پیراستام
پیراستام دارویی از دسته نوتروپیکها (تقویتکنندههای عملکرد ذهنی) و مشتقی از پیرولیدون است که بر عملکرد سلولهای عصبی و گردش خون مغزی اثر میگذارد.
این دارو بیشتر برای کاهش شناختی مرتبط با افزایش سن، سرگیجه، و بهعنوان درمان کمکی در میوکلونوس (پرشهای عضلانی ناخواسته) و توانبخشی پس از سکته مغزی تجویز میشود.
پیراستام میتواند خطر خونریزی را در کسانیکه داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنند افزایش دهد و در نارسایی شدید کلیوی نباید مصرف شود.
اگر نشانههای خونریزی غیرعادی، واکنش آلرژیک، یا بیقراری و بیخوابی شدید دیدید، یا خواستید مصرف دارو را—بهویژه در میوکلونوس—قطع کنید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیراستام مشتقی حلقوی از گابا (پیرولیدون) است، هرچند مکانیسم اثرش با گیرندههای گابا مرتبط نیست. این دارو در گروه داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی جای میگیرد و از نخستین داروهایی است که با عنوان نوتروپیک (تقویتکننده شناخت) شناخته شدهاند. مکانیسم دقیق آن هنوز بهطور کامل روشن نیست، اما گمان میرود با اثر بر غشای سلولهای عصبی، تسهیل انتقال پیامهای عصبی، و بهبود انعطافپذیری گلبولهای قرمز و کاهش چسبندگی پلاکتی، جریان خون ریز مغزی را بهتر کند. هدف اصلی مصرف آن، حمایت از عملکرد شناختی و تعادل در شرایطی است که این کارکردها دچار اختلال شدهاند.
موارد مصرف
روش مصرف
پیراستام را معمولاً میتوان همراه یا جدا از غذا مصرف کرد؛ اگر ناراحتی گوارشی داشتید، مصرف همراه با غذا میتواند کمککننده باشد. شکل مایع را پیش از هر بار مصرف خوب تکان دهید و برای اندازهگیری دقیق، از پیمانه یا قاشق مخصوص همراه بسته استفاده کنید، نه قاشق آشپزخانه. سعی کنید دارو را هر روز در ساعتهایی مشخص و طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید تا اثرش پایدار بماند. بهویژه اگر پیراستام برای کنترل میوکلونوس تجویز شده باشد، مصرف را بدون نظر پزشک قطع نکنید، چون قطع ناگهانی میتواند نشانهها را بازگرداند یا تشدید کند. مقدار مصرف و طول دوره درمان را فقط پزشک یا داروسازتان، بر اساس سن، وزن و وضعیت کلیوی شما، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاهش شناختی مرتبط با افزایش سن
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ پس از چند هفته، پاسخ درمانی و نیاز به ادامهٔ درمان باید ارزیابی شود. راهنمای دوز
سرگیجه با منشأ مرکزی یا عروقی
با یا بدون غذا قابل مصرف است؛ مدت درمان بر پایهٔ علت سرگیجه و پاسخ بیمار تعیین میشود. راهنمای دوز
میوکلونوس قشری (پرشهای عضلانی ناخواسته)
درمان کمکی است؛ داروهای ضد میوکلونوس معمولاً در آغاز ادامه مییابند و پیراستام نباید ناگهانی قطع شود. راهنمای دوز
کمک به توانبخشی شناختی و زبانی پس از سکتهٔ مغزی (مانند اختلال گفتار)
فقط درمان کمکی است؛ در سکتهٔ مغزی خونریزیدهنده ممنوع و هنگام مصرف همزمان داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت نیازمند احتیاط است. رژیم دوز توانبخشی
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شناختهشده به پیراستام یا سایر مشتقات پیرولیدون را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر نارسایی کلیوی (بهویژه شدید) دارید، حتماً پزشک را مطلع کنید، چون این دارو از راه کلیه دفع میشود.
- سابقه خونریزی غیرعادی، اختلال انعقاد خون، یا جراحی بزرگ اخیر را حتماً بگویید.
- فهرست کامل داروهای مصرفیتان، بهویژه داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت مانند وارفارین یا آسپرین، را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- برای مصرف در کودکان، سالمندان یا کنار بیماریهای زمینهای دیگر، حتماً زیر نظر پزشک عمل کنید.
عوارض احتمالی
- بیخوابی
- عصبانیت یا تحریکپذیری
- سردرد
- ناراحتی گوارشی مانند تهوع یا درد شکم
- افزایش وزن
- لرزش خفیف
- نشانههای خونریزی غیرعادی مانند کبودی زیاد، خون در ادرار یا مدفوع، یا خونریزی لثه؛ در این صورت سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا تنگی نفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشدید ناگهانی پرشهای عضلانی یا بازگشت نشانهها پس از قطع دارو؛ با پزشک تماس بگیرید و بدون مشورت او، دارو را دوباره شروع یا قطع نکنید.
- بیقراری شدید، گیجی یا تغییرات چشمگیر خلقی؛ این موارد را با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیراستام اثری ضدپلاکتی دارد، بنابراین مصرف همزمان با داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین، آسپرین یا کلوپیدوگرل ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد. گزارشهایی محدود از بروز بیقراری، گیجی و اختلال خواب هنگام مصرف همزمان با هورمونهای تیروئید نیز وجود دارد. مصرف همزمان با سایر محرکهای دستگاه عصبی هم ممکن است بیخوابی یا تحریکپذیری را بیشتر کند. همیشه فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییای را که مصرف میکنید، به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
داده کافی و قطعی درباره بیخطر بودن کامل پیراستام در بارداری وجود ندارد؛ این دارو از جفت عبور میکند و به شیر مادر نیز راه مییابد. به همین دلیل، مصرف آن در دوران بارداری یا شیردهی تنها زمانی در نظر گرفته میشود که پزشک آن را ضروری تشخیص دهد و باید همیشه زیر نظر مستقیم او انجام شود.
نگهداری
پیراستام را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگه دارید، مگر آنکه روی بسته دارو دستور دیگری نوشته شده باشد. شکل مایع را از یخزدگی محافظت کنید و پس از باز کردن، طبق توضیح روی برچسب مصرف کنید. دارو را همیشه دور از دسترس کودکان نگه دارید، پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| مایع | 33.33 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پیراستام باعث وابستگی یا اعتیاد میشود؟
۰۲آیا افراد سالم میتوانند برای تقویت حافظه از پیراستام استفاده کنند؟
۰۳چرا این دارو بهصورت شربت هم تولید میشود؟
۰۴پیراستام چهمدت طول میکشد تا اثرش مشخص شود؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف دارو فراموش شود چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۸ سازنده، در گروه N06BX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.