درمان مصرف میشود؛ بسته به شرایط ممکن است زیر پوست یا از راه ورید تزریق شود. مقدار، تعداد نوبتها و طول درمان به علت مصرف، وزن، آزمایش خون و برنامهٔ شیمیدرمانی یا پیوند بستگی دارد و نباید خودسرانه تغییر کند. معمولاً نباید در فاصلهٔ ۲۴ ساعت پیش و پس از شیمیدرمانی تزریق شود و زمان آن در کنار پرتودرمانی نیز باید دقیقاً هماهنگ شود. اگر برای تزریق در منزل آموزش دیدهاید، دارو را طبق دستور آماده کنید و محل تزریق را تغییر دهید؛ نوبت فراموششده را دوبرابر نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به فیلگراستیم، پگفیلگراستیم یا هر جزء فرآورده حساسیت داشتهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- سابقهٔ بزرگی یا بیماری طحال، یا درد و حساسیت در قسمت چپ بالای شکم را به پزشک بگویید.
- اگر بیماری مغز استخوان یا سرطان خونی، سندرم میلودیسپلاستیک، کمخونی داسیشکل یا بیماری جدی ریوی، کلیوی یا کبدی دارید، نوع بیماری و درمانهای قبلی را اعلام کنید.
- برنامهٔ شیمیدرمانی یا پرتودرمانی و فهرست همهٔ داروهای نسخهای، بدون نسخه، مکملها و داروهای گیاهی را در اختیار پزشک و داروساز بگذارید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد یا به نوزاد شیر میدهید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
- در کودکان و سالمندان، برنامهٔ پایش و مقدار دارو باید متناسب با وضعیت فرد تعیین شود؛ شمارش نوتروفیلها، گلبولهای سفید و پلاکتها را طبق زمانبندی انجام دهید.
عوارض احتمالی
- درد استخوان، عضله یا مفصل
- سردرد
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- خستگی یا بیحالی
- تهوع، اسهال یا کاهش اشتها
- بثورات پوستی خفیف
- کهیر گسترده، تورم صورت یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا غش: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید یا مداوم در قسمت چپ بالای شکم یا شانهٔ چپ، همراه با ضعف یا سرگیجه: میتواند نشانهٔ بزرگشدن یا پارگی طحال باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، سرفهٔ شدید، درد قفسهٔ سینه، تورم منتشر، افزایش سریع وزن، سرگیجه یا کاهش ادرار: احتمال آسیب ریوی یا نشت مویرگی مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز یا بدحالی، بهویژه در دورهٔ شیمیدرمانی: ممکن است نشانهٔ عفونت جدی باشد؛ فوراً با تیم درمان تماس بگیرید و در صورت شدیدبودن علائم به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، خوندماغ مکرر، لکههای بنفش یا قرمز روی پوست، یا تب مداوم همراه با درد شکم و کمر: ممکن است با کاهش پلاکت یا التهاب عروقی مرتبط باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- در افراد مبتلا به کمخونی داسیشکل، درد شدید ناگهانی استخوان یا قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا ادرار تیره میتواند نشانهٔ بحران باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
لیتیوم ممکن است افزایش نوتروفیلها را بیشتر کند و به پایش دقیقتری نیاز داشته باشد. مهمترین هماهنگی درمانی با داروهای شیمیدرمانی و پرتودرمانی است؛ زمان تزریق فیلگراستیم را خودسرانه همزمان یا نزدیک به آنها تنظیم نکنید. این داروی تزریقی تداخل غذایی مهمی ندارد و تداخل مستقیم مشخصی با الکل شناخته نشده است، اما در دورهٔ شیمیدرمانی مصرف الکل میتواند تهوع، سرگیجه یا کمآبی را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات انسانی دربارهٔ مصرف فیلگراستیم در بارداری محدود است و استفاده از آن فقط زمانی انجام میشود که پزشک ضرورت درمان را بیشتر از خطر احتمالی بداند. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر مادر میشود؛ تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی یا ایجاد وقفه باید با پزشک و بر اساس شرایط مادر و نوزاد گرفته شود.
نگهداری
فیلگراستیم را معمولاً در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور نگه دارید. دارو نباید یخ بزند یا تکان شدید داده شود؛ فرآوردهٔ یخزده، کدر، دارای ذرات، آسیبدیده یا تاریخگذشته را مصرف نکنید. مدت مجاز ماندن بیرون از یخچال به فرآورده بستگی دارد و باید از دستور همان بسته پیروی شود؛ دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فیلگراستیم عفونت را درمان میکند؟
۰۲چرا بعد از فیلگراستیم درد استخوان میگیرم؟
۰۳آیا میتوان فیلگراستیم را همزمان با شیمیدرمانی تزریق کرد؟
۰۴آیا میتوان فیلگراستیم را در خانه تزریق کرد؟
۰۵اگر بعد از تزریق فیلگراستیم تب کردم، صبر کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه L03AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.