پیلوکارپین
پیلوکارپین دارویی از دسته محرکهای کولینرژیک (Cholinergic Agonist) است که بهصورت قطره چشمی برای تنگکردن مردمک و کاهش فشار داخل چشم به کار میرود.
بیشتر برای کنترل فشار چشم در بیماری گلوکوم و همچنین در برخی موقعیتهای اورژانسی چشمی برای تنگکردن سریع مردمک استفاده میشود.
این قطره ممکن است در ابتدای مصرف باعث تاری دید، سردرد یا کاهش دید در نور کم شود؛ اگر بیماری شبکیه دارید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
اگر پس از مصرف دچار افت ناگهانی دید، دیدن فلاشهای نور یا لکههای تازه شدید یا نشانههای حساسیت شدید داشتید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیلوکارپین دارویی از گروه محرکهای مستقیم گیرندههای موسکارینی (Muscarinic Agonist) است که در دسته داروهای ضدگلوکوم و میوتیک (Miotic) جای میگیرد. این دارو با تحریک عضله مردمک باعث تنگشدن آن میشود و با تحریک عضله مژگانی، مسیر خروج مایع داخل چشم را باز میکند و در نتیجه فشار داخل چشم را پایین میآورد. هدف اصلی از مصرف آن، کنترل فشار چشم در بیماری گلوکوم و پیشگیری از آسیب به عصب بینایی است. این دارو بهصورت قطره چشمی مصرف میشود و اثرش نسبتاً سریع اما کوتاهمدت است؛ به همین دلیل پزشک معمولاً برنامهای با دفعات مشخص برای مصرف روزانه آن تعیین میکند. در ایران این دارو با نامهای تجاری بایوکارپین و گلوپین نیز عرضه میشود.
موارد مصرف
- کاهش فشار داخل چشم در گلوکوم زاویهباز
- کنترل سریع فشار چشم در حمله گلوکوم زاویهبسته، در کنار سایر اقدامات درمانی
- تنگکردن مردمک پیش یا پس از برخی اقدامات تشخیصی و درمانی چشم
- برگرداندن اثر داروهای گشادکننده مردمک پس از معاینه یا اقدامات چشمپزشکی
- کمک به کنترل فشار چشم پس از اقدامات لیزری مانند ایریدوتومی محیطی
روش مصرف
مصرف این قطره باید دقیقاً طبق دستور پزشک و در ساعات نسبتاً منظم روز انجام شود، چون یکنواختی مصرف در کنترل فشار چشم نقش مهمی دارد. پیش از چکاندن قطره دستهایتان را بشویید، سر را کمی به عقب خم کنید و پلک پایین را بهآرامی پایین بکشید تا جیب کوچکی ایجاد شود، سپس قطره را در آن بچکانید بدون آنکه نوک ظرف به چشم یا پلک برخورد کند. پس از چکاندن، چشم را ببندید و با انگشت بهآرامی روی گوشه داخلی چشم، کنار بینی، فشار ملایمی وارد کنید تا جذب دارو به کل بدن کمتر شود. اگر از چند قطره چشمی دیگر هم استفاده میکنید، طبق توصیه داروساز چند دقیقه بین آنها فاصله بیندازید. این دارو را بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید، چون قطع ناگهانی آن میتواند باعث بالارفتن دوباره فشار چشم شود؛ مقدار و برنامه دقیق مصرف را همیشه پزشک یا داروساز مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاهش فشار داخل چشم در گلوکوم زاویهباز
پس از چکاندن، چشم را ببندید و گوشهٔ داخلی آن را ۲ دقیقه فشار دهید؛ با سایر قطرههای چشمی حداقل ۵ دقیقه فاصله دهید.
حملهٔ حاد گلوکوم زاویهبسته
اورژانس چشمی است؛ ابتدا ممکن است کاهش فشار با داروهای دیگر و رفع ایسکمی عنبیه لازم باشد و پیلوکارپین بهتنهایی کافی نیست.
تنگکردن مردمک پیش یا پس از اقدامات تشخیصی و درمانی چشم
کاهش دید در نور کم و تاری دید ممکن است رخ دهد؛ تا واضحشدن دید رانندگی نکنید.
برگرداندن گشادشدگی مردمک پس از معاینه یا اقدامات چشمپزشکی
زمان برگشت مردمک به نوع داروی گشادکننده و اقدام انجامشده بستگی دارد؛ بیش از مقدار تجویزشده تکرار نشود.
