پیلوکارپین
پیلوکارپین دارویی کولینرژیک با اثر مستقیم بر گیرندههای موسکارینیِ چشم است که بهصورت قطرهٔ چشمی مصرف میشود. این دارو مردمک را تنگ میکند و با بازکردنِ مسیرِ خروجِ مایعِ درونِ چشم، فشارِ داخلِ چشم را کاهش میدهد.
بیشترین کاربردِ آن کنترلِ فشارِ بالای چشم در گلوکوم (آبسیاه) است. در حملهٔ حادِ گلوکومِ زاویهبسته نیز برای تنگکردنِ سریعِ مردمک پیش از اقداماتِ درمانی به کار میرود.
این قطره ممکن است بهویژه در نورِ کم دید را تار کند و باعثِ سردرد یا سوزشِ گذرا شود؛ در بیماریهای تنفسی، قلبی یا التهابِ چشم باید با احتیاطِ ویژه و طبقِ نظرِ پزشک مصرف شود.
اگر دردِ شدیدِ چشم، کاهشِ ناگهانیِ دید، دیدنِ جرقههای نور یا لکههای شناورِ تازه، یا نشانههای حساسیتِ شدید مانندِ تورمِ صورت و دشواریِ تنفس رخ داد، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیلوکارپین آگونیستِ مستقیمِ گیرندههای موسکارینی (کولینرژیک) است که در ردهٔ داروهای ضدگلوکوم و میوتیک (تنگکنندهٔ مردمک) قرار میگیرد و در ایران با نامِ تجاریِ «گلوپین» نیز عرضه میشود. این دارو با تحریکِ عضلهٔ اسفنکترِ مردمک باعثِ تنگشدنِ آن میشود و همزمان با انقباضِ عضلهٔ مژگانی، مسیرِ خروجِ مایعِ زلالیه از چشم را بازتر میکند. حاصلِ این دو اثر، کاهشِ فشارِ داخلِ چشم است که هدفِ اصلیِ تجویزِ آن در گلوکوم بهشمار میرود. این قطره معمولاً چند بار در روز و طبقِ برنامهای که چشمپزشک تعیین میکند مصرف میشود تا اثرِ کاهندهٔ فشار پیوسته حفظ شود.
موارد مصرف
- کنترلِ فشارِ بالای داخلِ چشم در گلوکومِ زاویهباز (مزمن)
- کمک به کنترلِ فشارِ چشم در برخی مواردِ گلوکومِ ثانویه، طبقِ تشخیصِ چشمپزشک
- کمک به شکستنِ حملهٔ حادِ گلوکومِ زاویهبسته پیش از اقدامِ لیزر یا جراحی
- تنگکردنِ مردمک برای معایناتِ چشمپزشکی یا خنثیکردنِ اثرِ قطرههای گشادکنندهٔ مردمک
روش مصرف
این قطره را دقیقاً طبقِ برنامهای که پزشک یا داروسازتان تعیین کرده مصرف کنید؛ معمولاً چند بار در طولِ روز و در ساعتهای ثابت، تا اثرِ کاهندهٔ فشارِ چشم پیوسته بماند. پیش از چکاندنِ قطره دستهایتان را بشویید، سرتان را کمی به عقب خم کنید، پلکِ پایین را بهآرامی پایین بکشید و قطره را داخلِ کیسهٔ ملتحمه بچکانید، بدونِ آنکه نوکِ ظرف به چشم یا پلک برخورد کند. پس از چکاندن، چشم را چند دقیقه بهآرامی ببندید و با انگشت، گوشهٔ داخلیِ چشم کنارِ بینی را کمی فشار دهید تا جذبِ سیستمیکِ دارو کم شود. اگر از چند قطرهٔ چشمیِ دیگر هم استفاده میکنید، بینِ چکاندنِ آنها فاصله بیندازید. این دارو را در گلوکوم بدونِ مشورتِ پزشک قطع نکنید، چون فشارِ چشم میتواند دوباره بالا برود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
گلوکوم مزمنِ زاویهباز و فشارِ بالای داخلِ چشم
درمان معمولاً طولانیمدت است. پس از چکاندن، چشم را ببندید و گوشهٔ داخلی چشم را ۲ دقیقه فشار دهید تا جذب عمومی کمتر شود.
گلوکومِ ثانویهٔ منتخب
فقط در انواع منتخب و با تشخیص چشمپزشک؛ در گلوکوم همراه با التهاب فعال، یووئیت یا برخی اختلالات بخش قدامی چشم ممکن است نامناسب یا منع مصرف داشته باشد.
حملهٔ حادِ گلوکومِ زاویهبسته
وضعیتی اورژانسی است؛ پیلوکارپین جایگزین درمان فوری و بازکردن زاویه با لیزر یا جراحی نیست و در فشارِ بسیار بالا ممکن است تا کاهش فشار و رفع ایسکمی عنبیه به تأخیر بیفتد.
