پیلوکارپین
پیلوکارپین قطره چشمی از دسته داروهای کولینرژیک (پاراسمپاتومیمتیک) است که با اثر روی گیرندههای موسکارینی چشم، مردمک را تنگ میکند.
بیشتر برای کاهش فشار داخل چشم در گلوکوم، بهویژه در حمله حاد گلوکوم زاویهبسته، و برای تنگکردن مردمک پس از معاینه یا جراحی چشم به کار میرود.
این قطره میتواند بهطور موقت دید کمنور و دید شب را کاهش دهد؛ رانندگی در شب باید با احتیاط بیشتری انجام شود.
اگر درد شدید چشم، افت ناگهانی بینایی، یا نشانههای سیستمیک مانند تعریق غیرعادی و دلپیچه رخ داد، در اسرعوقت با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیلوکارپین یک عامل کولینرژیک مستقیماثر (Cholinergic Agonist) از خانواده داروهای ضدگلوکوم و میوتیک است که بهصورت موضعی در چشم اثر میکند. این دارو با تحریک گیرندههای موسکارینی عضله اسفنکتر مردمک باعث تنگشدن مردمک (میوز) میشود و با انقباض عضله مژگانی، خروج مایع زلالیه از چشم را تسهیل کرده و فشار داخل چشم را کاهش میدهد. غلظت ۴ درصد آن از فرمهای نسبتاً قویتر این داروست که معمولاً در شرایطی به کار میرود که کنترل سریعتر یا مؤثرتر فشار چشم یا مردمک لازم باشد. مصرف آن همیشه باید طبق برنامهای باشد که چشمپزشک برای وضعیت شما تعیین میکند.
موارد مصرف
- کاهش فشار داخل چشم در گلوکوم زاویهباز
- کنترل اورژانسی حمله حاد گلوکوم زاویهبسته، معمولاً پیش از اقدام لیزر یا جراحی
- تنگکردن مردمک پس از معاینات چشمپزشکی یا برای خنثیکردن اثر داروهای گشادکننده مردمک
- کمک به پیشگیری از چسبندگی عنبیه در برخی شرایط التهابی چشم، طبق صلاحدید چشمپزشک
روش مصرف
این قطره را دقیقاً طبق برنامهای که چشمپزشک برایتان تعیین کرده مصرف کنید. پیش از استفاده دستها را بشویید، سر را کمی به عقب خم کنید، پلک پایین را بهآرامی پایین بکشید و قطره را داخل کیسه ملتحمه بچکانید، بدون آنکه نوک قطرهچکان به چشم یا پلک برخورد کند. بلافاصله پس از چکاندن، با فشار ملایم انگشت روی گوشه داخلی چشم (کنار بینی) برای حدود یک تا دو دقیقه، از جذب سیستمیک دارو میکاهید. اگر از قطره یا پماد چشمی دیگری هم استفاده میکنید، بین آنها چند دقیقه فاصله بگذارید و اگر لنز تماسی دارید، پیش از مصرف درباره نحوه استفاده با پزشک مشورت کنید. اگر این دارو برای کنترل مزمن گلوکوم تجویز شده، حتی اگر علامتی احساس نمیکنید، بدون نظر پزشک آن را قطع نکنید، زیرا فشار چشم میتواند دوباره بالا برود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاهش فشار داخل چشم در گلوکوم زاویهباز
غلظت ۴٪ معمولاً برای شروع درمان بیمارانی که قبلاً پیلوکارپین نگرفتهاند مناسب نیست و ممکن است تحمل نشود.
کنترل اورژانسی حملهٔ حاد گلوکوم زاویهبسته
این وضعیت اورژانسی است و دارو باید همراه درمانهای کاهندهٔ فشار و اقدام قطعی لیزری یا جراحی، زیر نظر چشمپزشک مصرف شود.
تنگکردن مردمک پس از معاینهٔ چشم یا خنثیکردن اثر داروهای گشادکنندهٔ مردمک
مصرف معمولاً تکنوبتی است؛ تاری دید و کاهش دید در نور کم ممکن است رخ دهد و تا واضحشدن دید رانندگی نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقه جداشدگی شبکیه، نزدیکبینی شدید، یا هر بیماری دیگر شبکیه دارید، حتماً به چشمپزشک بگویید.
- اگر آسم یا هر بیماری تنفسی مزمن دارید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- بیماری قلبی، فشار خون پایین یا نامنظمی ضربان قلب را پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
- سابقه زخم گوارشی، انسداد روده، یا مشکلات مجاری ادراری را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرست کامل داروها، قطرههای چشمی دیگر و مکملهایی را که مصرف میکنید به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تارشدن موقت دید، بهویژه در نور کم یا هنگام شب
- درد خفیف یا احساس کشیدگی در ابرو و اطراف چشم، ناشی از انقباض عضله مژگانی
- سوزش، قرمزی یا تحریک خفیف چشم بلافاصله پس از چکاندن قطره
- سردرد، بهویژه در روزهای اول مصرف
- افزایش اشکریزش
- افت ناگهانی یا شدید بینایی، دیدن نورهای درخشان یا سایه و پرده تیره در میدان دید — میتواند نشانه مشکلات شبکیه باشد؛ فوراً به چشمپزشک مراجعه کنید.
- درد شدید چشم که با روشهای معمول بهتر نمیشود — در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای جذب سیستمیک بیشازحد مانند تعریق زیاد، ترشح فراوان بزاق، دلپیچه یا کندی غیرعادی ضربان قلب — در صورت بروز با پزشک تماس بگیرید.
- تنگی نفس یا خسخس سینه، بهویژه در افراد مبتلا به آسم — فوراً به پزشک اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت یا پلک، خارش شدید یا دشواری در تنفس — فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان پیلوکارپین با دیگر داروهای کولینرژیک میتواند اثر آن را تشدید کند، درحالیکه داروهای آنتیکولینرژیک، از جمله برخی داروهای گشادکننده مردمک، ممکن است اثر آن را کم کنند. مصرف همزمان با برخی قطرههای دیگر گلوکوم یا داروهای مؤثر بر قلب و عروق نیز ممکن است نیازمند بررسی پزشک باشد. فهرست کامل داروها، قطرههای چشمی و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی درباره مصرف پیلوکارپین چشمی در بارداری و شیردهی در دست است. از آنجا که این دارو بهصورت موضعی در چشم استفاده میشود، جذب سیستمیک آن معمولاً کم است، هرچند صفر نیست. اگر باردارید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از شروع یا ادامه مصرف با پزشک مشورت کنید تا بر اساس ضرورت درمان و شرایط شما تصمیمگیری شود.
نگهداری
این قطره را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگه دارید، مگر آنکه روی برچسب دارو دستور دیگری قید شده باشد. در قطرهچکان را همیشه پس از استفاده محکم ببندید و از تماس نوک آن با هر سطحی خودداری کنید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید؛ قطره بازشده را طبق توصیه داروساز، معمولاً پس از گذشت مدتی مشخص، باید دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 4 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از چکاندن این قطره دیدم موقتاً تار میشود؟
۰۲چرا بعد از شروع مصرف این قطره سردرد یا درد ابرو دارم؟
۰۳آیا مصرف این قطره روی رانندگی شب تأثیر دارد؟
۰۴اگر یک نوبت مصرف را فراموش کنم چه باید کرد؟
۰۵آیا میتوان مصرف این قطره را خودسرانه قطع کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه S01EB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.