پیشگیری و کمک به کنترل افزایش فشار چشم همراه با اقدامات لیزری، مانند ایریدوتومی محیطی
فشار چشم پس از لیزر باید بررسی شود؛ ادامهٔ مصرف پس از عمل رژیم ثابت ندارد و بر اساس فشار چشم و نوع اقدام تعیین میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقه جداشدگی شبکیه، پارگی شبکیه یا نزدیکبینی شدید دارید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
- اگر التهاب یا عفونت فعال چشم دارید یا بهتازگی آسیبی به قرنیه یا چشمتان وارد شده، پزشک را در جریان بگذارید.
- سابقه آسم، مشکلات تنفسی یا بیماری قلبی، بهویژه ضربان آهسته قلب، را پیش از مصرف به پزشک اطلاع دهید.
- هرگونه حساسیت شناختهشده به پیلوکارپین یا سایر ترکیبات این قطره را پیش از مصرف بگویید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- در صورت استفاده از لنز تماسی یا مصرف همزمان داروها یا قطرههای چشمی دیگر، پزشک و داروساز را مطلع کنید.
عوارض احتمالی
- تاری موقت دید، بهخصوص در روزهای اول مصرف
- سردرد یا احساس کشیدگی و درد خفیف در بالای ابرو
- سوزش، قرمزی یا اشکریزش خفیف چشم پس از چکاندن قطره
- کاهش دید در نور کم یا هنگام شب
- دیدن ناگهانی فلاشهای نور، لکههای تازه یا سایهای مانند پرده جلوی دید؛ این نشانه احتمالی جداشدگی شبکیه است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا زبان، خارش شدید یا مشکل در تنفس؛ نشانه واکنش آلرژیک شدید است و باید با اورژانس تماس بگیرید.
- تعریق زیاد، ترشح بیشازحد بزاق، حالت تهوع، لرزش یا دلدرد شدید پس از مصرف؛ میتواند نشانه جذب بیشازحد دارو باشد و باید سریع با پزشک تماس بگیرید.
- درد شدید یا ناگهانی چشم، یا افت محسوس دید؛ نیازمند ویزیت فوری پزشک است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیلوکارپین میتواند با سایر داروهای کولینرژیک یا میوتیکهای دیگر اثر افزایشی داشته باشد و در مقابل، اثرش با داروهای آنتیکولینرژیک (Anticholinergic)، مانند برخی داروهای گشادکننده مردمک، خنثی میشود. مصرف همزمان با قطرههای چشمی بتابلاکر نیز ممکن است هم بر فشار چشم و هم بر ضربان قلب اثر بگذارد. اگر از چند قطره چشمی دیگر هم استفاده میکنید، باید فاصله زمانی کافی بین چکاندن هرکدام رعایت شود تا هر دارو فرصت جذب داشته باشد. فهرست کامل داروها، قطرههای چشمی و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی درباره مصرف پیلوکارپین چشمی در دوران بارداری و شیردهی در دست است. با رعایت روش صحیح چکاندن قطره، یعنی بستن چشم و فشار ملایم به گوشه داخلی آن، جذب دارو به کل بدن کم است، اما تصمیم نهایی درباره مصرف در این دوران باید با پزشک باشد. اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پیش از شروع این قطره حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا سود و خطر آن برایتان سنجیده شود.
نگهداری
این قطره را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری کنید، مگر آنکه روی برچسب آن دستور دیگری نوشته شده باشد. در ظرف را همیشه محکم ببندید و از تماس نوک آن با چشم، پلک یا هر سطح دیگری خودداری کنید تا آلوده نشود. این دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید، چون بلعیدن آن حتی در مقدار کم میتواند برای آنها خطرناک باشد. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر ظاهر یا رنگ محلول تغییر کرد یا مدت توصیهشده پس از بازکردن در ظرف گذشت، آن را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 2 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از چکاندن این قطره دیدم موقتاً تار میشود؟
۰۲چرا بعد از شروع این قطره بالای چشمم یا سرم درد میگیرد؟
۰۳آیا مصرف این قطره روی رانندگی، بهخصوص در شب، تأثیر میگذارد؟
۰۴آیا میتوانم همزمان با این قطره از لنز تماسی استفاده کنم؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف این قطره را فراموش کنم، چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه S01EB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.