پیراستام
پیراستام دارویی از خانوادهٔ نوتروپیکها (تقویتکنندهٔ عملکرد شناختی) است که با اثر بر سلولهای عصبی، در بهبودِ برخی عملکردهای مغزی نقش دارد.
این دارو بیشتر برای سرگیجهٔ ناشی از اختلالاتِ مغزی، بهبودِ حافظه و تمرکز در برخی بیماران، و بهعنوانِ درمانِ کمکی در پرشهای عضلانیِ خاص (میوکلونوس) و دیرخوانی در کودکان تجویز میشود.
چون پیراستام از راهِ کلیه دفع میشود، در نارساییِ کلیوی نیاز به تنظیمِ دوز یا پرهیز از مصرف دارد؛ همچنین ممکن است خطرِ خونریزی را کمی افزایش دهد.
اگر بیماریِ کلیوی دارید، داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، یا قرار است تحتِ عملِ جراحی قرار بگیرید، پیش از مصرفِ پیراستام حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیراستام نخستین داروی شناختهشده از خانوادهٔ نوتروپیکهاست، دستهای از داروها که برای اثرگذاری بر عملکردِ ذهنی و سیستمِ عصبی بهکار میروند. مکانیسمِ دقیقِ اثرِ آن هنوز بهطور کامل شناختهنشده، اما تصور میشود با اثر بر غشای سلولهای عصبی، انتقالِ پیامهای عصبی و جریانِ خونِ مغزی، عملکردِ برخی نواحیِ مغز را بهبود بخشد. پیراستام در درمانِ کمکیِ پرشهای عضلانیِ نوعِ میوکلونوس، سرگیجههای با منشأ مغزی-عروقی و در برخی موارد اختلالاتِ یادگیریِ کودکان کاربرد دارد. هدفِ اصلی از مصرفِ آن، کمک به عملکردِ شناختی و عصبی است، نه رفعِ کاملِ بیماریِ زمینهای.
موارد مصرف
- درمانِ کمکیِ میوکلونوسِ قشری (نوعی پرشِ عضلانی)، همراه با سایر داروها
- کاهشِ سرگیجههای با منشأ عروقی یا مغزی
- درمانِ کمکیِ دیرخوانی (نارساخوانی) در کودکان، در کنارِ آموزشهای تخصصی
- کمک به بهبودِ حافظه، تمرکز و عملکردِ شناختی در برخی بیماران
- حمایت از روندِ بازتوانیِ ذهنی پس از آسیبهای مغزی-عروقی
روش مصرف
محلولِ خوراکیِ پیراستام را میتوان همراه یا جدای از غذا مصرف کرد؛ خوردن با کمی آب یا غذا میتواند احتمالِ ناراحتیِ گوارشی را کم کند. برای دقتِ دوز، از پیمانه یا وسیلهٔ اندازهگیریِ همراهِ دارو استفاده کنید، نه قاشقِ خانگی. مصرفِ منظم و در ساعاتِ ثابتِ روز به اثربخشیِ بهترِ دارو کمک میکند. اگر پیراستام برای کنترلِ میوکلونوس تجویز شده باشد، قطعِ ناگهانیِ آن میتواند بازگشتِ پرشهای عضلانی را در پی داشته باشد؛ بنابراین هرگونه تغییر یا قطعِ مصرف باید تنها با نظرِ پزشک و بهتدریج انجام شود. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را پزشک یا داروسازِ شما بر اساسِ نسخه تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
میوکلونوس قشری (پرشهای عضلانی)
درمان کمکی است و داروهای ضدپرش عضلانی همزمان معمولاً ادامه مییابند؛ پیراستام نباید ناگهانی قطع شود و کاهش آن باید تدریجی باشد.
سرگیجه با منشأ عروقی یا مغزی
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ علت زمینهای سرگیجه باید جداگانه ارزیابی و درمان شود.
