آتروپین سولفات ۰٫۵٪
آتروپین سولفات ۰٫۵٪ قطرهٔ چشمیِ ضدموسکارینی (Anticholinergic) است که با شلکردنِ عضلاتِ عنبیه و جسمِ مژگانی، مردمکِ چشم را گشاد و توانِ تطابقِ چشم را موقتاً متوقف میکند.
بیشتر در معایناتِ دقیقِ چشمپزشکیِ کودکان، کنترلِ التهابِ قسمتِ جلوییِ چشم (اووئیت) و درمانِ کاهلیِ چشم به روشِ پنالیزیشن بهکار میرود.
اثرِ این قطره بسیار طولانی است و میتواند تا یکی دو هفته دید را تار و چشم را به نور حساس نگه دارد؛ در افرادِ مستعدِ آبسیاهِ زاویهبسته میتواند خطرناک باشد.
اگر دردِ شدیدِ چشم، قرمزیِ ناگهانی، هالهٔ رنگی دورِ نورها یا تهوع پیش آمد، یا در کودکان تب و برافروختگیِ صورت دیده شد، بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آتروپین سولفات ترکیبی ضدموسکارینی (Anticholinergic) با منشأِ طبیعی از خانوادهٔ گیاهیِ تاجریزی است که در چشمپزشکی بهصورتِ قطرهٔ موضعی بهکار میرود. این دارو با مسدودکردنِ گیرندههای موسکارینی در عضلهٔ اسفنکترِ عنبیه و عضلهٔ مژگانی، باعثِ گشادشدنِ مردمک (میدریاز) و ازکارافتادنِ موقتِ توانِ تطابقِ چشم (سیکلوپلژی) میشود. برخلافِ بسیاری از قطرههای گشادکنندهٔ دیگر، اثرِ آتروپین بسیار پایدار و طولانی است و میتواند تا یکی دو هفته باقی بماند. همین ویژگی آن را برای معایناتِ دقیقِ چشمپزشکیِ کودکان، کنترلِ التهابِ داخلِ چشم و درمانِ کاهلیِ چشم مناسب کرده است. غلظتِ ۰٫۵ درصد، بهدلیلِ عوارضِ سیستمیکِ کمترِ نسبت به غلظتِ ۱ درصد، بهویژه در کودکان ترجیح داده میشود.
موارد مصرف
- کاهشِ درد و التهاب و پیشگیری از چسبندگیِ عنبیه به عدسی (سینِشی) در التهابِ قسمتِ جلوییِ چشم (اووئیت/ایریتِ قدامی)
- گشادکردنِ مردمک و متوقفکردنِ موقتِ تطابقِ چشم برای معایناتِ دقیقِ چشمپزشکی و تعیینِ نمرهٔ عینک، بهویژه در کودکان
- درمانِ کاهلیِ چشم (تنبلیِ چشم) به روشِ پنالیزیشن، یعنی تارکردنِ موقتِ دیدِ چشمِ سالم برای واداشتنِ مغز به استفاده از چشمِ ضعیفتر
- آمادهسازیِ چشم پیش و پس از برخی جراحیهای چشمی برای حفظِ گشادیِ مردمک و کاهشِ خطرِ چسبندگی
- کاهشِ اسپاسمِ دردناکِ عضلهٔ مژگانی در برخی آسیبها و زخمهای قرنیه
روش مصرف
تعداد و فاصلهٔ قطرهها را دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک رعایت کنید و بدونِ نظرِ او مصرف را زیاد، کم یا قطع نکنید. پیش از چکاندنِ قطره دستها را بشویید، سر را کمی بهعقب خم کنید، پلکِ پایین را بهآرامی پایین بکشید و قطره را در جیبِ ملتحمه بچکانید، بدونِ آنکه نوکِ قطرهچکان به چشم یا هر سطحی برخورد کند. بلافاصله پس از چکاندن، چشمها را چند دقیقه ببندید و با انگشت بهآرامی روی گوشهٔ داخلیِ چشم (کنارِ بینی) فشار دهید؛ این کار بهویژه در کودکان جذبِ سیستمیکِ دارو را کم میکند. اگر همزمان قطرهٔ چشمیِ دیگری هم مصرف میکنید، دستِکم چند دقیقه بینِ آنها فاصله بگذارید. از آنجا که اثرِ این دارو ممکن است روزها طول بکشد، تا زمانی که دیدتان روشن و طبیعی نشده از رانندگی و کار با ماشینآلات خودداری کنید و بهدلیلِ حساسیتِ چشم به نور، عینکِ آفتابی همراه داشته باشید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
التهاب قسمت جلویی چشم (ایریت یا اووئیت قدامی)
برای کاهش اسپاسم دردناک و پیشگیری یا بازکردن چسبندگی عنبیه به عدسی، معمولاً همراه درمان ضدالتهاب مصرف میشود؛ مدت درمان با معاینه و کنترل التهاب تعیین میشود.
گشادکردن مردمک و فلج موقت تطابق برای معاینه و تعیین نمرهٔ عینک
تاری دید نزدیک و حساسیت به نور ممکن است تا چند روز و گاهی تا ۲ هفته باقی بماند؛ پس از چکاندن، گوشهٔ داخلی چشم را چند دقیقه فشار دهید.