تنگکردنِ مردمک برای معاینهٔ چشم یا خنثیکردنِ اثرِ قطرهٔ گشادکنندهٔ مردمک
تا وقتی دید واضح نشده رانندگی نکنید؛ کاهش دید در تاریکی و تاری دیدِ موقت ممکن است رخ دهد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به پیلوکارپین یا سایرِ اجزای این قطره را به پزشک یا داروساز بگویید.
- اگر آسم، بیماریِ انسدادیِ مزمنِ ریه یا هر مشکلِ تنفسیِ دیگری دارید، حتماً اطلاع دهید، چون این دارو میتواند راههای هوایی را تنگ کند.
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، فشارخونِ پایین یا ضربانِ آهستهٔ قلب را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر التهابِ حادِ چشم مانندِ التهابِ عنبیه، آسیبِ اخیرِ قرنیه یا سابقهٔ جداشدگیِ شبکیه دارید، پیش از مصرف حتماً چشمپزشک را در جریان بگذارید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، قطرههای چشمیِ دیگر و مکملهایی که مصرف میکنید را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تاریِ گذرایِ دید، بهویژه در نورِ کم یا هنگامِ رانندگیِ شبانه
- سوزش یا خارشِ خفیف بلافاصله پس از چکاندنِ قطره
- سردرد یا احساسِ کشیدگیِ خفیف در بالای ابرو، بهدلیلِ انقباضِ عضلهٔ مژگانی
- افزایشِ اشکریزش یا قرمزیِ خفیفِ چشم
- کاهشِ توانِ دیدن در محیطهای کمنور
- دیدنِ ناگهانیِ جرقههای نور، افزایشِ لکههای شناور یا سایهای شبیهِ پرده روی میدانِ دید — اینها میتوانند نشانهٔ جداشدگیِ شبکیه باشند؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- علائمِ حساسیتِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا زبان و دشواریِ تنفس — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- تنگیِ نفس یا خسخسِ سینه، بهویژه در افرادِ مبتلا به آسم — اگر شدید بود یا بهبود نیافت، با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای مسمومیتِ کولینرژیک مانندِ تعریقِ زیاد، ترشحِ بیشازحدِ بزاق، تهوع، اسهال، لرزش یا سرگیجهٔ شدید — فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ شدیدِ چشم یا کاهشِ ناگهانیِ دید — نیازمندِ ویزیتِ فوریِ چشمپزشک است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ پیلوکارپین با سایر داروهای کولینرژیک میتواند عوارضِ آن را تشدید کند، درحالیکه داروهای آنتیکولینرژیک میتوانند اثرِ آن را کم کنند. گاهی برای کنترلِ بهترِ فشارِ چشم، پزشک این قطره را همزمان با قطرههای بتابلوکرِ چشمی تجویز میکند که در این حالت باید از نظرِ کندشدنِ بیشازحدِ ضربانِ قلب زیرِ نظر باشید. اگر از چند قطرهٔ چشمیِ دیگر هم استفاده میکنید، بینِ چکاندنِ آنها چند دقیقه فاصله بیندازید تا اثرِ هرکدام کم نشود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ محدودی دربارهٔ مصرفِ پیلوکارپینِ چشمی در بارداری وجود دارد؛ هرچند با تکنیکِ صحیحِ چکاندنِ قطره و فشاردادنِ گوشهٔ داخلیِ چشم جذبِ سیستمیکِ آن کم است، بازهم مصرف در بارداری باید فقط با صلاحدیدِ پزشک و در صورتِ ضرورت باشد. دربارهٔ دورانِ شیردهی نیز اطلاعاتِ کافی در دست نیست، پس پیش از مصرف در این دوره حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
نگهداری
این قطره را مطابقِ دستورِ روی بستهٔ دارو نگه دارید؛ معمولاً در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد. درِ ظرف را همیشه محکم بسته نگه دارید و از یخزدنِ آن جلوگیری کنید. دارو را دور از دسترس و دیدِ کودکان نگه دارید، پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا و شفافیتِ محلول را بررسی کنید و اگر رنگ یا شفافیتِ آن تغییر کرد، از مصرفِ آن خودداری کنید. پس از بازکردنِ درِ ظرف نیز، طبقِ توصیهٔ داروساز آن را در بازهٔ زمانیِ مشخصی دور بریزید، حتی اگر هنوز دارو در آن باقی مانده باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از چکاندنِ این قطره دیدم چند دقیقه تار میشود؟
۰۲آیا میتوانم چون علامتی حس نمیکنم، خودم مصرفِ این قطره را قطع کنم؟
۰۳چرا هنگامِ چکاندنِ قطره سوزش یا داغی حس میکنم؟
۰۴چرا شبها دیدن برایم سختتر شده است؟
۰۵چرا پزشک گفته پس از چکاندنِ قطره گوشهٔ چشمم را فشار دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه S01EB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.