پیلوکارپین
پیلوکارپین دارویی از گروهِ محرکهای کولینرژیک است که با تحریکِ گیرندههای موسکارینیِ بدن، ترشحِ غدد بزاقی را افزایش میدهد.
بیشترین کاربردِ آن، کاهشِ خشکیِ دهان در سندرمِ شوگرن یا پس از پرتودرمانیِ سرطانهای ناحیهٔ سر و گردن است.
این دارو معمولاً باعثِ تعریقِ زیاد میشود و در بیماریِ تنفسی یا قلبیِ زمینهای باید با احتیاطِ ویژه و زیرِ نظرِ پزشک مصرف شود.
اگر تنگیِ نفس، ضربانِ نامنظمِ قلب یا نشانههای حساسیتِ شدید داشتید، یا بیماریِ ریوی، قلبی یا گوارشیِ زمینهای دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیلوکارپین آلکالوییدی طبیعی از دستهٔ محرکهای کولینرژیک (Cholinergic Agonist) است که مستقیماً گیرندههای موسکارینیِ بدن را فعال میکند. این تحریک، فعالیتِ غدد برونریز و بهویژه غدد بزاقی را بالا میبرد و ترشحِ بزاق را بیشتر میکند. شکلِ خوراکیِ این دارو عمدتاً برای درمانِ خشکیِ دهان (Xerostomia) ناشی از کاهشِ کارکردِ غدد بزاقی به کار میرود، بهویژه در سندرمِ شوگرن و پس از آسیبِ غدد بزاقی در پرتودرمانیِ ناحیهٔ سر و گردن. اثرِ آن معمولاً طیِ حدودِ نیم ساعت آغاز میشود و چند ساعت ادامه دارد، به همین دلیل معمولاً چند نوبت در روز تجویز میشود.
موارد مصرف
- کاهشِ خشکیِ دهان در بیمارانِ مبتلا به سندرمِ شوگرن
- بهبودِ خشکیِ دهانِ ناشی از پرتودرمانیِ سرطانهای ناحیهٔ سر و گردن
- افزایشِ ترشحِ بزاق در نارساییِ مزمنِ غدد بزاقی
- کاهشِ مشکلاتِ بلع، گفتار و راحتیِ دهانی ناشی از کمبودِ بزاق
روش مصرف
پیلوکارپین را طبقِ برنامهای که پزشک مشخص کرده مصرف کنید، ترجیحاً همراه با یک لیوانِ پرِ آب. مصرفِ آن همراه یا بدونِ غذا معمولاً بیاشکال است، مگر آنکه پزشک یا داروساز توصیهٔ دیگری داده باشد. چون اثرِ دارو موقتی است، معمولاً باید در طولِ روز چند بار مصرف شود تا خشکیِ دهان بهطورِ پیوسته کنترل شود؛ رعایتِ منظمِ نوبتها به کنترلِ بهترِ علائم کمک میکند. مقدار و تعدادِ دقیقِ مصرفِ روزانه را فقط پزشک، متناسب با شرایطِ شما، تعیین میکند و بدونِ مشورتِ او نباید آن را تغییر دهید یا مصرف را قطع کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاهش خشکی دهان در سندرم شوگرن
با یک لیوان آب، هنگام وعدههای غذایی و پیش از خواب مصرف شود؛ پاسخ معمولاً پس از حدود ۶ هفته ارزیابی میشود و در نبود بهبود پس از ۲ تا ۳ ماه، ادامه درمان باید بازبینی شود.
بهبود خشکی دهان ناشی از پرتودرمانی سرطانهای سر و گردن
هنگام یا بلافاصله پس از غذا و با یک لیوان آب مصرف شود؛ آخرین نوبت با شام باشد. اگر پس از ۲ تا ۳ ماه بهبودی ایجاد نشد، درمان باید بازبینی شود.
افزایش ترشح بزاق در نارسایی مزمن غدد بزاقی
اثر دارو به وجود عملکرد باقیمانده در غدد بزاقی وابسته است؛ هنگام یا بلافاصله پس از غذا و با یک لیوان آب مصرف شود.
کاهش مشکلات بلع، گفتار و ناراحتی دهانی ناشی از کمبود بزاق
بهبود این علائم با افزایش ترشح بزاق سنجیده میشود؛ اثر کامل ممکن است ۴ تا ۸ هفته زمان ببرد و در نبود بهبود پس از ۲ تا ۳ ماه، ادامه درمان باید بازبینی شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به پیلوکارپین یا داروهای مشابه
- ابتلا به آسم، برونشیتِ مزمن یا هر بیماریِ تنفسیِ دیگر
- بیماریهای قلبی-عروقی، ضربانِ نامنظمِ قلب یا فشارِ خونِ کنترلنشده
- سابقهٔ زخمِ معده، سنگِ کلیه یا بیماریهای کیسهٔ صفرا
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفی، بهویژه داروهای قلبی
عوارض احتمالی
- تعریقِ زیاد
- حالتِ تهوع
- گرگرفتگی و برافروختگیِ پوست
- سردرد یا سرگیجهٔ خفیف
- افزایشِ دفعاتِ ادرار
- آبریزشِ بینی
- نشانههای حساسیتِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگیِ نفس یا خسخسِ سینه، بهویژه در افرادِ دارای بیماریِ تنفسیِ زمینهای — مصرف را قطع کنید و سریع با پزشک تماس بگیرید.
- ضربانِ نامنظم یا بسیار کندِ قلب، دردِ قفسهٔ سینه یا افتِ فشارِ خون — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- تعریقِ شدید همراه با سرگیجهٔ شدید یا ضعفِ غیرعادی که میتواند نشانهٔ کمآبیِ بدن باشد — با پزشک تماس بگیرید.
- تاریِ دیدِ قابلِتوجه یا اختلال در دیدِ شب — به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیلوکارپین میتواند با داروهای مسدودکنندهٔ بتا (Beta-blocker) که برای قلب و فشارِ خون تجویز میشوند تداخل داشته باشد و خطرِ اختلال در ریتمِ قلب را بیشتر کند. مصرفِ همزمان با سایرِ داروهای کولینرژیک نیز میتواند عوارضی مانندِ تعریقِ بیشازحد یا دلپیچه را تشدید کند، درحالیکه داروهای آنتیکولینرژیک (مانندِ برخی آنتیهیستامینها یا داروهای ضدِافسردگی) میتوانند اثرِ آن را کم کنند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ پیلوکارپین در بارداری در دست نیست، بنابراین مصرفِ آن در این دوران فقط با تشخیصِ پزشک و در صورتی انجام میشود که فایدهٔ آن بر خطرِ احتمالی برتری داشته باشد. مشخص نیست این دارو چهقدر در شیرِ مادر ترشح میشود، پس مادرانِ شیرده پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیم نگهداری کنید. آن را دورِ از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف همیشه تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا مصرفِ این دارو باعثِ تعریقِ زیاد میشود؟
۰۲اثرِ دارو چه زمانی شروع میشود و چهقدر طول میکشد؟
۰۳آیا این دارو ممکن است روی دیدِ من اثر بگذارد؟
۰۴آیا میتوانم این قرص را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۶ سازنده، در گروه N07AX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.