آمادهسازی و مراقبت پس از برخی جراحیهای چشمی برای حفظ گشادی مردمک و پیشگیری از چسبندگی
فقط طبق برنامهٔ جراح مصرف شود و خودسرانه شروع، قطع یا با سایر قطرههای پس از عمل جایگزین نشود.
اسپاسم دردناک عضلهٔ مژگانی در برخی آسیبها و زخمهای قرنیه
فقط در صورت اسپاسم قابلتوجه و با معاینهٔ چشمپزشک؛ در خراش سادهٔ قرنیه معمولاً مصرف روتین لازم نیست و اثر طولانی دارو میتواند تاری دید و حساسیت به نور ایجاد کند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ آبسیاهِ چشم (گلوکوم)، بهویژه نوعِ زاویهبسته یا زاویهٔ تنگ، دارید یا در خانوادهتان سابقه دارد، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به آتروپین یا سایرِ داروهای ضدموسکارینی را اطلاع دهید.
- اگر لنزِ تماسی استفاده میکنید، دربارهٔ ادامه یا توقفِ آن در دورهٔ مصرفِ این قطره با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- در نوزادان، کودکانِ خردسال و افرادِ مبتلا به سندرمِ داون، بدن ممکن است به اثراتِ این دارو حساستر باشد و نیاز به احتیاطِ بیشتر دارد.
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، قطرههای چشمیِ دیگر و مکملهایی که مصرف میکنید را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- سوزشِ خفیف و گذرا هنگامِ چکاندنِ قطره
- تاریِ دید و کاهشِ توانِ تمرکز روی اجسامِ نزدیک
- حساسیت به نور و اذیتشدنِ چشم در محیطِ روشن
- خشکیِ خفیفِ چشم یا احساسِ وجودِ جسمِ خارجی
- قرمزیِ خفیفِ ملتحمه یا پلک
- دردِ شدید و ناگهانیِ چشم، قرمزیِ شدید، دیدنِ هالهٔ رنگی دورِ نورها، تهوع یا استفراغ: میتواند نشانهٔ حملهٔ آبسیاهِ زاویهبسته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- در کودکان: تب، برافروختگی و گرمیِ پوستِ صورت، خشکیِ شدیدِ دهان یا بیقراریِ غیرِعادی: نشانهٔ جذبِ بیشازحدِ دارو به بدن است؛ با پزشک تماس بگیرید و در صورتِ شدت به اورژانس مراجعه کنید.
- تورمِ پلک و صورت، خارشِ شدید یا مشکل در تنفس: علائمِ واکنشِ آلرژیکِ جدی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- قرمزی، تورم یا خارشِ پایدارِ پلک پس از چند روز مصرف: میتواند نشانهٔ حساسیتِ موضعی به دارو باشد؛ با پزشک در میان بگذارید.
- کاهشِ ناگهانیِ دید یا دردی که با مسکنهای معمولی بهتر نمیشود: با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ آتروپینِ چشمی با داروهای ضدموسکارینیِ خوراکی یا تزریقی—مانندِ برخی داروهای ضدافسردگی، ضدحساسیتِ نسلِ قدیم یا داروهای گوارشی—میتواند اثراتِ ضدموسکارینی در کلِ بدن مانندِ خشکیِ دهان، یبوست و گیجی را تشدید کند، بهویژه در سالمندان. مصرفِ همزمان با قطرههای چشمیِ دیگر نیز ممکن است نیاز به فاصلهگذاری داشته باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ آتروپینِ چشمی در بارداری و شیردهی اطلاعاتِ محدودی وجود دارد. هرچند جذبِ سیستمیکِ این قطره نسبت به شکلِ خوراکی یا تزریقیِ آتروپین کمتر است، در مصرفِ مکرر یا طولانیمدت—مانندِ درمانِ کاهلیِ چشم—بیخطربودنِ کامل تضمینشده نیست. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید تا با سنجشِ فایده و خطرِ احتمالی تصمیم گرفته شود.
نگهداری
این قطره را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهبندی دستورِ دیگری قید شده باشد. درِ ظرف را همیشه پس از مصرف محکم ببندید و از یخزدگی محافظت کنید. پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و اگر رنگِ محلول تغییر کرده یا ذراتِ معلق در آن دیدید، آن را دور بریزید. این دارو را کاملاً دور از دسترس و دیدِ کودکان نگه دارید، چون بلعِ حتی مقدارِ کمی از آن برای کودکان میتواند خطرناک باشد؛ در صورتِ بلعِ تصادفی، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 0.5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا چند روز پس از مصرفِ این قطره دیدم هنوز تار است؟
۰۲آیا در روزهای مصرفِ این قطره میتوانم رانندگی کنم؟
۰۳چرا بعد از این قطره چشمم به نور خیلی حساس شده است؟
۰۴آیا مصرفِ این قطره برای کودکان خطرناک است؟
۰۵چرا در درمانِ تنبلیِ چشم، این قطره را در چشمِ سالم میچکانند، نه چشمِ ضعیف؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه S01FA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.