پیراستام
پیراستام دارویی از گروه نوتروپیکها (تقویتکنندههای عملکرد شناختی مغز) است. هدف اصلی آن کمک به بهبود عملکرد شناختی و گردش خون مغزی است.
بیشتر برای درمان میوکلونوس قشری، کاهش سرگیجه با منشأ عروقی و کمک به بهبود عملکرد شناختی در برخی بیماران به کار میرود؛ گاهی نیز در کنار آموزش، برای کودکان دارای دیسلکسی تجویز میشود.
مهمترین نکته این است که پیراستام میتواند بر عملکرد پلاکتها و لختگی خون اثر بگذارد، بنابراین مصرف همزمان با داروهای رقیقکنندهٔ خون یا پیش از جراحی حتماً باید با اطلاع پزشک باشد.
اگر بیماری کلیوی دارید، باردار یا شیرده هستید، یا نشانههایی مانند کبودی و خونریزی غیرعادی، بیقراری شدید یا واکنش آلرژیک مشاهده کردید، حتماً پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیراستام مشتقی حلقوی از گابا (GABA) و نخستین و شناختهشدهترین عضو خانوادهٔ داروهای نوتروپیک است، هرچند مکانیسم اثر آن هنوز بهطور کامل روشن نیست. تصور میشود این دارو با اثر بر غشای سلولهای عصبی، انتقال پیامهای عصبی (بهویژه در مسیرهای کولینرژیک و گلوتاماترژیک) و بهبود انعطاف گویچههای قرمز خون و گردش خون مغزی عمل میکند. برخلاف محرکها یا آرامبخشها، پیراستام نه تحریککننده است و نه خوابآور. کاربرد اصلی آن کمک به بهبود عملکردهای شناختی، تعادل و برخی اختلالات حرکتی مرتبط با سیستم عصبی است. این دارو معمولاً بهصورت قرص و در کنار سایر درمانها و طبق نظر پزشک مصرف میشود.
موارد مصرف
- کاهش دفعات و شدت میوکلونوس قشری (پرشهای ناگهانی و غیرارادی عضلانی با منشأ مغزی)، معمولاً بهعنوان درمان کمکی
- کاهش سرگیجه و ورتیگو با منشأ عروقی یا سایر علل
- کمک به بهبود عملکرد شناختی و حافظه در برخی بیماران مبتلا به افت خفیف شناختی
- درمان کمکی در کنار آموزش، برای کودکان دارای دیسلکسی
- کمک به توانبخشی شناختی پس از آسیبهای مغزی یا سکتهٔ مغزی، بهعنوان درمان مکمل
روش مصرف
پیراستام معمولاً بهصورت قرص و طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند مصرف میشود؛ میتوان آن را همراه یا بدون غذا خورد، هرچند مصرف همراه با غذا یا کمی آب میتواند ناراحتی گوارشی را کم کند. برای اثربخشی بهتر، قرصها را در ساعاتی منظم و طبق دفعاتی که در نسخه آمده مصرف کنید و بدون هماهنگی با پزشک، مصرف را ناگهان قطع نکنید، بهویژه اگر برای میوکلونوس تجویز شده باشد. مقدار و طول دورهٔ درمان کاملاً به وضعیت بالینی شما و نظر پزشک بستگی دارد و باید دقیقاً طبق نسخه رعایت شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
میوکلونوس قشری (پرشهای ناگهانی و غیرارادی عضلانی با منشأ مغزی)
درمان معمولاً تا زمان تداوم بیماری زمینهای ادامه مییابد. داروهای ضد میوکلونوس همزمان طبق دستور ادامه یابند و قطع ناگهانی پیراستام انجام نشود.
سرگیجه و ورتیگو با منشأ عروقی یا سایر علل
با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است؛ علت سرگیجه باید تشخیص داده شود، زیرا پیراستام برای همهٔ علل سرگیجه مناسب نیست.
افت خفیف شناختی و اختلال حافظه
درمان باید بهصورت دورهای از نظر بهبود حافظه و عملکرد روزانه بازبینی شود.
توانبخشی شناختی پس از آسیب مغزی یا سکتهٔ مغزی
همراه با برنامهٔ توانبخشی شناختی و گفتاردرمانی مصرف شود و جایگزین درمانهای اصلی آسیب مغزی یا سکتهٔ مغزی نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به پیراستام یا سایر مشتقات پیرولیدون حساسیت نشان دادهاید
- اگر بیماری کلیوی دارید یا عملکرد کلیهتان کاهش یافته است، زیرا این دارو عمدتاً از راه کلیه دفع میشود
- اگر سابقهٔ خونریزی مغزی یا اختلالات انعقادی خون دارید
- اگر داروهای رقیقکنندهٔ خون (مانند وارفارین) یا سایر داروها و مکملها مصرف میکنید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید
- اگر قرار است تحت عمل جراحی قرار بگیرید
عوارض احتمالی
- بیقراری، تحریکپذیری یا عصبانیت
- اختلال خواب یا بیخوابی
- سردرد
- ناراحتی گوارشی مانند تهوع، درد شکم یا اسهال
- افزایش وزن در مصرف طولانیمدت
- لرزش خفیف دست یا بیقراری حرکتی
- نشانههای خونریزی غیرعادی مانند کبودی بیدلیل، خوندماغ مکرر یا وجود خون در ادرار یا مدفوع؛ در این صورت به پزشک اطلاع دهید
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- بیقراری روانی شدید، گیجی غیرعادی یا تشدید علائم روانی؛ با پزشک تماس بگیرید
- تشنج یا وخیمشدن ناگهانی علائم عصبی؛ با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیراستام میتواند بر عملکرد پلاکتها و لختگی خون اثر بگذارد، بنابراین مصرف همزمان با داروهای رقیقکنندهٔ خون یا ضدانعقادها (مانند وارفارین) میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد. در موارد نادر، مصرف همزمان با هورمونهای تیروئید با علائمی مانند بیقراری، تحریکپذیری و اختلال خواب همراه بوده است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطر تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی دربارهٔ بیخطر بودن پیراستام در بارداری وجود ندارد و این دارو از جفت عبور میکند؛ بنابراین مصرف آن در دوران بارداری تنها در صورتی توصیه میشود که پزشک آن را کاملاً ضروری تشخیص دهد. پیراستام همچنین به شیر مادر منتقل میشود، بنابراین مصرف در دوران شیردهی باید حتماً با نظر پزشک باشد.
نگهداری
قرصهای پیراستام را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور و گرمای مستقیم نگه دارید. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخ انقضای روی بسته را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 800 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پیراستام باعث خوابآلودگی میشود؟
۰۲آیا مصرف پیراستام باعث اعتیاد میشود؟
۰۳آیا پیراستام برای بهبود حافظه در افراد سالم هم مؤثر است؟
۰۴چرا پزشک پیش از جراحی مصرف پیراستام را میپرسد؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف پیراستام را فراموش کنم چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه N06BX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.