اختلالات شناختی و عصبحسی مزمن مرتبط با سالمندی (کاهش حافظه و تمرکز)
درمان علامتی است و پاسخ بیمار پس از چند هفته باید ارزیابی شود؛ با یا بدون غذا قابل مصرف است.
بازتوانی ذهنی پس از آسیب مغزیعروقی یا سکتهٔ مغزی
همراه برنامهٔ بازتوانی تخصصی مصرف شود و جایگزین درمان فوری سکتهٔ مغزی یا مراقبتهای استاندارد آن نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به پیراستام یا سایر مشتقاتِ پیرولیدونی
- بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه، که نیاز به تنظیمِ دوز یا احتیاطِ ویژه دارد
- سابقهٔ خونریزی، اختلالِ انعقادی یا مصرفِ داروهای رقیقکنندهٔ خون
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی
- سابقهٔ بیماریِ هانتینگتون یا خونریزیِ مغزی
- هرگونه جراحیِ برنامهریزیشده، بهدلیلِ احتمالِ افزایشِ خطرِ خونریزی
عوارض احتمالی
- تحریکپذیری، بیقراری یا عصبانیت
- بیخوابی یا خوابآلودگی
- سردرد
- ناراحتیِ گوارشی مانندِ تهوع، دلِدرد یا اسهال
- لرزشِ خفیفِ دست
- افزایشِ وزن در مصرفِ طولانیمدت
- علائمِ خونریزیِ غیرعادی مانندِ کبودیِ زیاد، خون در ادرار یا مدفوعِ سیاهرنگ — در صورتِ بروز، سریع به پزشک مراجعه کنید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید
- بیقراریِ شدید، آشفتگیِ ذهنی یا تغییراتِ رفتاریِ غیرعادی — به پزشک اطلاع دهید
- بدترشدنِ ناگهانیِ پرشهای عضلانی پس از قطعِ خودسرانهٔ دارو — با پزشکِ خود تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیراستام میتواند اثرِ ضدانعقادی و ضدپلاکتیِ داروهایی مانندِ وارفارین یا آسپرین را تشدید کند و خطرِ خونریزی را افزایش دهد. گزارشهای پراکندهای نیز از بروزِ بیقراری، تحریکپذیری یا اختلالِ خواب هنگامِ مصرفِ همزمان با هورمونِ تیروئید وجود دارد. مصرفِ همزمان با محرکهای سیستمِ عصبی ممکن است بیخوابی یا تحریکپذیری را بیشتر کند. الکل توصیه نمیشود، چون میتواند با اثرِ دارو بر سیستمِ عصبی تداخل کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییای را که مصرف میکنید، به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پیراستام از جفت عبور میکند و در شیرِ مادر نیز به مقدارِ قابلِتوجهی ترشح میشود. به همین دلیل، مصرفِ آن در بارداری تنها در صورتی توصیه میشود که پزشک آن را ضروری تشخیص دهد، و در دورانِ شیردهی نیز باید با احتیاطِ ویژه و پس از مشورت با پزشک انجام شود. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرفِ این دارو با پزشکِ خود صحبت کنید.
نگهداری
محلولِ پیراستام را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگهداری کنید و اجازه ندهید یخ بزند. درِ ظرفِ دارو را همیشه محکم بسته نگه دارید و آن را دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و اگر رنگ، بو یا غلظتِ محلول تغییر کرده بود، از مصرفِ آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 20 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پیراستام باعثِ اعتیاد میشود؟
۰۲پیراستام چه مدت طول میکشد تا اثرش را نشان دهد؟
۰۳آیا مصرفِ پیراستام برای افرادِ سالم و بدونِ بیماریِ خاص هم توصیه میشود؟
۰۴چرا باید محلولِ خوراکیِ پیراستام را با پیمانهٔ مخصوص اندازه گرفت؟
۰۵آیا پیراستام روی عملکردِ کلیه تأثیر میگذارد یا نیاز به آزمایش دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۳ سازنده، در گروه N06BX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.